Pamior Jaŭhiena Kulik

Staŭ častkaj historyi

Kulik
pachoviny

Jaŭhien Kulik pamior 12 studzienia na 65-m hodzie žyćcia. Chavali jaho ŭ aŭtorak. U Pałacy mastactvaŭ adbyłasia panichida. Niekalki sotniaŭ čałaviek pryjšli raźvitacca sa słynnym mastakom. Dla kahości jon byŭ siabram, kaleham, dla kahości — vialikim nastaŭnikam, a dla kahości — symbalem zmahańnia za Biełaruś, čałaviekam, jaki ŭsio svajo śviadomaje žyćcio havaryŭ pa-biełarusku. Ludzi nieśli vianki, kvietki, truna patanała ŭ čyrvonych ružach i biełych chryzantemach. U aktavaj zali Pałacu mastactvaŭ, dzie prachodziła raźvitańnie, stajali na varcie paplečniki majstra ź dziasiatkam bieł-čyrvona-biełych ściahoŭ. Cieła mastaka pakryvaŭ bieł-čyrvona-bieły ściah.

U hanarovaj varcie źmianiali adzin adnaho mastaki, palityki, siabry, ciahnułasia na scenu zali, dzie spačyvała truna, ručaina ludziej z kvietkami, słovami spačuvańnia dla blizkich. U apošni šlach mastaka pravadžali Aleś Razanaŭ, Hienadź Sahanovič, Źmicier Sańko, Michaś Čarniaŭski, Uładzimier Arłoŭ, Hienadź Buraŭkin, Piatro Vasileŭski…

Adpiavaŭ mastaka a.Hieorhi Łatuška, śviatar Pietrapaŭłaŭskaj carkvy. Panichida musiła skončycca a 13-j, ale skončyłasia na hadzinu paźniej, stolki ludziej chacieli raźvitacca.

Vynieśli trunu, achinutuju ściahami, z Pałacu mastactvaŭ i panieśli da praspektu. Milicyja pierakryła skryžavańnie praspektu i Kazłova, kab žałobnaja mašyna i kartež aŭtobusaŭ mahli prajechać. Pravieźli trunu pa vulicy Kalvaryjskaj, paŭz “čyrvony dom” na Tankavaj, dzie była majsternia mastaka. Chavali Jaŭhiena Kulika na Kalvaryi, pobač z maci, jak jon i prasiŭ.

Raźvitalnaje słova kazali staršynia sajuzu mastakoŭ Uładzimier Basałyha, mastak Eduard Ahunovič, palityki Juraś Bieleńki i Vincuk Viačorka. Basałyha paraŭnaŭ Jaŭhiena Kulika z hancom, jakoha ŭ staražytnyja časy vysyłali z kniaskaha vojska nieści na baćkaŭščynu dobryja viestki. Kulik prynios biełarusam viestku pra Adradžeńnie. Nivodzin z vystupoŭcaŭ nia zmoh strymać ślozaŭ. Hety nievysoki, zhorbleny čałaviek z karotkim porstkim proźviščam byŭ z taje vialikaje žmieńki ludziej, jakija ŭzhadavali adradžeńnie, advajavali niezaležnaść. Ź vialikaje žmieńki nacyjanalistaŭ-zasnavalnikaŭ.

Edvard Ludovič

“My zajmalisia samaadukacyjaj i samavychavańniem. My trochi bolš za inšych viedali historyju, historyju ŭ šyrokim sensie i historyju mastactva. Faktyčna heta była ŭ asnoŭnym kulturnickaja rabota, ale my absalutna nie curalisia prajavaŭ hramadzkaj pracy. U nas nie było ni Statutu, ni niejkich prahramnych dakumentaŭ, heta ja ŭžo potym staŭ staršyniom kulturnickaj kamisii BNF, i toje, vidać, z pryčyny svajho aŭtarytetu, z-za taho, što mianie buduć słuchacca. U hramadzkim planie ŭsio pačynałasia z Kupalla, z padpolnych Kupallaŭ, i heta jakraz prypadała na samyja čornyja hady: 1973, 1974, 1976 h. Tak, padčas śviatkavańnia Kupalla ŭ Zasłaŭi pa vakolicach chadzili milicyjanty z aŭčarkami i stajali pažarnyja mašyny, było vielmi vuścišna”.

Jaŭhien Kulik u hutarcy z karespandentam “NN”. Śniežań 2000 h.

In memoriam

Jaŭhien Kulik — adzin z samych słavutych biełaruskich mastakoŭ kanca XX stahodździa. I adnačasova — adzin z samych viadomych dziejačoŭ pavajennaje biełaruščyny.

Naradziŭsia jon u Miensku 31 kastryčnika 1937 h. Pa vajnie skončyŭ Mienskuju mastakoŭckuju vučelniu, a paśla tahačasny Biełaruski teatralna-mastacki instytut. Ad 1963 h. jon braŭ udzieł u mastackich vystavach.

Jaŭhien Kulik užo pry kancy 60-ch byŭ viadomym knižnym hrafikam. Jon adzin ź pieršych prymianiŭ pry ilustravańni knihaŭ pryncyp kalažu, dzie niečakana dla taje pary skarystaŭ fota, drukarskija šryfty j ułasnyja malunki. Pieršymi knihami, jakija jon azdablaŭ, byli “Čarnička” Artura Volskaha, zbor Bahdanovičavaj paezii “Maładzik”, padručnik “Biełaruskaja mova”, pa jakim vučylisia tysiačy j tysiačy dziaciej.

Jaŭhien Kulik zaŭsiody byŭ pavažlivy da małych. Dzieci, plamieńniki i ŭnuki jahonych blizkich buduć zaŭždy zhadvać pra jaho ź piaščotaju. Dzie b jon ni byŭ, dzieci vyjaŭlali da jaho cikavaść, a jon da ich — dabryniu. Svaim nastaŭnikam jaho siońnia mohuć nazvać sotni ludziej. Heta tłumačycca taksama j tym, što Kulik byŭ nadzvyčaj adukavanym čałaviekam, asabliva ŭ pytańniach biełaruščyny. Tut da jahonaje erudycyi mała chto moh daraŭnacca.

Jaŭhien Kulik byŭ vielmi mužny. Adkryty i ščyry, jon nie prymaŭ anijakaha kanfarmizmu, u pieršuju čarhu ŭ spravach biełaruskich, i doŭhija hady byŭ etalonam maralnaści dla svajho atačeńnia. Heta ŭ jahonaj majsterni, što mieściłasia na praspekcie nasuprać budynku KHB, u 60-ja ŭtvaryŭsia niefarmalny nacyjanalistyčny asiarodak, što ad miescaznachodžańnia majsterni atrymaŭ žartoŭny nazoŭ “Na paddašku”. Ludzi z taho asiarodku, siabry Jaŭhiena Kulika, paźniej ačolili biełaruski vyzvolny ruch, zrabilisia liderami Biełaruskaha Narodnaha Frontu. A sam mastak u 1991 h. byŭ siarod tych, chto raspracoŭvaŭ dziaržaŭnyja symbali novaje Biełarusi — bieł-čyrvona-bieły ściah i hierb “Pahonia”. Dziva što bolšuju častku svajho žyćcia jon pražyŭ pad pilnavańniem KHB.

Ź jahonaha tvorčaha darobku varta zhadać unikalnyja hrafičnyja nizki “Pomniki dojlidztva Haradzienščyny”, “Zamki Biełarusi”, “Paŭstańnie 1863 hodu ŭ Biełarusi”, jakimi tvorca zapačatkavaŭ cełuju płyń u biełaruskim mastactvie. Mienavita ad jahonych tvoraŭ biare pačatak histaryzm pavajennaje pary. Jon aformiŭ u 70—80-ja dziasiatki knižak. Najlepšymi ź ich byli “Słova ab pałku Iharavym”, “Muška-zielanuška i Kamaryk-nasaty tvaryk” Bahdanoviča, “Ad homanu baroŭ” Aleksandroviča, “Soniečny kłubočak” Zujonka. Ale sapraŭdnym šedeŭram Jaŭhiena Kulika stała kniha “Pieśnia pra zubra” Mikoły Husoŭskaha. Jahonamu stylu byli ŭłaścivyja lakaničnaść, vielmi dakładny adbor mastackich srodkaŭ, hłybokaje praniknieńnie ŭ vobrazy. Kulika vyłučała nadzvyčajnaja mastackaja kultura j daskanałaje majsterstva. Ćviordaj rukoju, vyvodiačy adnu tolki nieparyŭnuju rysu, jon moh namalavać i krajavid, i bažnicu, i zamak.

Absiah jahonych tvorčych zacikaŭleńniaŭ byŭ vialiki — ad rekanstrukcyjaŭ hierbaŭ biełaruskich haradoŭ da krajavidaŭ miaścinaŭ, źviazanych z žyćciom Jazepa Drazdoviča, dziela zachavańnia pamiaci pra jakoha jon zrabiŭ nadzvyčaj šmat. Dziakujučy Kuliku j jahonym siabram u biełaruskuju kulturu, aproč Drazdoviča, było viernutaje imia mastački Aleny Kiš, jakoj mastak hetaksama pryśviačaŭ svaje tvory.

Viečnaja pamiać.

Siarhiej Chareŭski

Pamior Jaŭhien Kulik

12 studzienia paśla ciažkaj chvaroby na 65-m hodzie žyćcia pajšoŭ ad nas Jaŭhien Kulik. Imia jaho šyroka viadomaje biełaruskaj hramadzkaści. Vydatny mastak-hrafik, vychavaniec biełaruskaj mastackaj škoły, siabra Sajuzu mastakoŭ z 1965 h., jon byŭ niastomnym rupliŭcam na nivie biełaruščyny. U historyju sučasnaha biełaruskaha adradžeńnia Jaŭhien Kulik uvajšoŭ jak haspadar słavutaha dysydenckaha mastackaha asiarodku “Na paddašku”, siabra “Kamitetu-58”, adzin sa stvaralnikaŭ Biełaruskaha Narodnaha Frontu. Na praciahu hadoŭ jon uvachodziŭ u skład kiraŭnictva BNF, byŭ siabram sojmu. Arhanizoŭvaŭ i aktyŭna pracavaŭ u supołcy “Pahonia” Biełaruskaha sajuzu mastakoŭ. Čałaviek vyklučnaj erudycyi, intelihientny i dobrazyčlivy, jon zaŭsiody byŭ nadziejnaj aporaj dla siabroŭ i paplečnikaŭ, maralnym uzoram jak dla małodšych kalehaŭ, tak i dla adnahodkaŭ. Samyja ščyryja spačuvańni jahonym rodnym i blizkim, usim, chto jaho viedaŭ, pavažaŭ i lubiŭ. Smutkujem razam z vami.

My pachavali jaho na Kalvaryi ŭ Miensku, pobač z mahiłaj maci. Śpi spakojna, darahi Jaŭhienie.

Siabry supołki “Pahonia” BSM

BNF smutkuje

Z hłybokim smutkam sustreli my viestku pra zaŭčasnuju śmierć adnaho z vołataŭ biełaruskaha Adradžeńnia kanca XX st. Jaŭhiena Kulika.

Jaŭhien Kulik byŭ čałaviekam, jaki nikoli nie bajaŭsia vykazvać svaje dumki, navat kali jany razychodzilisia z aficyjnaj idealohijaj. I ŭ savieckija časy, i ciapier, kali ŭstalavany ŭ Biełarusi režym niščyć usio sapraŭdy biełaruskaje, hety čałaviek vyrazna akreślivaŭ svaju hramadzianskuju pazycyju. Jon byŭ adnym z zasnavalnikaŭ Biełaruskaha Narodnaha Frontu “Adradžeńnie”, pracavaŭ nad pieršaj Prahramaj BNF, byŭ adnym sa stvaralnikaŭ symboliki Frontu. Jaŭhien Kulik – adzin z suaŭtaraŭ uzoru dziaržaŭnaj symboliki Respubliki Biełarusi (bieł-čyvona-biełaha ściahu j hierbu “Pahonia”). Kryteram usialakaj dziejnaści – mastackaj, intelektualnaj abo hramadzkaj – dla jaho zaŭsiody była biełaruščyna.

Naradziŭšysia ŭ samyja strašnyja savieckija časy (u 1937 h.), jon źviedaŭ usie pakuty biełarusaŭ, na jakija było ščodraje XX stahodździe. Los Jaŭhiena Kulika – sapraŭdny prykład žyćcia čałavieka, jakomu była nadzvyčaj darahaja jahonaja Baćkaŭščyna.

Kiraŭnictva BNF “Adradžeńnie” j Partyi BNF vykazvaje spačuvańni rodnym mastaka. My smutkujem razam z vami!

Viečnaj pamiaci Jaŭhiena Kulika

Biełaruskich adradžencaŭ i biełaruskaje mastactva napatkała vialikaja biada, biełarusy panieśli vialikuju stratu: pamior Jaŭhien Siarhiejevič Kulik, słaŭny biełaruski mastak, adradženiec, najaddaniejšy Biełarusi čałaviek, asnoŭny aŭtar biełaruskaha dziaržaŭnaha hierbu “Pahonia”.

Jon byŭ aktyŭnym udzielnikam i pracaŭnikom na nivie biełaruskaha nacyjanalnaha Adradžeńnia i biełaruskaj palityki, uvachodziŭ uva ŭsie Sojmy Frontu, udzielničaŭ u Kanservatyŭna-Chryścijanskaj Partyi BNF.

Jaŭhien Siarhiejevič Kulik pamior na 65-m hodzie žyćcia ad ciažkaj chvaroby. Heta zaŭčasnaja śmierć. Jak škada, što jana tak rana zabrała žyćcio našaha siabra i tvorcy, kryštalna sumlennaha čałavieka. Ciažka ŭ heta pavieryć, źmirycca.

Jon žyŭ dziela Biełarusi i addaŭ joj svajo serca, talent i siły. Jon adyšoŭ – jaje dobry, addany syn, – ale nazaŭsiody zastaniecca ŭ pamiaci Biełarusi, bo staŭ častkaj jaje historyi i zmahańnia.

Vykazvaju hłybokaje spačuvańnie ad siabie i ad siabroŭ BNF rodnym i blizkim, svajakam i siabram Jaŭhiena Kulika.

Niachaj choraša prymie jaho rodnaja biełaruskaja ziamla, jakuju jon hetak pavažaŭ, šanavaŭ i lubiŭ.

Zianon Paźniak, Vilnia

* * *

Zaŭčasna pajšoŭ ad nas u lepšy śviet Jaŭhien Kulik. Jaŭhien Kulik byŭ niazłomnym zmaharom za Baćkaŭščynu. Jašče ŭ časy brežnieŭskaha “zastoju” jon aktyŭna pracavaŭ u šerahach tych, chto staviŭ pierad saboj metu adradžeńnia Biełarusi.

Mižnarodnaje hramadzkaje abjadnańnie “Zhurtavańnie biełarusaŭ śvietu “Baćkaŭščyna” vykazvaje hłybokija spačuvańni rodnym, blizkim, usioj biełaruskaj intelihiencyi z pryčyny zaŭčasnaj śmierci Jaŭhiena Kulika.

Uprava MHA “ZBS “Baćkaŭščyna”

Pamior patryjot Biełarusi

Pamior Jaŭhien Siarhiejevič Kulik, vydatny biełaruski mastak, patryjot Biełarusi, čałaviek ščyraj i spahadlivaj dušy. Kali ŭ kastryčniku 1988 h. pačałasia narodnaja revalucyja, jon razam ź inšymi padstaŭnikami tvorčaj intelihiencyi ŭvajšoŭ u skład arhkamitetu Biełaruskaha Narodnaha Frontu “Adradžeńnie”, šmat hadoŭ byŭ siabram Sojmu, Narodnaha Frontu i Kanservatyŭna-Chryścijanskaj Partyi BNF, aktyŭna ŭdzielničaŭ u palityčnaj i kulturna-aśvietnickaj pracy adradženskich arhanizacyjaŭ. Padčas demanstracyjaŭ i akcyjaŭ jon zaŭsiody byŭ napieradzie, jahonaja enerhija i mužnaść natchniali ŭsich nas. Tvory Jaŭhiena Kulika zastanucca ŭ pamiaci ludziej i ŭ skarboncy nacyjanalnaj kultury. Śvietłaja pamiać i viečny spakoj!

Siabry KCHP BNF