Navukoŭcy ŭ šoku ad vynikaŭ daśledavańniaŭ intelektu pakaleńnia Z
Bolš za stahodździe čałaviectva niaspynna intelektualna rasło. Z kanca XIX stahodździa kožnaje nastupnaje pakaleńnie stanaviłasia bolš kiemlivym za papiaredniaje — hetaja tendencyja zdavałasia nieparušnym zakonam prahresu. Adnak z pakaleńniem Z jana ŭpieršyniu ŭ sučasnaj historyi raźviarnułasia ŭ advarotny bok — intelekt pačaŭ źnižacca.
Pakaleńniem Z nazyvajuć moładź, narodžanuju prykładna ŭ 2000-ch.
Amierykanski niejrabijołah i ekśpiert u halinie adukacyi Džared Chorvat padčas słuchańniaŭ u Sienacie ZŠA vystupiŭ z rezanansnaj zajavaj: niahledziačy na toje, što sučasnyja dzieci pravodziać u navučalnych ustanovach bolš času, čym ich papiaredniki, jany demanstrujuć horšyja vyniki pa ŭsich klučavych paramietrach. Havorka idzie nie tolki pra IQ, ale i pra bazavuju ŭvažlivaść, pamiać, navyki čytańnia i elemientarnuju matematyku.
Na dumku Chorvata, asnoŭnaja pryčyna — šyrokaje ŭkaranieńnie adukacyjnych technałohij (EdTech) u škołach. Ličbavyja pryłady pahłynajuć značnuju častku navučalnaha času, ale prynosiać realnuju karyść tolki ŭ vuzkich śfierach (naprykład, jak navučalnyja trenažory).
Z padrabiaznaściami znajomić Die Welt.
«Danyja mižnarodnych paraŭnalnych daśledavańniaŭ, maštabnych navukovych prac i mietaanalizaŭ pakazvajuć, što pavieličeńnie času pierad ekranam padčas zaniatkaŭ zvyčajna źviazana z paharšeńniem vynikaŭ navučańnia, a nie ź ich palapšeńniem. Naša zadača — nie maksimizavać ekranny čas, a spryjać raźvićciu kahnityŭnych zdolnaściaŭ i doŭhaterminovaj paśpiachovaści nastupnaha pakaleńnia», — adznačyŭ Chorvat u svaim piśmovym zvarocie da Kamiteta pa handli, navucy i transparcie Sienata.
Prafiesar školnaj piedahohiki Aŭhsburhskaha ŭniviersiteta Kłaus Cirer u svaju čarhu śćviardžaje:
«Siońniašnija vučni pakazvajuć horšyja vyniki amal va ŭsich vymiareńniach u śfiery adukacyi, čym papiarednija pakaleńni — i heta adbyvajecca ŭpieršyniu z kanca Druhoj suśvietnaj vajny», — adznačaje Cirer i ŭ jakaści prykładu spasyłajecca na daśledavańnie PISA (Mižnarodnaja prahrama acenki vučniaŭ) Arhanizacyi ekanamičnaha supracoŭnictva i raźvićcia (AESR). Pavodle hetych danych, paśla pika ŭ 2012 hodzie kryvaja dasiahnieńniaŭ stabilna źnižajecca.
Cirer padzialaje mierkavańnie Chorvata, što bolšaść rašeńniaŭ u śfiery EdTech mienš efiektyŭnyja, čym zvyčajnyja ŭroki biez technałohij. «Na etapie zasvajeńnia bazavych kampietencyj technika pa svajoj sutnaści absalutna nieprydatnaja. Jana patrabuje času i hrošaj, ale prynosić vielmi mała karyści — kali ŭvohule prynosić».
Niamiecki prafiesar zaniepakojeny nie tolki ličbavizacyjaj navučańnia, ale i ŭvohule źmienaj žyćciovaha asiarodździa, što viadzie da rostu deficytu ŭvahi, prablem z maŭleńniem, emacyjnaj pustečy i niazdolnaści budavać hłybokija łahičnyja suviazi.
Razam z kalehami z Aŭhsburhskaha ŭniviersiteta Cirer u 2023 hodzie pravioŭ mietaanaliz, jaki paćvierdziŭ isnavańnie tak zvanaha efiektu «źniasileńnia mozhu» (Brain Drain), jaki ŭpieršyniu apisaŭ Edryjan Uord z Čykahskaha ŭniviersiteta ŭ 2017 hodzie.
Jon pakazvaje, što navat prostaja prysutnaść smartfona pobač moža źnižać uvahu i paharšać pracu pamiaci. Niamieckija daśledčyki sfarmulavali vyraznuju rekamiendacyju: vykarystańnie ličbavych miedyja pavinna być nie vypadkovym, a śviadoma arhanizavanym — z ulikam kantrolu i piedahahičnych padychodaŭ.
Dyskusija vakoł zabarony smartfonaŭ u škołach i ŭstanaŭleńnia ŭzrostavych abmiežavańniaŭ dla karystańnia sacyjalnymi sietkami padsiłkoŭvajecca i inšymi daśledavańniami. Tak, navukoŭcy z Univiersiteta imia Uiłfryda Łarje ŭ kanadskim Uoterłoa vyśvietlili, što praźmierny čas pierad ekranam padčas raźvićcia mozhu pavialičvaje ryzyku raźvićcia chvaroby Alchiejmiera i inšych vidaŭ demiencyi ŭ darosłym uzroście.
«My miarkujem, što praźmiernaje karystańnie ekranami padčas krytyčnych faz raźvićcia pakaleńnia Z pryviadzie da lohkich kahnityŭnych parušeńniaŭ u rańnim i siarednim darosłym uzroście, a paśla — da značnaha rostu zachvorvańnia na demiencyju ŭ staraści», — adznačajuć daśledčyki.
Navukoŭcy prahnazujuć, što paśla 2060 hoda śviet moža sutyknucca z pavieličeńniem zachvorvańnia na chvarobu Alchiejmiera i inšyja vidy demiencyi ŭ 4—6 razoŭ. Heta moža pryvieści da surjoznych sacyjalnych i ekanamičnych nastupstvaŭ, a taksama da krytyčnaj nahruzki na sistemy achovy zdaroŭja ŭ raźvitych krainach.
Cikava, što mienavita Skandynavija, jakaja raniej vystupała pijanieram ličbavizacyi adukacyi, ciapier pieršaj pačynaje adstupać na fonie źnižeńnia paśpiachovaści. Zamiest hetaha ŭrady znoŭ układvajuć srodki ŭ tradycyjnyja školnyja padručniki.
Pijanierami hetaj svojeasablivaj «anałahavaj kontrrevalucyi» razam sa šviedami stali datčanie, jakija jašče niadaŭna aktyŭna ŭkaraniali ličbavyja technałohii: kala 72% vučniaŭ karystalisia elektronnymi pryładami amal na kožnych zaniatkach. Adnak ciapier čakajecca, što čas, jaki jany pravodziać pierad ekranami padčas navučańnia, budzie istotna skaročany.
Ministr adukacyi Danii Macijas Tesfaje navat vystupiŭ z publičnymi prabačeńniami pierad maładym pakaleńniem. Pavodle jaho słoŭ, nielha było pieratvarać dziaciej u «paddoślednych trusoŭ», zamianiajučy knihi ajpadami. Ciapier Paŭnočnaja Jeŭropa ŭznačalvaje anałahavy supraciŭ, sprabujučy vyratavać kahnityŭny patencyjał budučych pakaleńniaŭ, pakul nie stała zapozna.
Kamientary