Гісторыя

Як мяняўся фармат і сэнс святкавання 9 Мая ў розныя гады — згадваем з гісторыкам Фрыдманам

Як адзначалі Дзень Перамогі цягам 77 год у часы СССР і незалежнай Беларусі і якія цікавыя факты звязаныя з гэтым днём — згадваем разам з гісторыкам Аляксандрам Фрыдманам.

У часы Сталіна — без парадаў і выхаднога дня

Як вядома, першы Акт пра безумоўную вайсковую капітуляцыю Германіі быў падпісаны 7 мая 1945 года. Падпісваўся ён без афіцыйнага адказу Масквы, толькі ў прысутнасці яе прадстаўніка, таму прыйшлося па просьбе Сталіна працэдуру паўтарыць — здарылася гэта 8 мая ўвечары — калі дакладней, то ў 22.43 па еўрапейскім часе. У Маскве на той момант ужо было за поўнач і, як следства, святкаваць Дзень Перамогі ў СССР пачалі 9 мая, у той час, калі на Захадзе — 8-га.

Фота: nlb.by

Яшчэ два разы пасля заканчэння вайны, у 1946 і 1947 годзе, Дзень Перамогі святкавалі, але ўжо са снежня 1947-га Прэзідыум Вярхоўнага савета СССР зрабіў 9 мая рабочым днём і пазбавіў пампезнасці ажно да 1964 года.

«Сталін разглядаў савецкіх генералаў, маршалаў — таго ж Ракасоўскага і Жукава — як сваіх палітычных канкурэнтаў. І ён не жадаў выстаўляць іх наперад. Гэта, па яго логіцы, магло кінуць цень на сталінскі рэжым», — каментуе Аляксандр Фрыдман.

Звыклы фармат парадаў сфармаваўся пры Брэжневе

Цягам 18 год 9 Мая святкавалася кропкавымі салютамі і мерапрыемствамі, у тым ліку і пасля смерці Сталіна, пры Хрушчове. 

«У 1964 годзе да ўлады прыйшоў Брэжнеў, сам франтавік, і вось ён надаў святу знаёмы нам фармат з парадамі, а таксама вярнуў выхадны дзень. Усе наратывы, якія мы бачым сёння, прыйшлі да нас разам з Брэжневым. У яго эпоху 9 мая зрабілася галоўным савецкім святам, адцяніўшы дзень Кастрычніцкай рэвалюцыі», — расказвае гісторык.

Габрэі асобна збіраюцца каля «Ямы»

У Беларусі такая звышувага да даты 9 мая, на думку Фрыдмана, акурат, была натуральнай і блізкай:

«Краіна асабліва моцна пацярпела ад нацысцкай акупацыі, плюс паўплываў перыяд, калі рэспублікай кіравалі партызаны — у Беларусі гэта пачалося з Мазуравым, а пасля працягнулася з Машэравым. Гэты вобраз партызанскай рэспублікі, для якой вайна грае асаблівую ролю, беларускаму насельніцтву быў цалкам зразумелым, гэта адпавядала жыццёваму досведу вялікай колькасці людзей».

Мемарыял «Яма». Фота: poznamka.ru

Дата была настолькі сімвалічнай для беларускага народа, што не аспрэчвалася нават людзьмі з антысавецкімі поглядамі.

«Толькі ў Беларусі, наколькі мне вядома, менавіта 9 мая ўшаноўваюць памяць габрэяў — традыцыйна ладзяць у гэты дзень мерапрыемствы на тэрыторыі былога гета — там, дзе цяпер мемарыял «Яма» (калі казаць пра Мінск). У іншых постсавецкіх краінах гэта адбываецца ў гадавіны забойстваў габрэяў, напрыклад. І вось гэтыя сціплыя цырымоніі ўшанавання памяці — гэта зусім не савецкая традыцыя. Таму ў часы СССР нашчадкам габрэяў і тым, хто выжыў, не давалі сабрацца каля «Ямы», разганялі ці перашкаджалі ім гукаўзмацняльнікамі», — кажа Фрыдман.

Вяртанне да савецкіх традыцый пры Ельцыне і Лукашэнку

Першы час пасля распаду СССР парады зноў не праводзіліся: не было грошай і проста было не да таго. Звыклы ўжо фармат вярнуўся на 50-годдзе Перамогі пры Ельцыне.

Тады на Чырвонай плошчы ветэранаў вайны віталі шматлікія замежныя госці — генеральны сакратар ААН Бутрос-Галі, прэзідэнт ЗША Біл Клінтан, прэм'ер-міністр Вялікабрытаніі Джон Мэйджар, старшыня КНР Цзян Цзэмінь, прэм'ер-міністр Канады Жан Крэцьен.

Парад на на 50-годдзе Перамогі. Фота: RIA Novosti

«Падавалася, што ідзе нармалізацыя адносінаў з Захадам, усё павінна быць добра: Ельцын жа лічыўся чалавекам, які рве з савецкімі традыцыямі. Але вось атрымалася, што з аднаго боку, будавалася новая Расія, а з другога, яна пачала вяртацца да старых традыцый — з парадамі і мілітарызмам.

У Лукашэнкі ж прага да савецкага была ад самага пачатку. На жаль, чым далей, тым было горш. Паступова свята ператварылі ў тое, што называецца «победобесие». А ў гэтым годзе яго ўвогуле выкарысталі як дадатковы інструмент прапаганды для апраўдання вайны ва Украіне. З сённяшняй павесткай ды прамовамі Лукашэнкі і Пуціна гэта ўжо не Дзень Перамогі, а дзень вайны», — каментуе наш суразмоўца.

9 мая 1995 года, Мінск. Фота president.gov.by

9 Мая пасля аварыі на ЧАЭС і ў разгар COVID-19

Кажучы пра 9 мая ў гісторыі, нельга не згадаць, якім быў Дзень Перамогі ў 1986-м і ў 2020-м.

Як мы ведаем, аварыя на ЧАЭС, наступствы якой доўга хаваліся кіраўніцтвам СССР, ніяк не паўплывала на правядзенне першамайскіх святаў — парадаў да Дня працы. Яны масава прайшлі як у сталіцы, так і ў раённых, абласных гарадах Беларусі.

Фота: kamenets.by

На 9 Мая парады таксама не адмянілі: архіўныя газеты даюць зразумець, што перад дэманстрацыяй толькі «асфальт памылі спецмашынамі з вадой». 

Такое важнае для дзяржавы свята не адмянілі і ў 2020 годзе. Беларусь стала адной з дзвюх краін постсавецкай прасторы, якія не пабаялася рызыкнуць ветэранамі ў пандэмію ў 75-годдзе Перамогі (парад тады не адмяняўся таксама ў Туркменістане).

Чытайце таксама:

«Лукашэнка пачаў апошнюю гульню ў сваім палітычным жыцці». Вялікая гутарка з гісторыкам і палітычным аглядальнікам Аляксандрам Фрыдманам

Каментары

 
Націсканне кнопкі «Дадаць каментар» азначае згоду з рэкамендацыямі па абмеркаванні.

Упершыню за чатыры гады Белстат апублікаваў звесткі аб нараджальнасці і смяротнасці. Даныя жахаюць39

Упершыню за чатыры гады Белстат апублікаваў звесткі аб нараджальнасці і смяротнасці. Даныя жахаюць

Усе навіны →
Усе навіны

«У Егіпет з дзецьмі даражэй з’ездзіць». Брэсцкая блогерка вырашыла павялічыць грудзі, пакуль чакае мужа з калоніі20

У КР выбіраюць віцэ-спікерку. Дэбатаў не атрымалася, бо балатавалася толькі Лізавета Пракопчык7

Ціханоўская: Кожны год, 21 мая, сэрца сціскаецца ад болю13

Трамп абвясціў пра стварэнне новай супрацьракетнай абароны ЗША «Залаты купал», якая павінна стаць найлепшай у свеце5

Грузія цалкам забараніла рээкспарт аўто ў Расію і Беларусь. Што гэта азначае для беларусаў на практыцы?9

У Мінску кіроўца збіў на пераходзе сямігадовага хлопчыка на самакаце1

Навуковец распавёў пра геалагічныя загадкі Беларусі: іртуць з зямлі і кратар ад падзення метэарыта, які знішчыў усё жывое ў радыусе тысяч кіламетраў9

Улады Іспаніі патрабуюць ад Airbnb выдаліць больш за 60 тысяч аб'яў аб арэндзе жылля1

Кіраўнік «Еўраопта» выйшаў на свабоду4

больш чытаных навін
больш лайканых навін

Упершыню за чатыры гады Белстат апублікаваў звесткі аб нараджальнасці і смяротнасці. Даныя жахаюць39

Упершыню за чатыры гады Белстат апублікаваў звесткі аб нараджальнасці і смяротнасці. Даныя жахаюць

Галоўнае
Усе навіны →

Заўвага:

 

 

 

 

Закрыць Паведаміць