Vital Taras. JANO i MY

Vital Taras

JANO i MY

Žnivieńskija tezysy

Minuła bolš za 10 dzion z momantu, jak Biełaruś zastałasia bieź lehitymnaje ŭłady. Termin całkam dastatkovy, kab uśviadomić, z čym i z kim MY zastalisia. Da 20-ha lipienia sytuacyja mieła bolš-mienš virtualny charaktar — h.zn., abmiarkoŭvalisia jurydyčnyja, palityčnyja dy maralna-filazofskija nastupstvy zakančeńnia terminu prezydenctva. (A kali iści šlacham farmalnaje lohiki, 21 lipienia Biełaruś zastałasia nia tolki biez PPRB, ale ž źnik sam instytut prezydenctva, bo ŭ kanstytucyi nie prapisany momant, kali kiraŭnik dziaržavy nie žadaje skłaści paŭnamoctvy ŭ suviazi z zakančeńniem kadencyi, a jahony zastupnik u asobie śpikiera nie žadaje zastupać na svaju zakonnuju pasadu. Ź ničoha j nia vyjšła aničoha.) 21 lipienia, abvieščanaje arhanizatarami «hulańniaŭ» «pieršym dniom biez chłuśni» my sapraŭdy apynulisia ŭ rečaisnaści — toj samaj rečaisnaści, jakuju my ŭpieršyniu spaznali, by tyja Adam i Eva, u červieni 1994 hodu, kali stała jasna, što ŭžo ništo j nichto nie pieraškodzić Łukašenku stać prezydentam. Padtasavać vyniki pieršaha turu vybaraŭ mahli (čamu nie zachacieli — heta inšaja sprava) kiebičaŭcy, nijak nie łukašenkaŭcy. Paźniak i Šuškievič apynulisia tam, dzie znachodiacca dahetul, kali vieryć sacyjalahičnym apytańniam.

A śviadomaść, tak by mović, prostaha «śviadomaha biełarusa» pačała krucicca ŭ zahannym kole: ad «ruki Maskvy», inakš kažučy — specsłužbaŭ, jakija pryviali da ŭłady ŭ Biełarusi najbolš prarasiejskaha kandydata (tezys, jaki, treba addać naležnaje Paźniaku, jon paśladoŭna adstojvaje dahetul) praz paniaćcie «chvoraha narodu», samabičavańnie j suicydnyja pamknieńni, uščent da žadańnia źlicca kančatkova z Rasiejaj, kab hetaja hańba ŭžo skančyłasia narešcie j nazaŭsiody, da novaha tezysu pra Piatrušku S.Paŭłoŭskaha (dalej hł. kazku pra biełaha byčka).

Teoryja zmovy isnuje stolki, kolki isnujuć žyda-masony (albo mit pra ich). Hałoŭnym zmoŭščykam moža być CRU, KHB, albo Masad — kamu što padabajecca. Kaniečnie, KHB, nia ŭ prykład CRU, byŭ arhanizacyjaj našmat bolš mahutnaj dy strašnaj, i bajalisia jaho na prastorach byłoha SSSR, dy j nia tolki, zusim niebiespadstaŭna. Toje, što rasiejskaja FSB i KHB Biełarusi — spadkajemcy KHB, taksama spračacca nie davodzicca. Ale ž ci zdolnaja sapraŭdy chvoraja j žabrackaja Rasieja na jakija-niebudź, choć trochi efektyŭnyja aperacyi suprać krain-satelitaŭ? Plany adnavić byłuju imperyju — tak. Žadańnie dałučyć da jaje choć by tuju ž Biełaruś — biezumoŭna, jość. Ale ž, jak u tym žarcie: źjeści, mo, jon i źjeść, tolki chto ž jamu daść?

NATO z usim svaim vajskova-ekanamičnym patencyjałam krainaŭ-členaŭ, uklučna z najbahaciejšaj krainaj śvietu ZŠA — navat NATO važdałasia ź Juhasłavijaj niekalki miesiacaŭ, pierš čym niečaha damahłasia ad Miłošaviča j serbaŭ (dy ci damahłasia — heta jašče pytańnie, asabliva, kali havaryć pra serbaŭ). Dyk što, Rasieja, akazvajecca, chitrejšaja j sprytniejšaja za zachodnija krainy?

Demanizacyja Rasiei, miž tym, ničym nia lepšy srodak dla samapaznańnia biełaruskaje nacyi, čymsia demanizacyja Łukašenki.

Za piać hadoŭ jahonaha praŭleńnia na apisańnie jahonych dziejańniaŭ dy jahonaj asoby, a taksama na pierakaz jahonych «perłaŭ» stračanyja, mabyć, sotni tonaŭ papiery. Kilametry mahnitnaj i kina-stužki zafiksavali jahonaje niepaŭtornaje abličča j hołas. Jaho nazyvali j ahientam Kramla, i majstram palityčnaj intryhi, i dubavatym dyrektaram saŭhasa i kryvažernym dyktataram z čornaj aŭraj… Nichto tolki tak i nie pasprabavaŭ razabracca ŭ pryrodzie jahonaj ułady. Bližej za astatnich padyšoŭ da razhadki, badaj, Jury Chaščavacki ŭ svaim «Zvyčajnym prezydencie». Ale — tolki nabliziŭsia, bo astatnija persanažy — nia mienš važnyja dla razumieńnia fenomenu, jak i hałoŭny hieroj, zastalisia pa-za kadram.

Ciapier užo jasna, što słovy «fašyzm» albo «łukašyzm» ničoha nie tłumačać. Bo rasiejski fašyzm zusim nia toje samaje, što niamiecki albo italjanski, a specyfična biełaruskaha, dziakavać Bohu, pakul niama (kali nie ličyć biełaruskich palicajaŭ — ale ž jakija tam idejnyja pierakanańni, kali ŭ śpinu samim karnikam hladzieli niamieckija šmajsary. Što, kaniečnie, nia jość apraŭdańniem, a tolki kanstatacyjaj faktu). A što datyčyć łukašyzmu, dyk zaŭtra, mo, daviadziecca ŭžyvać jaki-niebudź «miaśnikizm» albo «łatypizm». «Kiebičyzm», treba dumać, my ŭžo pieražyli.

Amal usia ŭvaha publicystaŭ sučasnaje škoły apošnim časam była źviernutaja na fenomen 20 lipienia, usie byli niby začaravanyja hetaj dataj i jejnymi mahčymymi nastupstvami. Tak, amerykancy skazali — u katory ŭžo raz — hety chłopiec nia ŭmieje siabie pavodzić u cyvilizavanym hramadztvie. Pakul nie navučycca, my ruki jamu nie padamo. Eŭrapiejcy skazali toje samaje jašče bolš dalikatna — nastolki, što «džentlmen» navat nie zrazumieŭ, što da jaho źviartajucca. I ŭsio. Prablema jak była, tak i zastałasia spradviečnaj prablemaj: chto haspadar u chacie? U jaje jość, nasamreč, dva baki — što jość našaj chataj? I chto haspadar? Druhoje pytańnie padajecca druhasnym, bo jakaja chata — taki haspadar. Dakładna tak, a nie naadvarot, jak moža zdacca. Kali zamiest chaty — raskidanaje hniazdo, nichto, akramia jakoha-niebudź vałacuhi, na jaho nie pakvapicca. Inšaja sprava, što j byłyja haspadary pavodzili siabie nieadekvatna. Zamiest taho, kab umacavać padmurak ci chacia b padmajstravać dach, jany vyviesili pryhožyja (što praŭda, to praŭda) staražytnyja šyldu j ściah, a sami zanialisia zvykłaj spravaj — chto kradziažom, a chto źviadzieńniem rachunkaŭ z byłymi paplečnikami. Tyja, chto taksama chacieŭ kraści, ale značna ŭ bolšych pamierach i biez abmiežavańniaŭ, vyrašyli nie mudrahielić — pryznačyli sabie važaka, vykinuli z «chaty» šanoŭnaje spadarstva, źniali ściah i šyldu j paviesili zamiest ich tyja, da jakich narod (prabačcie, elektarat) bolš pryvyk za apošnija siemdziesiat hod.

Usio było b zusim prosta, kali b «pierad novym klasam» nie paŭstała dylema — kraści biez abmiežavańniaŭ, ale tolki ŭ svaich suajčyńnikaŭ, albo abkradać jašče j susieda, ale z ryzykaj, što susied načyścić tabie pysu. Adnym słovam, intehravacca z novymi ruskimi ŭ novuju histaryčnuju supolnaść, albo zastavacca samastojnaj bandaj? Važak znajšoŭ «treci šlach» — abiacać svaim krutym chaŭruśnikam, što pryniasie ŭ «abščak» usie «babki» dy majomaść, a pad hetyja abiacanki dy bratnija abdymki, pakul, brać kredyty j roznyja tam pradukty naturaj.

Šukać pamiž bolš aściarožnymi bandytami i mienš aściarožnymi idealahičnyja adroźnieńni možna, taksama jak i adroźnieńni ŭ kryminalitecie (nia błytać z mentalitetam) dvuch słavianskich narodaŭ, ale hety zaniatak pakiniem spraktykavanym palitolaham. Zaznačym inšaje. Nacyjanalnaść Bierazoŭskaha nia maje značeńnia tak sama, jak nacyjanalnaść Łahvinca, Šejmana, Ciciankova, albo prakurora, padobnaha na Bažełku. Jak napisaŭ adzin rasiejski žurnalist, u Rasiei žyd — heta bolš, čymsia žyd. Heta nie nacyjanalnaść, a status. Kali ty kruty, jak Bierazoŭski, ciabie buduć bajacca j pavažać. Kali ty liberał kštałtu Hajdara — ty niebaraka j mason. Amal toje ŭ Biełarusi. Tolki rolu vybludkaŭ tut vykonvajuć… biełarusy. Kali ty nacyjanalna śviadomy intelektuał, kali havoryš na matčynaj movie, kali niešta tam viarzieš pra hramadzianskuju supolnaść i eŭrapiejskija kaštoŭnaści — ty, u lepšym vypadku, hniłaja apazycyja. Kali ty naležyš da mahiloŭskaha klanu, dyk budź ty biełarus, albo žyd, albo navat kurd — ty svoj, ty — «słavianin». Razmovy pra słavianskaje adzinstva nasamreč daŭno zachaplajuć chiba što aŭtaraŭ časopisa «Niamiha». Sapraŭdny słavianski artadoks naŭrad ci pryznačyć kiraŭnikom svajho źniešniepalityčnaha viedamstva niearyjca ź niaruskim proźviščam. Na rolu słavianina padydzie i hebraj-redaktar i baptyst-kiraŭnik HUOPI. Tolki nia treba šukać cyhanskija karani ŭ hetkich prajavach kasmapalityzmu. Vajavać ź dziaržaŭnym pseŭdarasizmam z dapamohaj horšych prajavaŭ nacyzmu — usio adno, što tušyć pažar benzynam.

Biezumoŭna, u siońniašniaj kamarylli niama nacyjanalnaści, niama baćkaŭščyny. Ale nie tamu, što ŭ ichnych žyłach ciače jakajaś nie takaja kroŭ, albo niechta ź ich ros biazbaćkavičam. Takija asobniki jość u kožnaj krainie, u kožnaj nacyi. Tym bolš, chapaje ich u zonie. (Naprykład — rublovaj.) Časam jany prychodziać da ŭłady. Heta haniebnyja časy dla narodu. Ale heta jašče nie trahiedyja. Trahiedyja zdarycca, kali my ŭsie pierastaniem adčuvać roźnicu pamiž saboj i «bratkami», jakija čamuści ŭjavili siabie elitaj krainy.

Bohu — Bohava, kryminalnikam — kryminalny kodeks…