Uładzimir Arłoŭ. Tancy nad horadam. Uryŭki z novaj apovieści

1

Hetaja historyja pačałasia vielmi daŭno, kali ja byŭ jašče nieŭmiručy. Zrešty, jak i ŭsie navokał: siabry, baćki, nastaŭniki. Kali śmierć isnavała, to — niedzie na inšaj płaniecie.

2

Uspamin nadzvyčaj vyrazny i vostry — šmatkolerny, z žyvymi hukami i pachami.

Ja pračynajusia — nibyta vynyrvaju z utulnaj zialonaje hłybini — i nie mahu ŭciamić, čamu ja, całkam apranuty, siadžu na łavačcy ŭ našym dvary. Navokał ciopłaja travieńskaja noč i — nievierahodnaja cišynia, što pachnie raskvitniełym biełym bezam. Mama trasie mianie za plečy, jejnyja vusny varušacca, dy ja ničoha nie čuju, usio adbyvajecca, jak u niamym kino. I raptam, byccam z vušej vylivajecca vada, pakrysie viartajecca słych. U zaraśniku bezu šamacić vietryk, zdalok azyvajecca ciahnik…

U cišyniu ŭryvajecca mamin hołas. Synok, synočak, kudy ty sabraŭsia? — skroź ślozy paŭtaraje mama. Jana ŭžo nie trasie mianie, a hładzić pa hałavie. Mama ŭ svaim ulubionym bezavym švedry. Pobač u siniaj načnoj pižamie — tata.

Mianie viaduć za ruku dadomu. Ja sam raspranajusia i kładusia ŭ łožak. Tata pieraciahvaje z baćkoŭskaje spalni raskładny zialony fatel, na jakim ściele sabie paściel mama. Jana bolš nie płača i nie pytajecca, kudy ja sabraŭsia, ale, kab i pytałasia, heta nie mieła b nijakaha sensu. Ja nikudy nie źbiraŭsia i ani nie razumieju, jak vyjšaŭ z kvatery i apynuŭsia na łavačcy. Adnak mnie zusim niastrašna. Načnoje zdareńnie nahadvaje kazku z začaravanymi hierojami, što mohuć źniačeŭku zasnuć i raspluščyć vočy praz ceły hod abo lehčy ŭ łožak u biednaj chacinie, kab ačucca ranicoj u karaleŭskim pałacy.

Chtości ŭva mnie nie pahadžajecca: vieryć u kazki šaścikłaśniku paznavata. Pad paduškaju lažać amal dačytanyja «Marsijanskija chroniki» Reja Bredbiery, i ja ŭściešana paraŭnoŭvaju siabie z tajamničym chłopčykam, jaki ŭnačy stukajecca ŭ dźviery ziamnych kałanistaŭ.

U vokny prosicca śvitanak. Kivač staradaŭniaha naściennaha hadzińnika adličvaje apošnija chviliny pierad piataj hadzinaju. Navat nie adličvaje, a aściarožna adrazaje ich dvuma kruhłymi lozami ad nievidočnaj kryštalovaj prastory času, i jany, chviliny, padajuć na parkiet ź cichutkim mieładyčnym zvonam, što zdolny pačuć adno ja.

6

Patrebny ciažki žoŭty tom «Dziciačaj encykłapiedyi» nazyvaŭsia «Čałaviek». Takich surjoznych knih u školnaj biblijatecy dadomu nie vydavali, adnak mnie, jak zasłužanamu čytaču, zrabili da zaŭtrašniaj ranicy vyklučeńnie.

…Raździeł, pryśviečany snu, razharnuŭsia akurat na malunku, jaki ŭmomant zavaražyŭ.

Pa hzymsie staradaŭniaha trochpaviarchovaha budynka na čornym tle nočy spakojna išoŭ mužčyna ŭ palito i cylindry, a ŭnizie, na vuzkaj brukavancy, panavaŭ piarepałach: pasažyry dvuch ekipažaŭ razam ź minakami, zakinuŭšy hałovy, u žachu sačyli za łunacikam. Pra toje, što heta byŭ mienavita jon, śviedčyŭ podpis: «łunacik nie ŭśviedamlaje niebiaśpieki i tamu nie adčuvaje strachu pierad vyšynioj».

Na toj ža staroncy ja prahłynuŭ niekalki dziasiatkaŭ radkoŭ, jakija apaviadali, što łunacizm — redkaje parušeńnie snu, kali čałaviek, nie pračynajučysia, ustaje z paścieli, błukaje pa domie abo padymajecca na dach i demanstruje nievierahodny spryt u ruchach.

Paśla hetaha jon viartajecca ŭ łožak i ŭrańni ničoha nie pamiataje. Nasupierak pašyranamu mierkavańniu, tajamničy ŭpłyŭ miesiaca tut ni pry čym, bo łunaciki vychodziać na prahulanki i ŭ biaźmiesiacavyja nočy, i padčas dzionnaha snu, a tamu ŭ navucy apisanaja źjava nazyvajecca samnambulizmam. Encykłapiedyja raiła ni ŭ jakim razie nie pałochać łunacika, nie budzić jaho, a pastaracca aściarožna advieści nazad u łožak. Baćki taho, vidavočna, nie viedali, ale doktar ich, peŭna, užo adukavaŭ.

Ja adarvaŭsia ad knihi i pieravioŭ dychańnie. Za vaknom apuściŭsia viečar, i na niebie zaźziała zorka Vieniera. Zastavałasia daviedacca, što načnyja błukańni zaležać ad uspyšak uzbudžeńnia ŭ asobnych častkach zasnułaha mozhu i mohuć być prykmietaju raźvićcia epilepsii. Voś taja chvaroba na «e», pra jakuju pytaŭsia doktar!

Što takoje epilepsija, naš kłas dobra viedaŭ dziakujučy ryžamu Jašu, jakoha hetaja chvaroba schapiła sioleta na kantrolnaj pa ałhiebry. Ujavić siabie na jahonym miescy ani nie chaciełasia, a tamu ja ź vielizarnaj palohkaju pračytaŭ: samnambulizm paddajecca lekavańniu! Uspamin pra Jašaŭ prypadak nie davaŭ spakoju, i na dadatak da błakitnych pihułak ja na chadu vynajšaŭ novy srodak lekavańnia: pierad snom budu pryviazvać viarovačkaj levuju ruku da biłca łožka.

Na son ja pačytaŭ i pra letarhiju. Znakamity rasiejski fizijołah Paŭłaŭ naziraŭ chvoraha, što praspaŭ dvaccać hadoŭ. Na malunku dziaŭčyna, jakuju vieźli na katafałku ŭ trunie, uzdymała jejnaje viečka, razhaniajučy pachavalnuju pracesiju. Encykłapiedyja suciašała, što sučasnaja navuka takija vypadki vyklučaje. Jašče bolš supakoiła i navat raźviesialiła fraza z artykuła pra sny: čałaviek usiu noč praspaŭ, a ŭrańni raspaviadaje, jak kahadzie chadziŭ na palavańnie ź ludźmi svajho plemieni. Chaciełasia b mnie pryśnić majo plemia.

11

My išli pa adnym i nikoli nie sustrakalisia, bo kožny mieŭ svoj maršrut, dy časam, užo na zakinutaj darozie da Hatela, ja moh źniačeŭku ŭbačyć napieradzie nievysokuju, vuzkaplečuju i trochi niechlamiažuju postać Nastaŭnika, jaki ruchaŭsia, zdavałasia, niejkimi ryŭkami — to pavolna, to paskarajučy krok. Za im, krychu voddal, niaźmienna išła Himnastka. Maleńkaja, tanklavaja, ale nalitaja siłaj, jana, naadvarot, kročyła rytmična i lohka, tak, byccam pad stupačkami ŭ jaje byli schavanyja spružynki, što padkidvali cieła nad ziamloj. Junaja zorka spartyŭnaj himnastyki, jak nazyvała jaje haradskaja hazieta, vučyłasia ŭ vośmym kłasie susiedniaj škoły. Ja zapamiatavaŭ, dyj nie chacieŭ uzhadvać jejnaha imia, bo jano mahło parušyć zahadkavy bałans taho, što z nami adbyvałasia.

Naohuł, u tyja imhnieńni nie dumałasia ni pra jaje zornaść, ni pra niechlamiažaść Nastaŭnika. Mianie apanoŭvała nievykaznaja radaść: ja — nie samotny, my idziom, my — razam, my padymiemsia pa prystupkach i vyjdziem na dach, dzie sustreniem astatnich. Mahčyma, azirnuŭšysia, ja moh by ŭbačyć jašče kahości z našaha maleńkaha bractva, adnak nikoli nie rabiŭ hetaha: chapała i toj radaści, što pieradavała svaju vibracyju kožnaj čaścincy majoj istoty.

My źbiralisia ŭ roznym paradku, ale Załacistaja i Kotka kožnaha razu ŭžo byli tam. Jany ž i zastavalisia apošnimi — nibyta j žyli na dachu abo niedzie ŭ nietrach Hatela, choć takaja viersija mnie nie nadta padabałasia. Załacistaja zazvyčaj siadzieła na krai luka, u jaki źvisali jaje bosyja nohi, a Kotka vitała nas, źbiahajučy nasustrač pa prystupkach da šostaha paviercha, zatym pavažna, byccam pakazvajučy darohu, išła napieradzie da leśvicy ŭ nieba, pierad jakoju prasiłasia na ruki, kab ciopłym vurkatlivym kamiačkom addana prytulicca da hrudziej. Najpaźniej źjaŭlałasia Kijaskiorka — jak nieŭzabavie stała viadoma, jana išła ź niablizkaha Zarečča.

3 prychodam kožnaha pačućcio jednaści macnieła. Zaŭsiody ščaślivyja adno idyjoty, ale ž čałavieku vypadajuć ščaślivyja chviliny, hadziny, dni. Toj čas na dachu ŭkraj poŭniŭsia ščaściem…

13

My pačynali razam z muzykaj. Śpiarša ŭ pavietry tonka-tonka źvinieła nievidočnaja strała, i z hetym hukam dzieści ŭźlatała ruka dyryžora. Muzyka była niačutnaj vuchu, adnak zapaŭniała saboj usiu prastoru i całkam brała ŭ svaju ŭładu. Miełodyi niabiesnych śfieraŭ… Vyznačeńnie mnie nie nadta daspadoby, ale lepšaha znajści nie ŭdałosia. U maim ujaŭleńni dla nas hučali sanaty: imklivyja alehra, zadumienna-pavolnyja andante, impetnyja kantrastnyja skierca…

Naš taniec niemahčyma dakładna apisać, bo kožny addavaŭsia jamu pa-svojmu, dy isnavała i toje, što jadnała: tut nie było starejšych i małodšych, hałoŭnych i tych, chto musiŭ słuchacca. Usie — roŭnyja, i heta davała nieparaŭnanaje pačućcio lohkaści i svabody.

Spačatku my ruchalisia maleńkim kołam u adzin bok, potym, nie zhavorvajučysia, pavaročvali ŭ inšy. Koła to pašyrałasia, to, naadvarot, ściskałasia tak, što my sudakranalisia plačyma i rukami. Kožny taki dotyk byŭ nievierahodna pryjemny, nahadvajučy adčuvańnie, kali ja, mały, kranaŭ ručkaju mamu. Praź niejki čas nadychodziła imhnieńnie, kali mianie i — upeŭnieny — usich astatnich pracinała pačućcio vuścišnaj samoty. Tady my biez usiakaje kamandy brali adzin adnaho za ruki, i Kotka znoŭ vychodziła ŭ siaredzinu.

Raz i nazaŭsiody zaćvierdžanaha paradku ŭ kole nie isnavała, my mianialisia miescami, i tamu ja pamiataju ruki ŭsich tancoraŭ. Maleńkaja i ciopłaja ruka Himnastki ździŭlała mocnymi karotkimi palčykami, jakija ja moh aściarožna pierabirać, adčuvajučy, jak jany adhukajucca lohieńkim pakołvańniem niabačnych ihołačak. Zdarałasia, maje nohi sustrakalisia ź jejnymi takimi ž maleńkimi ciopłymi stupakami. Ruki Nastaŭnika taksama byli ciopłyja i mocnyja, adnak vialikija dy šurpatyja, a jašče — znajomyja ź dzionnaha žyćcia, bo jon, spatkaŭšy vučniaŭ u škole abo navat u horadzie, štorazu vitaŭsia za ruku. Załacistaja mieła ruki nadziva dalikatnyja i amal niaŭłoŭnyja, ź jadvabnymi padušačkami na palcach, vakoł jakich vichuryŭsia vietryk. Kijaskiorka ŭražvała šorstkimi rukami z mazalami, vidać, nie tolki handlavała hazietami i časopisami, ale, dumałasia mnie, časam sadziła pamidory i kvietki. Jejnyja vyciahnutyja dałoni z doŭhimi palcami nieśli kamfortny chaładok i lubili źlohku ściskać čužuju ruku, prynamsi, maju, ad čaho pa ŭsim ciele raźlivałasia haračynia. Toje samaje dziejałasia, kali nohi sutykalisia z suchimi łodačkami jaje stupakoŭ.

29

Nie pakidajučy rodnych miaścin, my žyli ŭžo ŭ inšaj krainie, što stałasia ździajśnieńniem kolišnich samych śmiełych maraŭ. Ja vykładaŭ u rodnaj alma-mater, šmat drukavaŭsia, vioŭ histaryčnuju telepieradaču, mianie pačynali paznavać na vulicy.

Kaścioł u našym horadzie, dzie ja paśla maminaj śmierci byvaŭ adno ŭ kamandziroŭkach, adrestaŭravali i pieradali viernikam. Da śviatych na frantonie viarnulisia ruki, a za kaścielnaj bramaj źjaviłasia masianžovaja Dzieva Maryja.

Hatel sapraŭdy staŭsia trochzorkavym hatelem «Vietraź» z bazaju dla padrychtoŭki vieślaroŭ i jachtsmienaŭ. Tam, dzie haspadaryŭ burjan i ćvili łuhavyja kraski, raźlehłasia aŭtastajanka. Usio heta jašče bolš addalała padziei daŭnich viasny i leta, što zredku nahadvali pra siabie lohkim, byccam błakitny dymok cyharety, uspaminam z žyćcia, jakoje nibyta i nie było tvaim.

Adnaho razu, atrymaŭšy zaprašeńnie na kanfierencyju ŭ novym univiersitecie, jaki adčynili na prydźvinskaj vulicy ŭ karpusach kolišniaj jezuickaj akademii, ja złaviŭ siabie na dumcy: chacieŭ by spynicca ŭ «Vietrazi», pryčym na piatym paviersie, kab narešcie vyśvietlić, što tam znachodzicca, i ŭnačy pasprabavać padniacca na šosty i vyšej. Adnak jakraz u dni kanfierencyi hatel całkam zajmali ŭdzielniki mižnarodnych spabornictvaŭ, i ja, niečakana adčuŭšy palohku, adkłaŭ svaje płany na budučyniu.

Miž tym, praz hod mianie nie zaprasili. Budučynia krainy zrabiłasia niapeŭnaj. U vialikaj kampanii kalehaŭ ja ź biełym biletam pazbaviŭsia pracy. Niekatoryja kalehi źjechali — chto za akijan, chto krychu bližej. Ja zastaŭsia i zarablaŭ na žyćcio histaryčnymi knihami, što vychodzili ŭ acalełych pryvatnych vydaviectvach abo za miažoj.

Dy heta ŭžo inšyja siužety, temy dla inšych raspoviadaŭ. Jość historyja krainy, historyja rodu i siamji, a jość tvaja asabistaja historyja, i pierad viečnaściu nielha skazać, što pieršaja z hetych historyj, prynamsi dla ciabie samoha, važniejšaja za apošniuju. Historyja krainy, jak i tvajho rodu, budzie doŭžycca i paśla ciabie, a tvaja ŭłasnaja skončycca sa źjaŭleńniem daty, napisanaj na pomniku ŭśled za praciažnikam. I najpierš — historyja tvajoj tajamnicy.

Ale losu było zaŭhodna, kab jana praciahvałasia, i za toje ja da apošniaha tanca budu ŭdziačny Paetu.

31

U adzin z poźnich žnivieńskich viečaroŭ, a dakładniej, u viečar taho dnia, kali mama daŭnym-daŭno ŭpieršyniu pačuła moj hołas, ja, pavodle daŭniaje zaviadzionki, siadzieŭ pry piśmovym stale. Za vaknom, u šatach staroj lipy, raskašavała poŭnia: kuniežyłasia ŭ jašče nie kranutaj zołatam listocie, vyzirała z-za halinaŭ i znoŭ chavałasia ŭ hustoj ciomna-zialonaj miarežy.

Žonka i syny pajechali ŭ adpačynak, i cišynia kvatery źlivałasia praz adčynienaje vakno ź ciopłaj vuściššu našaha tady amal zaharadnaha zacišnaha dvara. Maje dumki vypłyvali ŭ vakno nasustrač poŭni, a duša nabryńvała čakańniem. Vidać, kožnamu znajomaje takoje adčuvańnie: voś zaraz, niachaj nie praź imhnieńnie, ale nie zaŭtra, a mienavita ŭ hety pramiežak času, asablivaść jakoha ty fizična i mietafizična adčuvaješ, pavinna zdarycca štości važnaje dla ciabie.

Pad voknami spyniłasia mašyna. Lapnuli dźviery padjezda — da kodavych zamkoŭ i damafonaŭ było jašče dalekavata, — i praz chvilinu niechta dalikatna kranuŭ huzik majho zvanka.

Na parozie stajali Paet i karuźlik. Paet vyhladaŭ pryvidam samoha siabie — pryćmiełyja vočy, redkija ŭskudłačanyja vałasy, trochdzionnaje ščacińnie na blednym tvary, niaśviežaja kašula — adnak jon stvaraŭ hienijalnyja vieršy, i astatniaje było nieistotnym. Karuźlik, naadvarot, vydavaŭ frantam — achajnaja fryzura, adprasavany brunatny harniturčyk, pach dobraj parfumy. Jon cyrymonna pakłaniŭsia: Vy dazvolicie raźličycca z taksistam? Ja zrazumieŭ: Kolki?

Pakul karuźlik spuskaŭsia i viartaŭsia, Paet kamiečyŭ mianie ŭ abdymkach. Jahony kampańjon zuchavata lasnuŭ abcasami i zajaviŭ, što dałučajecca da vinšavańniaŭ. Ale dzie šumnaja zastolica, u jakuju šafu schavalisia vakchanki? Ja raźvioŭ rukami. Niahledziačy na hetuju kłaŭnadu, nie pakidała adčuvańnie važnaści pieražyvanaha momantu.

Dzivosnym čynam, jak trusik z kapieluša, u rukach karuźlika ź ničoha ŭźnik minijaciurny natatnik, jakim pa-haspadarsku zavałodaŭ Paet. Jon strapianuŭsia, zrabiŭsia surjoznym i, razharnuŭšy patrebnuju staronačku, abviaściŭ: «Poŭnia»!

Vierš zajšoŭ u pamiać adrazu i nazaŭsiody zastaŭsia ŭ joj:

Žyvie nad kronaj dreva poŭnia,
načuje ŭ kronie dreva ptach,
ŭhladajucca ślapyja korni
ŭ ziamnuju isnaść pa načach:

voś ptach azvaŭsia, jak dzicionak,
voś źnička ciemru apiakła —
niby z ruki upaŭ piarścionak,
kali zabyłasia ruka.

Žyvie nad kronaj dreva poŭnia,
śviatłom urosšy u ziamlu
tam, dzie jana puściła korni,
i ja ziamnuju mudraść pju.

Brava! Brava! — halokaŭ, padskokvajučy ledź nie na vyšyniu svajho rostu, karuźlik, a ja, nie zvodziačy vačej z poŭni, što kančatkova vyłuzałasia ź lipavych halinaŭ, pryhałomšana maŭčaŭ. Ciažka było zrazumieć, ci to Paet źviarnuŭ uvahu na siońniašni niebaschił i padrychtavaŭ vystup doma, ci napisaŭ vierš užo ŭ taksoŭcy pad dyktoŭku natchnieńnia, ci to jašče raniej niespaścihalnym čynam dakranuŭsia da majoj tajamnicy… Adnak vierš prahučaŭ i zrušyŭ ź miesca kamieńčyk, jaki pahražaŭ pieratvarycca ŭ łavinu. Hanarar dla maestra! — abviaściŭ nastupny numar karuźlik i, zirnuŭšy na hadzińnik, budzionna ŭdakładniŭ: — Paśla poŭnačy prymajem naturaj.

Maje zapasy vyjavilisia nadzvyčaj ścipłymi: chleb, kavałak viandliny dy plaška padaravanaha niamieckim kaleham šnapsu. U ladoŭni znajšłasia i amal poŭnaja płastykavaja butelka kietčupu. Ahulnymi namahańniami stoł sierviravali vielmi chutka.

Paet skruciŭ z kietčupu nakryŭku i pačaŭ pić jaho, robiačy vialikija prahnyja kaŭtki. Butelka chutka apuścieła. Karuźlik, što ŭvažliva sačyŭ za padziejami, znoŭ zakryčaŭ: Brava! Paet uziaŭsia zapivać kietčup šnapsam. Kali jon adoleŭ pałovu plaški, karuźlik elehantna pierachapiŭ jaje i pierakuliŭ reštu ŭ siabie.

Admoviŭšysia ad zakuski, hości paprasili advieści ich na stajanku taksi. Karuźlik nie zabyŭsia vietliva pacikavicca, ci dazvolu ja im i ciapier raźličycca. Pierad stajankaj jon uziaŭ nas za ruki i, prareźliva kryknuŭšy: Hramadzianie, prapuścim ź dzicionkam! — badziora rušyŭ u pačatak čarhi.

Praź niekalki tydniaŭ Paeta znajšli doma niežyvym. Pavodle adnoj ź viersijaŭ, jon strašenna sumavaŭ pa karuźliku, jaki naniaŭsia na kinazdymki i kudyści źjechaŭ. Časam mnie ŭjaŭlajecca, što nasamreč Paet nie pamior, a, pieratvaryŭšysia ŭ zusim maleniečkaha karuźlika, cicha žyvie tam, u vulli, dzie kaliści zanačavaŭ, i trutni sapraŭdy kazyčuć jamu piatki.

36

Ja ŭśviadomiŭ siabie na leśvicy pamiž čaćviortym i piatym pavierchami. Adrozna ad Hatela, ničoha nievytłumačalnaha tut nie pryčyniłasia, i luk vypuściŭ mianie ź piataha paviercha na biaźludny dach. Čarodka sonnych łastavak źniałasia ź bližejšych antenaŭ i adlacieła dalej.

Adno ciapier ja zaŭvažyŭ, što na nahach niama abutku. Dach užo dychaŭ vosieńskim chaładkom, dy na druhim kole stupaki sahrelisia i pakidali rubierojdu ciopłyja ślady. Noč była zornaj, ale biaźmiesiacavaj, i zarečnaja vioska adstupiła ŭ ciemryva. Praz kolki kruhoŭ ja apuściŭ pavieki i davoli doŭha, čas ad času mianiajučy nakirunak, ruchaŭsia naŭślep. Potym, nie spyniajučysia, ahledzieŭsia. Sa strešak kałodziežaŭ na čužanicu ŭražana i sa škadavańniem pazirali łastaŭki. Ale, narazajučy koła za kołam, ja nie hublaŭ nadziei. I tady, kali padstupiłasia paniavierka, pavietra ledź ułoŭna zatrymcieła i ačułasia cichutkaja pieśnia vypuščanaj adniekul strały…

Ciapier ja narešcie nie prosta ruchaŭsia, a — tančyŭ i ŭ niejkuju chvilu adčuŭ: treba znoŭ zamružycca i raźvieści ruki. Dakładniej, nie adčuŭ — pra heta paviedamili łastaŭki, što naohuł pakinuli dach ź lohkim vietrykam, jaki nie źnik razam ź ichnim adlotam. Jašče try koły, skazaŭ ja sabie, jašče try…

I tut — ździejśniłasia! Končyki palcaŭ adčuli lohkaje pakołvańnie nievidočnych taniutkich ihołačak. Ad razhublenaści, bajučysia padmanu pačućciaŭ, ja spačatku zapavoliŭ temp, potym paskoryŭ jaho, ale ihołački nie źnikali, i ŭ majoj pravaj ruce… U majoj pravaj ruce źjavilisia karotkija, hładkija j ciopłyja palčyki, što nielha było zbłytać ni ź jakimi inšymi. Ja troški ścisnuŭ ich, i jany vyrazna azvalisia. Tym časam levaja ruka radasna strapianułasia, sustreŭšy niezabytuju šurpatuju ruku Nastaŭnika. Ja čakaŭ, kab ab nohi paciorłasia Kotka, dy našaja čaćvieranohaja tancorka nie adhukałasia.

My tančyli ŭtraich, zatym ja — tak, jak niekali daŭno, na Hateli, kali my mianialisia miescami — pa-raniejšamu z zapluščanymi vačyma aściarožna vyzvaliŭ ruki, zrabiŭ krok napierad i raźviarnuŭsia. Maje raskrylenyja ruki čakali dźviuch novych sustreč, adnak dzivosy skončylisia. Nas zastavałasia troje: ruka Nastaŭnika šurpaciła maju pravuju ruku, a ručka Himnastki łaščyła levuju.

Nadyšoŭ momant, u jaki muzyka kaliści zahadvała nam u tancy abniacca za plečy, ale ja bajaŭsia adpuskać ichnija ruki, kab nie stracić toje viernutaje adčuvańnie suładnaści, i my tančyli da pošumu łastaŭčynych kryłaŭ, jaki abviaściŭ, što ŭsio skančvajecca. Spačatku prysutnaść darahich mnie ruk pačała słabieć i pieratvaryłasia ŭ lohki efirny dotyk, jaki, u svaju čarhu, staŭsia pakołvańniem u končykach palcaŭ. Nie čakajučy, pakul jon źniknie, ja spyniŭsia i ŭźniaŭ ruki ŭ nieba.

40

Nastaŭnik zahinuŭ padčas vosieńskaha rasstrełu demanstracyi, što paśla vybaraŭ paviarnuła z praśpiekta da prezidenckaha pałaca. Jon trapiŭ u lik zabitych snajpierami, jakija stralali pa pieršych šerahach. Vintoŭki byli z hłušylnikami, i napačatku nichto na zrazumieŭ, što adbyvajecca: ludzi padajuć, a strełaŭ nie čuvać. Potym my kinulisia biehčy, i ŭ ciskaninie śmierć sustreli jašče troje demanstrantaŭ.

Zamiežnyja telekanały bujnym płanam pakazali tvary ŭsich zastrelenych snajpierami: dziesiaci mužčynaŭ i troch dziaŭčat-siabrovak. Pamylicca ja nie moh: śvietły, krychu ździŭleny tvar ź siviznoju, jakaja tolki padkreślivała plamu ad pacałunka zorki. Pobač ź joju i ŭvajšła kula.

Ja vykadravaŭ i pavialičyŭ jahonaje abličča z vypusknoha školnaha zdymka, i ciapier Nastaŭnik paziraje na mianie z knižnaj palicy. Stałasia tak, što z-za fota vyhladaje kareńčyk «Marsijanskich chronik».

My z Nastaŭnikam viedajem: inšaja forma dušy nie ratuje ad śmierci, a, naadvarot, pryciahvaje jaje.

42

Maja tajamnica dahetul sa mnoju.

3 nadychodam traŭnia duša ŭžo pradčuvaje nabližeńnie načej, kali maje bosyja nohi adčujuć šurpatuju, jak ruka Nastaŭnika, pavierchniu dacha, i ja addamsia rytmu tanca, i znajomyja łastaŭki, a ź imi i ŭsie ziamnyja huki acichnuć, i tady ja zaplušču vočy i raskinu ruki…

Ja tanču ŭ promniach miesiacavaha śviatła, kali poŭnia ŭrastaje ŭ ziamlu svaimi karaniami, i ŭ zornyja nočy, što sumujuć bieź miesiaca abo adpačyvajuć ad jaho. Tanču ŭ pamiać pra junactva, pra našaje bractva, jakoje budzie žyć, pakul tančyć choć adzin z nas.

Tanču ŭ pamiać pra kožnaha.

* * *

Całkam apovieść Uładzimira Arłova «Tancy nad horadam» nadrukavanaja ŭ časopisie «Dziejasłoŭ» №6 (79) 2015.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0