Praŭdzivaje śmiachoćcie

* * *

U Anny Błandzijany: «Jak u purytanskich supolnaściach isnuje nieciarpimaść ludziej maralnych da tych, chto pierastupaje zakony marali, tak u karumpavanych – nieciarpimaść zahany da tych, chto joj nie paddajecca».

A nie abaviazkova i zahany ŭ čystym vyhladzie, miž inšym. Zaiknisia siahońnia ŭ našych rodnych palestynach pra maralny pryhniot dy kapani jak śled uhłyb-ušyrki i pabačyš, jak pieršymi nibyta «pryhniečanyja» tym kapańniem abraziacca.

Zamireńnie z zahanaj – ci nia taja ž zahana, jak by my ad jaje na słovach ni dystancyavalisia.

* * *

U zachodnich rajonach starejšyja ludzi, vierniki ad malenstva, kažuć nia «vieryć u Boha», a «vieryć Bohu». I bolš jomka druhoje, i bolš šyroka, bo sensava ŭklučaje ŭ siabie pieršaje jak dadzienaść. I bolš dakładna – u sensie vyjaŭleńnia staŭleńnia asoby da vykanańnia Božych zapavietaŭ. Vieryć u Jaho isnavańnie – asabistaja sprava čałavieka, vieryć Jamu – značyć žyć, jak namaŭlaŭ, kiravacca Jaho prykładam zhodna nia tolki sa svaimi, a i z da siabie padobnaha intaresami. Učynkam vieryć Jaho i słovu i prasiaknucca imi niezaležna ad taho, ci prasiaknuŭsia chto-niebudź pobač z taboju.

I «nie hrašy suprać Boha» – taksama ŭ nas ź pierafrazam: «nie hrašy Bohu».

* * *

Usio čaściej dy čaściej – soram. Što nažyŭ z materyjalnaha, čym maješ pachvalicca? Razumieješ, što – nie hałoŭnaje heta, nia toje, dziela čaho śled siabie kvialić, dy ŭsio ž... Kamu budzieš davodzić, što biednaść tvaja (adnosnaja, viadoma, mnohija ludzi i taho nia majuć) – nie ad niazdarstva, a adzina – ad ładu žyćcia, niuansy jakoha nikomu, aproč ciabie, nie cikavyja?

Być (i zastavacca) biednym u časie kultu zamožnaści – taksama mocy patrabuje. Asabliva, kali i da padsumavańnia nabytkaŭ užo nia tak šmat času zastajecca.

* * *

Haradzkija pachoviny, jak staraja pamre (starych-mužčynaŭ štości naahuł nia bačna, ni ŭ trunie, ni pa-za joju): z dva dziasiatki čałaviek, ź ich pałova – babulki, siabroŭki niabožčycy. Adna adnu pravodziać, apłakvajuć skupoju ślazoju pad abyjakava-pochaplivuju mi¬tuśniu svajakoŭ pamierłaj. Damova ŭ starych miž saboju: pamre katoraja – astatnija konča pavinny pryjści, nia tak, moža, dziela raźvitańnia (naraźvitvalisia na ŭsłončyku pry šmatpaviarchoviku!), jak dziela nadańnia cyrymonii elementarnaje prystojnaści.

Choć niejki kalaryt, choć niejkaje padabienstva ludzkaści.

* * *

Byvaje paśla doŭhaha peryjadu zamknionaści: u ludzi vyjdzieš i nia viedaješ, jak siabie pavodzić. Ani ruki kudy dzieć, ani zahavaryć z kim: jazyk kamieniem u rocie, skivicy by spalarušanyja, choć abcuhami razdymaj. Advyk ad da siabie padobnych! U knižcy «Labirynty adzinoty» ŭ raspoviedzie pra indziejskaje plemia tarachumara, što ŭ biaźludnaj meksykanskaj pustelni Śjera-Madre-de-Čjapas žyvie, na apisańnie padobnaha natyknuŭsia. Ludzi žyvuć tam u piačorach tak daloka adno ad adnaho, što tydniami nikoha nia bačać. A spatkaŭšysia nieŭ¬spadzieŭ z susiedam, tak biantežacca, što nia viedajuć, jak raspačać razmovu. Zdarajecca, što, nia daŭšy rady adekvatna siabie pavodzić padčas takoha spatkańnia, pačynajuć hamanu, ad¬viarnuŭšysia śpinami. Pryvykajuć hetkim čynam spakvala da prysutnaści druhoha čałavieka, mimiku-žestykulacyju davodziać da ładu. Zbo¬lšaha pryvykšy, pavaročvajucca ŭrešcie tvarami i pačynajuć niastrymna – vydatki nervovaha napružańnia – rahatać.

Kompleks, vypracavany samotaju.

* * *

U Achmatavaj: «Paet – heta čałaviek, jakomu ničoha nielha dać i ŭ jakoha ničoha nielha adabrać».

Tak hordyja razvažajuć – pryludna, nie žadajučy bolem ad kryŭdy dzialicca. Ci ž Achmatavaj nia viedać: možna – i toje, i toje, i jašče jak možna.

Paetaŭ – mała, achvotnikaŭ stać «su-paetami» – zaŭždy šmat.

* * *

Staruju čatyry hady na lekach trymali. Vosiemdziesiat spoŭniłasia kabiecinie – stała vačavidź horšać: nohi ranami pabilisia, proležni źjavilisia. Lekarku paklikali – raźviała rukami: «Ničoha nia zrobiš, resurs vyčarpany, lekujcie sami, jak možacie, ablahčajcie pakuty».

Dała niaviestka leki staroj čarhovy raz, a jana: «Što heta za kurs lačeńnia? Nie kab u kliniku kudy mianie zavieźci!»

Jak na śviet pryjści, tak i syści ź jaho – nia prosimsia.

* * *

U razmovie datyčna movy: «Nia maje značeńnia, razmaŭlaje čałaviek na joj ci nie, aby pohlady byli pravilnyja!»

Ale što za karyść z toj «pravilnaści» dla spravy, jakuju, jak i lubuju inšuju, kaliści ž treba kamuś pačynać uvasablać u žyćcio? Siońnia jon (jana) nie pačnie, zaŭtra – syn (dačka) jaho (jaje) nia ŭvažać za patrebnaje abciažarycca, paślazaŭtra – unuki... Jašče dobra, kali tymi pohladami naahuł prasiaknucca naščadki, a jak nie?

Słova nie pramoŭlenaje – taksama ž mana.

* * *

U «Našaj Nivie» – interviju z Łajkovym z nahody pierachodu ŭ novy sa¬iuz. Narakańni byli ŭ asiarodku čytačoŭ: navošta takoje drukavać? Ci nia voźmuć precedent za ŭzor inšyja maładyja? Taki padychod: fakt jość, a ŭdavacca treba, byccam – niama. I tak paŭsiul. Praviali ŭ Viciebsku mierapryjemstva da Dnia narodzinaŭ Bykava – dziaržvydańni navat nie zaiknulisia pra toje, byccam i nie adbyłosia ničoha. Prazaik Krejdzič u adnoj ź LiMaŭskich natatak – staršynia Bieraściejskaj supołki SPB, a staršynia analahičnaj supołki SBP Kasko ŭ toj ža natatcy – prosta paet. Arkadzia Nafranoviča z Pastavaŭ, małaletniaha viaźnia padčas vajny, pavinšavali ŭ rajonie z 70-hodździem jak «udzielnika litabjadnańnia pry rajonnaj hazecie», a pra siabroŭstva ŭ tym ža SBP – navat nie zhadali, zbajalisia ci, mabyć, zahad čyjści vykonvali. Zamaŭčać, nie pu¬ścić, schavać padalej ad voka ludzkoha – jak heta ŭsio paznavalna i paskudna!

* * *

U «Kałośsi» – Sacharčukovy čatyrochradkoŭi, akazvajecca, mnie pryśviečanyja. Boh moj, jakaja niespadziavanka! Niby paprok: «Choć pazvaniŭ by mnie siabruk, kab nie nakłaŭ ja ŭrešcie ruk...» Ubačyŭ, i ŭsio niejak pa-novamu vyśvieciłasia ŭ historyi Vasilovaha sychodu.

Vasil ad studenckich hadoŭ byŭ madeljer sytuacyjaŭ. Jamu dastatkova było pačuć dzieści frazu, jakaja jaho «čaplała», i jana stanaviłasia dla jaho padstavaju dla «raskručvańnia».

Madelavaŭ sychod, a ja mižvoli akazaŭsia tym, chto padliŭ smały ŭ ahoń. Było nieabačlivaje słova, jakomu tady, padčas apošniaha jahonaha telefanavańnia, nie nadaŭ značeńnia.

Ciapier – aściuk dakoru (miakka kažučy).

* * *

Mudryja razvahi Dubaŭca ŭ «Svabodzie» pra sutnaść paniaćcia Božaha strachu. Taho, što, pavodle aŭtara, «...pa vialikim rachunku, jość stracham va ŭłasnaj dušy – najvialikšaj adkaznaściu pierad samim saboj». Usie nibyta viedajem heta, dy jak redka toju adkaznaściu kirujemsia va ŭłasnym žyćci. Bo kiravańnie takoje, jak, zre¬šty, i sama Viera – nadta ž niazručnyja časam rečy. Vieryć – značyć i hołaŭ popiełam pasypać, i ŭklenčyć kali-nikali pierad Boham, pieraprasić za hrech suprać sumleńnia. Ale ž dzie tam! Ci pierad čortam tak zbrydzieła klenčyć, što i pierad Boham užo nie žadajem?

* * *

U sensie hramadzianskaści sučasny biełarus – asoba adnoj ipastasi. Jak praviła, prafesijnaj: nastaŭnik, in¬žyner, žurnalist i h.d. Prynamsi, na heta, jak bačna i hołym vokam, skiravanyja siońnia idealahičnyja namahańni našaha aficyjozu. Hetkaje ŭźviedzienaje ŭ ranh dziaržaŭnaje palityki vychavańnie palityčnaha purytanstva. Ja nastaŭnik (inžyner, žurnalist), a ŭsio astatniaje mianie (jaho) nie datyčyć! Usio b ničoha było, kali b nia mieła jano, toje purytanstva, ułaścivaści tak lohka transfarmavacca ŭ svaju procilehłaść – prastytuctva. Ale kamu toje abychodzić? Abyvatalu – zručna, uładzie – vyhadna.

* * *

U telepieradačy (ci nie «Zdaroŭje») – «mindaliny». U słoŭniku pa-biełarusku – hetaksama, kalka. A ŭ nas było – «hručoły», z vybuchnym «h». Mižvoli asacyjavałasia z tym, što hruvaścicca ŭ rocie, zaminaje. Byvała, tak raspuchnuć, što, zdajecca, rady dychnuć nieŭzabavie nie dasi. Pamiataju, jak dzieści ŭ 14-hadovym uzroście rva¬li ŭ bolnicy – łyžkaju. Łyžka tupaja (vostraju nielha – sudziny parežaš), a jany, hručoliny tyja, upirajucca, nie žadajuć zrušvacca. Tvar doktarcy skryvaviŭ, kierchnuŭšy, złujecca kabieta, ažno taki niešta nia tak zrabiła, kolki hadzinaŭ z zaciskačom u rocie daviałosia pa pracedury lažać.

Praŭdzivyja hručoły.

* * *

Maci vielmi naziralnaja była žančyna. Razmaŭlali niejak adnaho razu.

– Mama, ci mahła b ty apisać słovami čałavieka? – pytajusia.

– Kaniečnie.

– Nu dyk apišy N., – nazyvaju viapłavataha krychu, ale pychlivaha dziadźku. – Jaki jon?

– Jaki? – zadumałasia na chvilinu. – Taki... Niasklopisty. Ty ž pahladzi: sam razumny-razumny, a hałovačka – male-je-jeńkaja...

Druhoha nazyvaju, taksama viapłavataha i pychlivaha, ale ź vialikaju hałavoj.

– O, ku-udy tam, u hetaha nie hałava – hałavi-i-izna!

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0