Ekspertyza Svabody: pra vysnovy, jakija možna zrabić, padvodziačy vyniki sioletniaha «Čarnobylskaha šlachu,» razvažali Viktar Marcinovič i Aleś Łahviniec.
Cyhankoŭ: «Jak možna ŭ cełym acanić «Čarnobylski šlach?» Z adnaho baku, akcyja prajšło spakojna, ź inšaha — kolkaść udzielnikaŭ zusim nie adpaviadaje značeńniu «Čarnobylskaha Šlachu», jaki prachodzić štohod i tradycyjna stanovicca adnoj z najvažniejšych akcyjaŭ apazycyi?»
Samy pravalny «Čarnobylski šlach» za jahonuju historyju?
Łahviniec: «Ja liču, što akcyja była praviedziena zdavalniajuča. Možna pieraličyć šerah čyńnikaŭ, jakija paŭpłyvali nie toje, što jana nie było takoj šmatlikaj, jakoj chaciełasia b čakać. Heta i zapałochvańni, i siłavaja reakcyja ŭładaŭ na śviatkavańnie 25 sakavika, i preventyŭnyja zatrymańni drukavanaj litaratury (padkreślu, nia ŭsioj, jak pieradavałasia ŭ presie, a tolki častki), i ciopłaje nadvorje, i siońniašni pieradvielikodny dzień. Ale ŭ kožnym razie, takija akcyja varta pravodzić, da taho času, pakul budzie isnavać kolkaść ludziej, jakija chočuć udzielničać u hetych akcyjach, vykazvać svaju hramadzkuju pazycyju. Novym aspektam «Čarnobylskaha šlachu» staŭ jaho antyjadzierny, anty‑AES aspekt».
Marcinovič: «Na maju dumku, heta samaja pravalnaja akcyja apazycyi sioleta, i samy pravalny «Čarnobylski šlach» za jahonuju historyju. «Šlach» źjaŭlajecca brendam, i rabić ź im toje, što było zroblena ŭ hetym hodzie — niemahčyma i nielha. Možna kolki zaŭhodna kazać pa zapałochvańni, ci pra Vialikdzień, — ale heta śmiešna. Bo zapałochvańni i nadvorje (dobraje ci drennaje), — heta jość kožny hod. Ale nikoli nie było takoj śmiešnaj kolkaści ŭdzielnikaŭ.
Ja liču, što akcyja pavaliłasia nie z‑za źniešnich čyńnikaŭ, a z‑za ŭnutranych, jakija charaktaryzujuć ciapier apazycyju. Nie było praviedziena anijakaj infarmacyjnaj kampanii, tyja vielmi niešmatlikija ŭlotki, što byli ŭsio ž zrobleny, byli skanfiskavanyja — što taksama źjaŭlajecca vynikam drennaj pracy.
Było pryniata prosta idyjockaje rašeńnie z nahody maršrutu. Toj maršrut, jakim my ŭsie siońnia prajšlisia — heta zdrada tych ludziej, jakija trapili na nary. Toje, što arhanizatary biehali z mehafonam i prasili ludziej zastavacca na chodnikach — heta vielmi prykry dla mianie fakt. Bo zadača arhanizataraŭ — vyvieści ludziej i zrabić pratest vidočnym, bačnym. Jany ž rabili ŭsio, kab zrabić hety pratest nia bačnym, a niešmatlikim, pryčesanym i «kanstruktyŭnym».
«Naša hramadztva nie hatova pratestavać»
Łahviniec: «Davajcie kazać pra kankretnyja rečy i hladzieć adekvatna na sytuacyju ŭ krainie. Siońnia našaje hramadztva, navat kali jano ŭ balšyni suprać budaŭnictva AES, navat kali ŭśviedamlaje tyja pahrozy, jakija niasie siońniašniaja palityka da nastupstvaŭ avaryi na ČAES — jano nie hatovaje pratestavać. Moža, kaniešnie, pavialičyć (ale nia vielmi istotna) kolkaść udzielnikaŭ akcyi pratestu bolš intensiŭnaja infarmacyjnaja kampanija — ale nie nastolki šmat, jak chaciełasia b.
Vidavočna, kolkaść ludziej, što siońnia pryjšli na akcyju, pakidaje žadać lepšaha. Ale davać takija ahulnyja acenki i kazać, što siońniašniaja akcyja pravalnaja i adroźnivajecca ad inšych, jakija rychtavalisia demakratyčnymi siłami — to heta samaje mienšaje pierabolšvańnie.
Što da maršrutu, to jon vyznačaŭsia bolšaściu ŭ arhkamitetu. Chaciełasia, kab udzielniki akcyi nie patrapili pad dručki AMONu, tym bolš što heta akcyja smutku i žałoby, jakaja musić ušanavać pamiać tych ludziej, jakija zahinuli i paciarpieli ad nastupstvaŭ Čarnobylu.
Ja sam pachodžu z Čarnobylskaha rehijonu i razumieju, što ludzi, naprykład, z majoj vioski (jakaja ŭ 50‑ci kilametrach ad stancyi, ja sam pieražyŭ evakuacyju i cudoŭna ŭsio viedaju), navat uśviedamlajučy nastupstvy avaryi, nieabaviazkova hatovyja pratestavać i prosta ŭvieś čas pra heta pamiatać. Bo ludzi zvyčajna čakajuć lepšaha i chočuć dumać pra niešta śvietłaje, a nie pra trahičnaść sytuacyi».
Ci abjadnaje apazycyju zbor podpisaŭ suprać AES?
Cyhankoŭ: «Vystupajučy na mitynhu kala Akademii Navuk, Alaksandar Milinkievič zajaviŭ, što ruch «Za svabodu» pačynaje kampaniju zboru podpisaŭ suprać budaŭnictva ŭ Biełarusi AES. Viadoma, adnak, što navat siarod apazycyi niama jednaści ŭ hetym pytańni — niekatoryja davoli viadomyja asoby ličać, što AES nieabchodna. Nakolki dla apazycyja heta palitalahična słušnaja, vyjhryšnaja tema — uzdymać nasielnictva suprać budaŭnictva AES?»
Marcinovič: «Jak vy ŭžo adznačyli, hetaja tema dla apazycyi nia jość kansalidujučaj, adnaznačnaj temaj. A ciapier u apazycyi takaja sytuacyja, što kansalidacyja vielmi patrebna, i lubaja novaja inicyjatyva nie pavinna raźjadnoŭvać.
Ale i čyńniki dasiahnieńnia hetaj mety nia jeść vidavočnymi. «Zbor podpisaŭ» — hetyja słovy ja čuju ŭžo stolki hadoŭ. Kali niejkaja partyja zajaŭlaje pra kampaniju zboru podpisaŭ, to ja dumaju, što nia budzie zroblena ničoha. Zbor podpisaŭ u našych pravavych i jurydyčnych umovach — heta šlach u nikudy. Kali ty chočaš damahčysia čahości, treba iści na vulicu. Uspomnim sytuacyju z žycharami vulicy Karła Marksa, jakich chacieli pierasialić. Jany vyjšli na vulicy, damahlisia taho, što ichni hołas byŭ pačuty. Jany rabili heta pa peŭnych praviłach, ale damahlisia svajho.
Zbor podpisaŭ — heta mechanizm, jaki pracuje ŭ demakratyčnych krainach, dzie jość udzieł nizavych aktyvistaŭ u publičnaj palityki. U nas niama publičnaj palityki, u nas nie mahčyma ŭnieści u Pałatu pradstaŭnikoŭ, pad jakim prosta sabranyja podpisy. Tamu i meta i šlach jaje dasiahnieńnia źjaŭlajucca vielmi sprečnymi dla mianie».
Łahviniec: «Kali pasłuchać spadara Marcinoviča, to vynikaje, što pakul u nas niama publičnaj palityki, to ŭvohule ničoha nia varta rabić, niejkim čynam uździejničać nie režym. My adstojvajem biełaruskija nacyjanalnyja intaresy i ličym, što budaŭnictva AES vielmi škodzić našych nacyjanalnym intaresam. Heta fatalnaje rašeńnie dla našaj niezaležnaści. Bo Biełaruś pry pryniaćcia rašeńniaŭ siońniašnim režymam zahaniajecca ŭ jašče bolšuju zaležnaść ad Rasi. Nia kažučy ŭžo pra tuju pahrozu, jakuju niasie ŭ siabie jadziernaja enerhietyka.
Adna z zadačaŭ zboru podpisaŭ — heta taksama infarmavańnie hramadzianaŭ pra našu pazycyju i pra toje, jakim čynam my možam uździejničać na ŭłady. Vidavočna, što niama adzina pravilnaj i daskanałaj formy zmahańnia z aŭtarytarnym režymam. Ale tyja 50 tysiač sabranych podpisaŭ u padtrymku patrabavańniaŭ viernikaŭ — jany stalisia elementam hramadzianskaj kampanii, i za ich štrafujuć ludziej, i ŭłada adčuvaje, što jany abjadnali peŭnuju hramadu. I tut treba praciahvać dziejničać, abaraniajučy pravy viernikaŭ.
Viartajučysia da pytańnia budaŭnictva AES. Uźviadzieńnie AES, navat kali jano nibyta adpaviadaje našym nacyjanalnym intaresam, niemahčymaje va ŭmovach siońniašniaha dyktatarskaha režymu, kali niama nijakaj transparentnaści, kali hramadztva nia maje dostupu da infarmacyi. Miarkuju, što kali ŭłada vyznačycca ź miescam pabudova, to nia varta doŭha čakać, kali tam uźniknuć niejkija akcyi pratestu».
Marcinovič: «Ja nie kažu pra toje, što nia treba rabić ničoha. Ja kažu pra toje, što apazycyi treba pracavać efektyŭna. Vidavočna, što zbor podpisaŭ nie źjaŭlajecca efektyŭnym srodkam…»
Łahviniec: «Nie vidavočna, prabačcie».
Marcinovič: «Mnie vidavočna. Bo nie było nivodnaj apazycyjnaj inicyjatyvy, jakaja skončyłasia pośpiecham, kali jana išła šlacham zboru podpisaŭ.
Adzinym efektyŭnym mechanizmam dasiahnieńnia svaich metaŭ u takim hramadztvie jak Biełaruś źjaŭlajecca tolki vulica. Pradprymalnikam udałosia dasiahnuć prynamsi taho, što pra ich zahavaryli. Toje, što siońnia adbyłosia — heta byŭ vielmi cichi i niabačny pratest. Pratest nia moža być niabačnym».
-
«Ja nie chaču ŭ zahončyk biełaruščyny». Knyrovič adkazaŭ na krytyku za ŭdzieł u kancercie na Dzień Rasii
-
Fiaduta pra Aŭtuchoviča: U dvoryku «Amierykanki» jon uparta rabiŭ praktykavańni, imknučysia padtrymlivać siabie ŭ formie
-
Ci jość siarod siłavikoŭ u turmach i kałonijach dobryja ludzi? Adkazvaje Łosik
Ciapier čytajuć
Zialenski nazvaŭ, jakija retranślatary na miažy i biełaruskija pradpryjemstvy chvalujuć Ukrainu42
Kamientary