Cimaci Hartan Eš: «Praz 20-25 hadoŭ Biełaruś budzie ŭ Jeŭraźviazie»
Takuju dumku vykazaŭ viadomy brytanski piśmieńnik i historyk Cimaci Hartan Eš, aŭtar šerahu knih pra demakratyčnuju transfarmacyju krain Centralnaj i Uschodniaj Jeŭropy.
Na minułym tydni Cimaci Hartan Eš braŭ udzieł u štohadovym forumie niamieckaha Fondu Maršała, jaki źbiraje ŭpłyvovych amierykanskich i jeŭrapiejskich palitykaŭ, biznesoŭcaŭ i intelektuałaŭ. U forumie ŭdzielničaŭ i były kandydat u prezidenty Biełarusi Andrej Sańnikaŭ. U intervju «Svabodzie» Cimaci Hartan Eš padzialiŭsia svaim bačańniem budučyni Jeŭropy.
Radyjo «Svaboda»: Ci jość u Jeŭraźviaza matyŭ dla dalejšaha pašyreńnia na Uschod?
Eš: Tak, jość. Heta maje važnaje značeńnie.
U suviazi sa stareńniem i skaračeńniem nasielnictva ŭ Zachodniaj Jeŭropie stratehična nam patrebnaje dalejšaje pašyreńnie, u pieršuju čarhu za košt Ukrainy i Turcyi.
RS: Što vy dumajecie nakont rostu skeptycyzmu ŭ adnosinach da ES, jaki ciapier isnuje ŭ mnohich ŭschodnich susiedziaŭ Jeŭrasajuza?
Eš: Dla tanha patrebnyja dvoje.
Škada, što Ukraina zbočyła sa šlachu, na jakim jana razhladałasia jak surjozny kandydat u Jeŭraźviaz. Było šmat pamknieńniaŭ u hetym kirunku paśla «aranžavaj» revalucyi, ciapier jany vypietrylisia.Polšča była vialikim prychilnikam ukrainskaha siabroŭstva ŭ ES. Ale heta vielmi ciažkaja zadača. Ciapier Ukraina hulaje z abodvuma bakami, jana sprabuje i mieć piroh, i źjeści jaho. U śviecie, dzie paŭstajuć novyja vialikija dziaržavy, takija jak Kitaj, Indyja, Paŭdniovaja Afryka i Brazilija, u śviecie, dzie Zachad u cełym budzie mieć mienšuju dolu ŭpłyvu, pašyreńnie ŭ našych stratehičnych intaresach i my pavinny imknucca da jaho.
RS: Jak u budučyni buduć vyhladać stasunki Jeŭrasajuza z Rasiejaj?
Eš:
Rasieja straciła impieryju, ale pakul nie znajšła svajoj roli ŭ śviecie. Rasieja pavinna vyrašyć, čym jana choča być.U Vialikabrytanii hety vybar zaniaŭ taksama peŭny čas.
Ciažka stračvać impieryju, Rasieja straciła svaju vielmi chutka, i vydatna, što straciła mirna.Tolki tady, kali Rasieja vyznačycca, ci choča jana być impieryjaj alternatyŭnaj cyvilizacyi, ci choča jana bolš mienš narmalnych stasunkaŭ u Jeŭrazii, my možam vyznačyć našy doŭhaterminovyja adnosiny. Heta, na moj pohlad, mahło b być admysłovaje partniorstva.
RS: I jak by mahło vyhladać hetaje partnerstva z Rasiejaj?
Eš: Nichto hetaha nie viedaje. Ale adrazu možna skazać, što heta nie pierśpiektyva siabroŭstva Rasiei ŭ ES, u adroźnieńnie, naprykład, ad Turcyi. My viedajem, jak budavać adnosiny ŭ Jeŭropie, jakija narešcie skančajucca siabroŭstvam u Źviazie. Hety šlach prajšli ŭsie
RS: Vy ŭzhadali pra takich susiedziaŭ ES, jak Ukraina i Turcyja. Ale što čakaje takija krainy rehijonu, jakija lažać pamiž Jeŭraźviazam i Rasiejaj, jak Biełaruś, Małdova, Armienija i Hruzija?
Eš: Doŭhaterminovy adkaz vielmi lohki.
Čym bolš svabodnymi robiacca hetyja krainy, tym bolšaje ŭ ich imknieńnie naležać da Jeŭrasajuza. Kali jany buduć adpaviadać kryteram siabroŭstva ŭ ES, jany ŭvojduć u jaho. Ja mahu paspračacca, što praz 20–25 hadoŭ jany buduć členami Jeŭrasajuza.
Bolš składanym ziaŭlajecca pytańnie pra kaštoŭnaści Jeŭrasajuza. Da hetaha času my kazali, što vy pavinny mieć libieralnuju demakratyju, viaršenstva zakonu, niezaležnyja srodki masavaj infarmacyi, rynkavuju ekanomiku, a potym vy ŭstupicie ŭ ES. Ale pahladzicie ciapier, što adbyvajecca ŭnutry ES, ci adpaviadaje hetym kryteryjam Vienhryja, ci adpaviadała Italija Bierłuskoni? Možna kazać pra padvojnyja standarty. Vy pavinny adpaviadać kryteryjam, kali vy ŭstupajecie ŭ ES, ale jak tolki vy ŭžo tam, vy možacie rabić, što chočacie.
RS: Ci vyžyvie jeŭra?
Eš: Dniami adzin vysokapastaŭleny francuzski palityk trapna zaŭvažyŭ: «Kryzis jeŭra skončyŭsia, kryzis u zonie jeŭra
Ja miarkuju, što jeŭrazona vyžyvie, pytańnie tolki, jakim koštam. Asabliva heta tyčycca hramadstvaŭ paŭdniovaj Jeŭropy, jakija sapraŭdy pieražyvajuć vielizarnyja ciažkaści i dzie ŭžo nazirajecca peŭnaja radykalizacyja palityki.
RS: Ci źjaŭlajucca pierabolšańniem zajavy ab nadychodzie «stahodździa Azii», albo jeŭraatłantyčny aljans sapraŭdy prysudžany da straty ŭpłyvu ŭ šmatpalarnym śviecie?
Eš: Pracesy niepadobnyja na toje, jak Francyja pierajmała lidarstva ad Ispanii, a ZŠA — ad Vialikabrytanii.
Zaniapad Amieryki źjaŭlajecca adnosnym, a nie absalutnym.I tamu hłabalnaja zadača — zbudavać mižnarodny paradak, pry jakim nie budzie adnaho hiehiemona. Pakolki Azija źjaŭlajecca nie krainaj, a pałovaj čałaviectva, vy nie možacie kazać pra azijackaje stahodździe, jak možna było kazać ab amierykanskim ci brytanskim stahodździ. Azija składajecca z šerahu vialikich dziaržavaŭ, jakija majuć vielmi napružanyja adnosiny adna z adnoj.
Kamientary