Z USICH STARON

 Z USICH STARON

Fuchimor pajšoŭ damoŭ

Pazaŭčora prezydent Peru Alberta Fuchimory zrabiŭ vydatny padarunak svajmu narodu – abviaściŭ daterminovyja vybary dy zapeŭniŭ, što sam u ich udzielničać nia budzie. U dadatak da hetaha prezydent paabiacaŭ spynić pracu Nacyjanalnaj słužby vyviedki, jakuju vinavaciać u chabarnictvie dy podkupie apazycyjnych palitykaŭ.

Fuchimory kiruje Peru ŭžo dziasiaty hod. Za hety čas prafesar ahranomii peruanskaha Nacyjanalnaha Ahrarnaha Ŭniversytetu paśpieŭ uvieści ŭ krainie žorstkuju dyktaturu, naładzić referendum dy raźvieścisia z žonkaj, jakaja pierajšła ŭ apazycyju. U krasaviku 1997 hodu ŭvieś śviet abyšli kadry, dzie maleńki peruanski japoniec, apranuty ŭ broniekamizelku, nastupaje nahoj na trup zabitaha terarysta paśla šturmu ŭradavym specnazam japonskaj ambasady ŭ stalicy krainy. Zdavałasia, što hety čałaviek, jaki sieŭ u prezydenckaje kresła “ŭsurjoz i nadoŭha”, zastaniecca ŭ im jašče šmat hod, uličvajučy toje, što z dapamohaj maryjanetkavaha Kanhresu jon moža lohka damahacca dadatkovych terminaŭ prezydenctva. U traŭni hetaha hodu pajšoŭ treci termin jahonaha znachodžańnia na pasadzie, choć peruanskaja kanstytucyja praduhledžvaje tolki dva. I voś – niečakanaja zajava pa telebačańni. Mabyć, fakty macniejšyja za samych mocnych palitykaŭ: na videakasecie, jakuju ŭpieršyniu pabačyli za tydzień da sensacyjnaje zajavy Fuchimory, vidać, jak Uładymira Mantesynas, šef Nacyjanalnaj słužby vyviedki, daje chabar (15 000 dalaraŭ) apazycyjnamu kanhresmenu Luisu Alberta Kury, kab pieraciahnuć jaho na pazycyi ŭradu. Zrabiłasia zrazumiełym, čamu niekalki peruanskich parlamentaryjaŭ niečakana pierabiehli na bok prezydenta, jaki zdoleŭ dziakujučy ichnaj padtrymcy ŭziać pad svoj kantrol parlamenckuju bolšaść. Chabar daŭno zrabiŭsia zvyčajnym instrumentam palityki ŭ Peru. Alechandra Taleda, hałoŭny apanent Fuchimory, davodzić, što mienavita peruanskija specsłužby arhanizavali brudnuju pieradvybarčuju kampaniju Fuchimory, pieršym etapam jakoj byŭ zbor (dakładniej – kupla) podpisaŭ dla vyłučeńnia jahonaj kandydatury, a druhim – hańbavańnie apazycyi.

Adrazu paśla zajavy sotni ludziej syšlisia pad mury prezydenckaha pałacu ŭ Limie, patrabujučy terminovaj adstaŭki jahonaha hałoŭnaha žychara.

Jość, adnak, niešta padazronaje ŭ toj lohkaj uśmiešcy prezydenta Peru, ź jakoj jon faktyčna abviaściŭ pra svaju parazu. Apazycyjnyja peruanskija palityki sumniavajucca, što sychod Fuchimory niešta surjozna źmienić. Ich bolš cikavić jahonaje abiacańnie navieści paradak u specsłužbach. Heta hučyć našmat mienš realna, čym sychod Fuchimory z palityki. Niebiaśpieka ŭ tym, što miesca prezydenta moža zaniać toj samy Uładymira Mantesynas, šery hienerał peruanskaha ŭradu. Mienavita jon raspracavaŭ vybarčuju stratehiju Fuchimory, jakaja dazvoliła tamu zastacca na treci termin. Mienavita jon nabiraje ludziej u vyšejšaje armiejskaje kiraŭnictva. Čarhovy peruanski dyktatar? Jak toj kazaŭ, biada za biadoju, jak ryba za vadoju.

Aleś Kudrycki

Historyja jak dubina ŭ pieradvybarčaj baraćbie

Litoŭski Sojm pryniaŭ pastanovu ab pryznańni jurydyčnaje siły za aktam niezaležnaści časovaha ŭradu Litvy 1941 hodu, što vyklikała skandał u samoj Litvie i sensacyjnyja interpretacyi za miežami krainy. Maŭlaŭ, Sojm apraŭdaŭ hałakost — masavaje źniščeńnie žydoŭ.

U Vilni ni dla koha nie sakret, što skandał hety zadumany i inśpiravany z Maskvy. Jon nia pieršy ŭ šerahu padobnych «antysemickich» skandałaŭ u kampanii dyskredytacyi Litvy pierad jaje ŭstupleńniem u NATO i Eŭraźviaz. Da taho ž pastanova Sojmu prymałasia pry adsutnaści najbolš adkaznych funkcyjaneraŭ parlamentu — staršyni V.Łandsberhisa i jahonaha adnapartyjca, staršyni sojmavaha kamitetu pravoŭ čałavieka E.Zynhierysa. Da matyvaŭ pryniaćcia pastanovy damiešvajucca i intryhi pierad chutkimi vybarami novaha Sojmu. Praciŭniki kirujučych siońnia kanservataraŭ raździmajuć skandał pra «antysemickuju vychadku» łandsberhistaŭ. Levyja i «ružovyja» irvucca da ŭłady i hetkim čynam łoviać svaju rybku ŭ pieradvybarčaj mutnaj vadzie. Ahulnaviadoma, što za hetymi kandydatami stajać maskoŭskija hrošy, jakija jany musiać adrablać, hulajučy ŭ maskoŭskich «pjesach». Kali ŭličyć usie hetyja matyvacyi, stanie zrazumieła, adkul skandał u samoj Litvie i šum za jaje miežami.

Što da sutnaści spravy, dyk heta taja histaryčnaja prablema, razabracca ź jakoj musiać najpierš sami litoŭcy. Da prykładu, prezydent Vałdas Adamkus nazvaŭ pastanovu sojmu pamyłkaj, maŭlaŭ, «hetaja pastanova ŭžo narabiła šmat škody i mižnarodnamu prestyžu Litvy (na što i była najpierš raźličanaja. — A.K.), i miru dy zhodzie ŭ hramadztvie». Adamkus dadaŭ, što historyju nielha pisać zakonami. Ale kali Łandsberhis i Zynhierys paprasili prezydenta nakłaści na pastanovu veta, Adamkus admoviŭsia, skazaŭšy, što «tolki nakłaŭšy veta, niemahčyma vypravić zroblenuju Sojmam pamyłku. Heta moža być zroblena tolki ŭ pracesie asensavańnia hetaj pamyłki hramadztvam i palityčnymi partyjami».

Kab asensoŭvać, treba vyvučać historyju. 23 červienia 1941 hodu paŭstancki časovy ŭrad Litvy začytaŭ praz Kovienskaje radyjo zajavu pra adnaŭleńnie niezaležnaści. Hetaja zajava, jakoj Sojm i nadaŭ ciapier jurydyčnuju siłu, była pavodle źmiestu nie šyrejšaja za svaju nazvu — abviaščała niezaležnaść, i tolki. Pryčynaj debataŭ staŭ sam časovy ŭrad — jaho dziejańni i dakumenty. Naprykład, telehrama Hitleru pra toje, što «hienij Hitlera pryznačyŭ litoŭskamu narodu ŭdzielničać u jahonym pieramožnym pachodzie za źniščeńnie judaizmu, balšavizmu i plutakratyi». (Dziela paraŭnańnia varta pryhadać telehramu kajzeru — hałoŭny punkt napadak na BNR.) A jašče — mienavita 23 červienia 1941 hodu asacyjujecca z pačatkam źniščeńnia litoŭskich habrejaŭ, — dadaje hazeta «Lietuvos Rytas». Hazeta «Lietuvos Zinios» drukuje artykuł «Śvinstva» z nastupnymi vysnovami: «Pryniaŭšy hety zakon, Litoŭskaja Respublika ŭziała na siabie adkaznaść za vyniščeńnie 90% žydoŭstva krainy pad čas druhoj suśvietnaj vajny».

Słovam, u Litvie nie brakuje asudžalnikaŭ hienacydu i antysemityzmu. U hetym sensie kraina vyhladaje zastrachavanaju ad recydyvaŭ najhoršaj historyi. Vy skažacie — nakolki tyja asudžalniki ščyryja? Dy nastolki ž, nakolki maleńkaja Litva mahła b sparadzić jaki-niebudź svoj ułasny ekspansijanizm biez udziełu krainaŭ-susiedak.

Što da skandału i šumu, dyk ich treba razhladać najpierš jak brudnyja pieradvybarčyja i hieapalityčnyja technalohii. I hałasy prychilnikaŭ sojmavaje pastanovy, jakija kažuć, što havorka idzie vyklučna pra deklaracyju niezaležnaści, što toj časovy ŭrad nie padtrymaŭ hienacydu habrejaŭ i praź miesiac byŭ za heta razahnany niemcami — tonuć u šmathałośsi aburanych łaŭcoŭ mandataŭ. Ahladalnik hazety «Respublika» Kaŭzonas ci nie adziny navažyŭsia skazać niekalki dobrych słovaŭ pra dziejnaść taho ŭradu: «Pryniaćcio takoha aktu nie pavinna było b asabliva ździŭlać hramadztva, bo Front Aktyvistaŭ Litvy, hałoŭny arhanizatar červieńskaha paŭstańnia 1941 hodu, sapraŭdy ŭčyniŭ vialiki podźvih, jašče niedastatkova ŭzvažany i acenieny historyjaj (...) Časovaja Rada Ministraŭ vykanała nievierahodnuju pracu, adbudavaŭšy balšyniu dziaržaŭnych strukturaŭ».

Ale histaryčnyja tonkaści nie zaŭsiody važnyja dla aktualnaj palityčnaj sprečki, u jakoj historyja vykarystoŭvajecca jak dubina. I zadača takoj sprečki — nie razabracca ŭ historyi, da čaho zaklikaje prezydent Adamkus, a vyjhrać uładu. Navat canoju prestyžu svajoj krainy. Pra heta kažuć najbolš aŭtarytetnyja litoŭskija palityki, jakija razumiejuć, adkul rastuć nohi čarhovaha skandału, i z asudžeńniem staviacca jak da pastanovy Sojmu, tak i da jaje krytykaŭ.

Aleś Kiebik, Vilnia

Kryminalny sakratar

Švajcarski sudździa śćviardžaje, što ŭ biełaruska-rasiejskim sajuzie sakrataruje chabarnik

Ženeŭski sudździa Daniel Devo maje dokazy taho, što były kiraŭnik kancylaryi prezydenta Jelcyna Pavał Baradzin atrymaŭ ad švajcarskaj budaŭničaj firmy “Mabeteks”, što zajmałasia ramontam Kramla, chabar pad $25 młn. Švajcarskaja firma, kab atrymać papłatnuju zamovu, pavodle źviestak prakuratury, zapłaciła roznym asobam bolš za $60 młn. chabaru. Košt kantraktu dasiahaŭ amal paŭmiljarda dalaraŭ. Sama mienš 25 miljonaŭ trapiła na rachunki Baradzina albo jahonych dački j ziacia. Jak kaža sp.Devo, jaki paćvierdziŭ sapraŭdnaść dakumentaŭ, apublikavanych raniej u ŚMI, mechanizm chabarnictva vyhladaŭ nastupnym čynam – hrošy vypłočvała firma “Łajtstar”, što naležyć blizkamu supolniku ŭłaśnika “Mabeteksu”, a dziela aściarožnaści ich prapuskali praz banki Ciurychu, Ženevy, vostravu Men, Nasaŭ, Kipru, Hiernsy.

Nibyta nie adzin tolki Baradzin uzbahaciŭsia na panaŭleńni ćviardyni rasiejskaha imperyjalizmu – u śpisie “pasiarednikaŭ” fihurujuć dziasiatki proźviščaŭ. Siarod ich i dačka Jelcyna, što paru miesiacaŭ karystałasia kredytnaj kartkaj, jakaja zabiaśpiečvałasia praz adzin z rachunkaŭ “Mabeteksu”. Praŭda, sami švajcarskija abaroncy zakonu sumniajucca, ci ŭdasca kali zakončyć hetaje śledztva, a rasiejski prakuror M.Vołkaŭ (užo čaćvierty rasiejski prakuror, što pracuje nad hetaj spravaj; u minułym miesiacy jon padaŭ u adstaŭku) naahuł skazaŭ, što “nia ŭ stanie pracavać tak, jak chacieŭ by”. Usie jahonyja papiaredniki ŭ hetaj spravie albo sami padavali ŭ adstaŭku, albo ich tudy adpraŭlali.

Adkazy na ŭsie pytańni niesumnienna viedaje sam Baradzin, ale, choć užo katory miesiac nad im visić sankcyja na aryšt, jon zastajecca aficyjnaj asobaj i vykonvaje abaviazki vykanaŭčaha sakratara sajuzu Biełarusi j Rasiei.

Siarhiej Radštejn

Dziadźka Antoś u Dumie

Ja znajšoŭ paćvierdžańnie tamu, što ŭ Maskvie jość miesca, dzie panuje zakonnaść, i niama miescaŭ, kudy b nie pralezła kamercyja. Vializarny budynak jašče savieckich časoŭ pa adrasie Achotny rad, 2. Dumaju, što navat nia tolki prostym śmiarotnym (“elektaratu”), ale j niekatorym žurnalistam uvachod siudy prosta zabaronieny. Adnak tvoj siabra Dziadźka Antoś usio ž patrapiŭ tudy. Dumaju, što majo karotkaje apaviadańnie budzie davoli cikavym dla ciabie, tym bolš što maja vandroŭka ŭ Dziaržaŭnuju Dumu Rasiejskaje Federacyi adbyłasia ŭ dzień adkryćcia asieńniaj sesii.

Maskoŭski čas 9 hadzin 53 chviliny. Padjezd numar dva. Šturchaju ad siabie masiŭnyja dźviery. I voś jon - zakanadaŭčy orhan, biazhłuzdyja zakony jakoha kirujuć žyćciom rasiejcaŭ. Prachodžu kantrol, achoŭnik doŭha hladzić u nieznajomy pašpart, metalašukalnik i h.d. Choć možna zaznačyć, što lubuju infarmacyju davoli lohka jak zanieści ŭ Dumu, tak i vynieści (ja biez prablemaŭ pranios i vynies z budynku svoj noŭtbuk). Tak, zaraz treba padniacca na balkon dla haściej, prajści jašče adzin post achovy. Usio, zaraz možna budzie panazirać za pracaju narodnych abrańnikaŭ.

Maskoŭski čas 9 hadzin 57 chvilin, da pasiedžańnia zastałosia ŭsiaho 3 chviliny. Deputaty, jakija nia bačylisia pad čas letnich vakacyjaŭ, vitajuć adzin adnaho, całujucca, abdymajucca — jak prostyja ludzi, dobryja znajomyja, ale praz try chviliny pačniecca praca, palityčnyja pohlady i partyjnaja dyscyplina znoŭku zrobiać ź ich amal śmiarotnych vorahaŭ. Ale heta praz try chviliny, a pakul što možna ahledziecca.

Ščyra kažučy, balkon dla haściej i balkon dla žurnalistaŭ zbudavali niejak nie zusim zručna, bo pałovy zali prosta nie vidać, kali siadziš; nu, peŭna ž, u pieršy raz možna i pastajać. Sama zala znutry zdajecca nie takoj vialikaju, jak u telebačańni. Niefarmalna jana padzielena zhodna z palityčnymi pohladami: levyja — źleva, pravyja — sprava, centrysty - pasiarodku, deputaty, što nie ŭvachodziać ni ŭ jakuju z frakcyjaŭ — zzadu.

Maskoŭski čas 10 hadzin 00 chvilin. Hučyć himn, deputaty słuchajuć stojačy. Napeŭna, heta adziny momant, kali jany trochi asensoŭvajuć uvieś honar i ciažar svajoj pracy. Śpikier vitaje ŭsich, vinšuje z pačatkam pracy i prapanoŭvaje pačać pasiedžańnie z chviliny maŭčańnia pa ludziach, što zahinuli na “Kursku”.

Maskoŭski čas 10 hadzin 02 chviliny. Pačatak ruciny — rehistracyja prysutnych. Nia viedaju, jak tam u Nacyjanalnym Schodzie, a ŭ Dziaržaŭnaj Dumie abrańniki nie pazbaŭlenyja, na maju dumku, amal dziciačych i hohaleŭskich niedachopaŭ: hałasavańnie “miertvych dušaŭ” (adsutnych) — heta sprava zvyčajnaja. Dalej stroha rehlamentavanyja vystupy pa paradku dnia, usio spakojna, surjozna dy sumna. Ale voś deputat ad Čačenii Hadžy Machačaŭ prapanuje źniać z pasady vice-śpikiera “Adolfa Volfaviča” za rezkija vypady ŭ bok pierš za ŭsio čačencaŭ na niesankcyjanavanym mitynhu na Puškinskaj płoščy paśla teraktu. I pačynajecca pieršy dumski skandał — zvyčajnaja svarka pamiž Machačavym i Žyrynoŭskim. “Užyvuju” jano hladzicca niejak cikaviej i viesialej, choć ničoha novaha nie adbyłosia. Łajanka praciahvałasia navat pry vyklučanych mikrafonach, ale pacichu zhasła. Vyniki: Machačaŭ paabiacaŭ pakinuć Žyrynoŭskaha biez hałavy, na što Žyrynoŭski paabiacaŭ i dalej “chajać niedačałaviekaŭ”.

Maskoŭski čas 10 hadzin 29 chvilin. Pasiedžańnie praciahvajecca. Dumskaja dyscyplina — vidavočna štuka chistkaja: deputaty chodziać pa zali, pavaročvajucca da śpikiera Sielaźniova, razmaŭlajuć pa telefonach, a voś, spaźniŭšysia, źjaŭlajecca Ziuhanaŭ… Dzieci małyja j niepasłuchmianyja!!!

Maskoŭski čas 10 hadzin 30 chvilin. Prychodzić achoŭnik i paviedamlaje, što dazvoleny mnie čas skončyŭsia. Pakidaju zalu pasiedžańniaŭ. Ale jašče možna pahulać pa samoj Dumie, prajścisia pa pamiaškańniach frakcyjaŭ, zazirnuć u pres-centar, i, viadoma, u bufet (znakamitaja tannaja dumskaja stałoŭka adčyniajecca tolki pad čas abiedu). U bufecie mianie ździvili niekalki rečaŭ: pa-pieršaje, reklamnaja akcyja pradukcyi marki “Čarnahałoŭka” — ad prostych mineralnaj vady i hazavanych napojaŭ da harełki (kamercyja), pa-druhoje, Duma, napeŭna, adzinaja ŭstanova, u jakoj piva, jak heta i zapisana ŭ zakonie, nia ličycca alkaholnym napojem (zakonnaść).

Maskoŭski čas 10 hadzin 47 chvilin. Pakidaju budynak Dumy. Było cikava, ale čamuści niepryjemna.

Tvoj Dziadźka Antoś, Maskva