Aleś Chackievič. Piłsudzki ŭ Miensku

Piłsudzki ŭ Miensku

Mienčuki ŭ svajoj bolšaści vitali novuju polskuju ŭładu, što pryjšła ŭ horad 8 žniŭnia 1919 h. Balšavickuju, jakaja tryvała ŭ horadzie amal vosiem miesiacaŭ, ź jaje vajskovym kamunizmam i rasstrełami na Kamaroŭskim bałocie, jany paśpieli źnienavidzieć.

U vieraśni 1919 h. Miensk mieŭsia naviedać sam baćka Polskaj dziaržavy Juzaf Piłsudzki. Padzieja vyklikała vialiki ažyjataž. Dziva što, kiraŭnika Rečy Paspalitaj nia bačyli na biełaruskich ziemlach amal 130 hadoŭ. Čakali jaho palaki, čakali i biełaruskija palityki, jakija ŭskładali na jaho spadzievy ŭ spravie adbudovy biełaruskaj dziaržaŭnaści. Nadziei na Piłsudzkaha byli niebiespadstaŭnyja: paśla zaniaćcia polskimi vojskami Vilni ŭ krasaviku 1919 h. jon, uradženiec Vilenskaha kraju, uračysta źviarnuŭsia da žycharoŭ byłoha VKŁ i pradeklaravaŭ, što biełarusy i palaki buduć žyć, jak “volny z volnym, roŭny z roŭnym”.

Nastroi biełaruskaha hramadztva pieradaje presa: “Piłsudzki – nastupnik vialikich tradycyj, sučaśnik adradžeńnia biełaruskaj dziaržaŭnaści. Piłsudzki musić dapamahčy nam, pryniaŭšy prahramu biełaruskaj dziaržaŭnaści. A kali prymie jaje, dyk, my peŭny ŭ hetym, — i spoŭnić… My chočam vieryć, što jon, hety rycar z Zachadu, nie na toje zavałodaŭ sercam Biełarusi, kab jaje skryŭdzić, ale kab padniać z zaniapadu začaravanuju kniazioŭnu ŭ sialanskich šatach, kab viarnuć joj adviečny pasad jaje, kab dapamahčy ŭtvareńniu niezaležnaj i niepadzielnaj Biełarusi”. U biełaruskaj hazecie “Zvon” u dzień pryjezdu polskaha vajenačalnika byŭ źmieščany vierš Janki Kupały “Prarok”, što dało paźniej padstavu abvinavacić paeta ŭ tym, što jon pryśviaciŭ tvor Piłsudzkamu.

18 vieraśnia Piłsudzki pryjechaŭ u Miensk. Jaho pryvitali načalnik Mienskaj akruhi Uładzisłaŭ Račkievič, staršynia horadu, najvyšejšyja mienskija relihijnyja jararchi: pravasłaŭny japiskap Melchisedek, katalicki biskup Zyhmunt Łazinski, a taksama judejski rabin i musulmanski muła. Ale hałoŭnaje, Načalnika dziaržavy vitali tysiačy mienčukoŭ, što pryjšli sustreć jaho na Vilenski vakzał. Ad imia biełaruskich nacyjanalnych dziejačaŭ vitaŭ jaho Alaksandar Prušynski (Aleś Harun).

Pramovy Piłsudzkaha ź nieciarpieńniem čakali, ale ŭžo pieršyja słovy kinuli ŭ šok polskamoŭnuju hramadzkaść. Načalnik Polskaj dziaržavy pramaŭlaŭ pa-biełarusku! “Ja daŭ słova i trymajusia jaho mocna. Nasielnictva budzie paklikana da vybaraŭ orhanaŭ miascovaha samakiravańnia, a zatym nadydzie čas, kali jano zmožyć vykazać dumki i pažadańni pra dziaržaŭny ład. I ŭ pieršym, i ŭ druhim vypadku budzie peŭnaja svaboda biez usialakich relihijnych klasavych abmiežavańniaŭ. Ja budu hanarycca Polščaj, polskim vojskam i samim saboju, kali zmahu dać hetaj ziamli najvyšejšy dar, ź jakoha jana hetulki času nie karystała – dar voli…Pakul ja budu kamandavać polskim vojskam, ja harantuju vam deklaravanuju svabodu”.

Polskija dziejačy byli ŭ šoku. Piłsudzki havoryć na chłopskaj movie! A ŭ biełarusaŭ Načalnik Polskaj dziaržavy ŭsialiŭ svajoj pramovaj nadzieju. Biełarusy pavieryli, što Piłsudzki spoŭnić słova i padaruje Biełarusi volu. Na žal, hetaha nie adbyłosia.

Juzaf Piłsudzki sapraŭdy mieŭ federalisckija pamknieńni, ale, niahledziačy na svoj vializarny aŭtarytet, jon nia ŭstojaŭ suproć šavinistyčna nastrojenych polskich endekaŭ, jakija razhladali Biełaruś jak častku niepadzielnaj Polščy. A palityčnyja varunki nieŭzabavie źmianilisia. Uletku 1920 h. saviecka-polski front spyniŭsia u 30 km na zachad ad Miensku, za Rakavam. Zachodniaja Biełaruś adyšła da Polščy.

A Juzaf Piłsudzki pakinuŭ Miensk u noč z 19 na 20 vieraśnia 1919 h. i pavioz z saboj iluziju biełaruskaj dziaržaŭnaści i niaspraŭdžanyja nadziei.

Aleś Chackievič