Piša Aleś Zajka z Zapolla (Ivacevicki rajon).
Siońnia, 15 kastryčnika — 200 hadoŭ z dnia śmierci nacyjanalnaha hieroja Biełarusi, Polščy, Francyi i ZŠA Tadevuša Kaściuški.
Nazvu ŭročyšča, byłoha falvarka i siadziby, dzie naradziŭsia viadomy ŭsiamu śvietu Tadevuš Kaściuška, daśledčyki jaho žyćcia pišuć pa-roznamu. Adny — Maračoŭščyna, druhija — Mieračoŭščyna.
Polski «Słoŭnik hieahrafičny» (Varšava, t.4, st.259, 1885 h.) fiksuje najmieńnie falvarka, dzie naradziŭsia Kaściuška, u formie Mereczowscizna i pierakładajecca pa-biełarusku jak Mieračoŭščyna.
Polskija bijohrafy Tadevuša Kaściuški takija, jak T.Korzun, F.Kaniečny, T.Rajeŭski, Z.Sulek, B.Šyndler, Ł.Ratajčyk i inš adnadušna pahadžajucca z hetaj nazvaj… Ajčynnyja daśledčyki žyćcia i dziejnaści słavutaha ziemlaka družna paŭtarajuć za palakami nazvu Mieračoŭščyna. A viadomy znaŭca bijahrafii Tadevuša Kaściuški historyk Uładzimir Jemialjančyk u knizie «Naradziŭsia ja litvinam…», jakuju napisaŭ u saaŭtarstvie ź Jazepam Jucho, fiksujučy nazvu miesca narodzin Kaściuški jak Maračoŭščyna, užo ŭ «Encykłapiedyi historyi Biełarusi» ŭ artykule pra Kaściušku ŭžyvaje taponim Mieračoŭščyna.
Jakaja z hetych dvuch form napisańnia pravilnaja? Davajcie źvierniemsia da histaryčnych krynic, jakija mohuć pralić śviatło na sprečnaje pytańnie.
Pieršaje ŭpaminańnie falvarka datujecca 23 kastryčnika 1597 hoda, kali byŭ składzieny invientar majontka Kosava, zapisany ŭ aktach Słonimskaha ziemskaha suda.
Čytajem «Falvarak Kosaŭski na Maračoŭščynie…» i dalej pieraličvajecca padrabiazna nieruchomaja majomaść falvarka. U dakumiencie nazva falvarka padajecca i jašče ŭ inšych formach: «…pašni falvarka Maračoŭskaha,…aharodniki taho falvarka Maračeŭskaha».
Adznačym, što ŭžo ŭ XVI stahodździ ŭ naźvie falvarka prajaŭlajecca charakternaja asablivaść sučasnaj biełaruskaj movy — poŭnaje akańnie, što jakraz i nie ŭłaściva polskaj movie. Voś čamu jany byli vymušany pisać «Mieriečovščyzna».
I, na našu dumku, asabliva važna: polskija movaznaŭcy absalutna ihnaravali vusnuju formu bytavańnia hetaha taponima. Adtul, ź sivoj daŭniny i da siońnia, uvieś vakoličny lud nazyvaje hetaje miesca Maračoŭščynaj. I tolki tak. Hetaja nazva i pavinna być zamacavana ŭ histaryčnaj navucy.
Što datyčyć leksičnaha značeńnia tapanimičnaj nazvy Maračoŭščyna, to ŭ asnovie jaho lažyć starabiełaruski apielatyŭ maročna, jaki aznačaje — bałota, dryhva, bałocistaja miascovaść. Voś što piša pra hety termin u svajoj knizie «Słavianskaja hieahrafičnaja terminałohija» Mikita Tałstoj: «Termin maročna prymianiajecca ŭ adnosinach da pinskich vialikich bałot ź biednaj raślinnaściu… na takim maročnym bałocie nie kosiać, a źbirajuć žuraviny. Maročnaje bałota pavinny, vidać, etymałahizavać jak zmročnaje, ciomnaje bałota».
I sapraŭdy. Kožny, chto znajomy ź miascovam łandšaftam, pahodzicca z takim tłumačeńniem nazvy. Hłybokaja ŭpadzina, jakaja pačynajecca niedzie kala vioski Žamajdziaki, ciahniecca praz samo miastečka Kosava ažno da rečki Hryŭda. Hetuju ŭpadzinu razrazaje rečka. Niekali jana nazyvałasia Rudaŭka, što značyć rudaja, ciomnaja. Daŭniej vada jaje kruciła ažno koły troch młynoŭ. Bierahi jaje byli dryhvianistyja, hibłyja, maročnyja. I da hetaha času tam praciakaje raka. Tolki ciapier jana maje inšuju nazvu — Mućvica, i na šlachu jaje pleščucca rukatvornyja aziory, jakija źviazany z rečkaj Hryŭdaj pramoj płytkaj kanavaj…
* * *
Aleś Zajka — etnohraf, krajaznaŭca. Vykładaje ŭ škole ŭ vioscy Zapolle Ivacevickaha rajona. Aŭtar knih «Dyjalektny słoŭnik Kosaŭščyny», «Frazieałahičny słoŭnik Kosaŭščyny», «Nasielenyja punkty Ivaceviččyny».
Pahladzieli film «Piaščotna da siabie», źniaty pa dzika papularnaj biełaruskaj knizie — pra zaciukanuju žančynu, jakuju chočuć zrabić dla ŭsich zručnaj33
Kamientary