Demakratyja ci dyktatura demakrataŭ

Z pošty Redakcyi [email protected].

My zvykła nazyvajem sabie demakratami, vyjaŭlajučy ŭ hetym terminie svajo staŭleńnie da demakratyčnych normaŭ, pravoŭ čałavieka, svabody słova j h.d. pry hetym adychodziačy ad bukvalnaha značeńnia terminu.My nastolki zasiarodžanyja na zmahańni za volu naroda, što nia zaŭvažyli abyjakavaści hetaha narodu da ŭłasnaje voli.Treba surjozna zadumacca pra toje, ci nia abyjakavy narod da parušeńnia jahonych pravoŭ, i ci asensoŭvaje jon uvohule hetaje parušeńnie?

Ja kažu nia pra słabuju jnfarmavanaść nasielnictva (što naturalna), ale mienavita pra staŭleńnie da jnfarmacyi. Kali abmiarkoŭvajucca pryčyny nizkaj palityčnaj aktyŭnaści šerahovaha pracaŭnika, zvyčajna havorać pra nieinfarmavanaść.Ale chto moža skazać, što narod nia jnfarmavany pra nieadpaviednaść svajho ŭzroŭniu zabiaśpiečanaści svajem ža pažadańniam? Chto ŭ našaj krainie nia viedaje pra toje, što ź dziaržaŭnych ŚMI niemahčyma daviedacca pra realnyja abstaviny? Chto vieryć u pazityŭny jmidž milicyi? Sprava nia ŭ niainfarmavanaści, i heta vidavočna. Sprava ŭ niezacikaŭlenaści ŭ abjektyŭnaj infarmacyi (z pryčyny jaje depresiŭnaści) i ŭ psichalahičnych barjerach na šlachu razumieńnia nienarmalnaści jsnavańnia ŭ nienarmalnaj rečaisnaści,stvareńniem jakich metanakiravana zajmałasia j zajmajecca dziaržava.

Typovy prykład — u filmie «Płošča» – ludzi viedajuć, što ŭsio drenna, ale NIA CHOČUĆ viedać, čamu. Dziaržava, u jakoj my žyviem abaviazvaje da jhnaravańnia vidavočnych faktaŭ dziela zachavańnia mentalnaj raŭnavahi, niezvažajučy na toje, što raŭnavahaj taki stan (pry jakim praściejšyja vykazvańni nia składajuć siłahizmu, ale dapaŭniajucca jnšymi, nieabchodnymi dla stvareńnia koła) nazvać niemahčyma.

70 hadoŭ ludzi žymi ŭ nienarmalnaj krainie j adbyŭsia cud — jany pavierali, što hetaja nienarmalnaść prydatnaja da jsnavańnia.Skłalisia stereatypy dziaržavy jak subjektu j hramadzianina jak abjekta katavańniaŭ, ź jakich i vynikaje nierazumieńnie niezadavolenaj častki hramadztva (a ŭ ciapierašniaj situacyi — nas).

Nastaje para viarnucca da pačatku: kim musiać być demakraty (jak abaroncy voli narodu) u tatalitarnaj krainie (zambavanyja hraamadzianie jakoj, viedajučy pra represiŭnaść jak narmalny stan dziaržavy prahnuć nia kanca represijaŭ, ale admiežavańnie ad ich praź pasiŭnaść, «nie‑źviartańnie‑uvahi» i zhodnictva)? Pravy čałavieka ŭ takoj krainie, abmiažoŭvajucca pravam na spakojnaje žyćcio na miažy halečy; svaboda słova abmiažoŭvajecca kołam siabroŭ i svajakoŭ (bo heta całkam lehalna — kažy što chačaš i anichto aničoha tabie nia zrobić — navošta na płoščy chadzić); svaboda voli abmiažoŭvajecca tatalitarnym zakanadaŭstvam i h.d. Nazirać hety fienomien prystasavańnia da jsnujučych umovaŭ my možam, pierš za ŭsio, na ŭłasnym vopycie: my ŭžo 13 hod chodzim na biazvynikovyja mitynhi, čakajem (niachaj i aktyŭna — sa stvareńniem kaalicyj, raspaŭsiudžvańniem infarmacyi j h.d.) biezvynikovych vybaraŭ, z paharšeńniem situacyi pierachodzim u padpolle.

Absurdna, ale fakt — my zmahajemsia z dyktaturaj pa praviłach toj ža samaj dyktatury. Zaraz my čakajem nastupnych vybaraŭ, ale što ź imi źmienicca? My razumiejem, što ź ciapierašniaj situacyjaj demakratyčnyja vybary nia zmohuć adbycca, ale čakajem aby‑iakich. Chto viedaje, moža Zachad pastavicca bolš rašuča? Ci źmienicca ŭ demakratyčny bok ułada ŭ Maskvie j naš demakratyčny kandydat znojdzie niečakanuju padtrymku?

Treba zadumacca, jakija našyja mety, i jakich dziejańniaŭ hetyja mety vymahajuć.Mahčymy nastupny varyjant adkazu na hetyja pytańni:

Meta‑zmahańnie z dyktaturaj za demakratyju. Srodki — lehalnyja j napaŭlehalnyja. My chodzim na mitynhi, čakajem vybaraŭ, raspaŭsiudžvajem infarmacyju, siadzim u turmach, pytajem Zachad ab padtrymcy parostkaŭ demaktatyi. Krarciej — pakutujem na vačach usiaho śvietu. Ale ci nastolki słabyja analityčnyja zdolnaści my majem? Ci nia chapiła nam 13‑ci hod parušeńnia dziaržavaj ŭsich mahčymych j niemahčymych zakonaŭ; stolkich refierendumaŭ i vybaraŭ, što ich ciažka padličyć, dziela asensavańnia biezvynikovaści hetaha šlachu? Sapraŭdy, jakija my majem nadziei? Zachad? Ale što pavinna jašče adbycca dziela taho, kab Zachad staŭ aktyŭniejšy? Zachad bačyŭ, jak źmianiali našu Kanstytucyju, jak nas źbivali j sadžali, jak źnikali ludzi, jak adbyvalisia našyja vybary (nie havoračy ŭžo navat pra sumnuju viadomaść ŭ mižnarodnych stasunkach). Što takoha pryncypova novaha moža adbycca, što prymusić Zachad pastavić kropku? Maskva? Naŭrad ci varta ŭvohule zhadvać hetuju krynicu «demakratyzacyi». A moža demakratyčnaja Ŭkraina nam pašle pierasoŭny Majdan, razabraŭšysia z ułasnymi prablemami?

Narod? Narod tryvaje ŭžo kolki hadoŭ i nia vykazvaje symptomaŭ skrajniaj niezadavolenaści.

Znoŭ źvierniemsia da pytańnia pra sutnaść demakratyi. Padajecca słušnym nastupny adkaz: pieršaje, što my musim rabić (z pozirkam na nakopleny vopyt) — MIANIAĆ razumieńnie nasielnictvam słovaŭ «dziaržava», «zakon», «hramadzianin», «paradak», «milicyja»,»svaboda» j h.d. i pačać treba z samich sabie. Treba pastavić pytańnie, što dla nas značać hetyja słovy j paraŭnać svaju definicyju z abjektyŭnaj realnaściu. Tolki praź asensavańnie nienarmalnaści našaj rečaisnaści my zmožam pryjści da razumieńnia šlachoŭ jaje vypraŭleńnia. Pastanoŭka hetych pytańniaŭ značyć admovu ad biezsensoŭnaha ilustravańnia tatalitarnaj sutnaści krainy (bo adkaz naturalny ‑»ciabie represujuć, bo ty suprać. Ja nia suprać i žyvu narmalna») i pierachod da sprobaŭ łamańnia (zrazumieła, nia lohkaha) psichalahičnych barjeraŭ. Hety šlach vymahaje taksama stvareńnia cełasnaj (h.zn. uličvajučaj patreby ŭsich słajoŭ nasielnictva ale nia tolki intelihiencyi), zakrytaj dla tatalitarnaha myśleńnia kulturnaj prastory — takoj, dzie čałaviek pačuvaŭsia b naturalna ŭ svajoj biełaruskaści (što źjaŭlajecca vialikaj prablemaj — ty možaš razmaŭlać pa biełarusku, ale nia možaš pry hetym być narmalnaj častkaj tatalitarnaha hramadztva) j demakratyčnaści (spadarstva, chopić šukać vorahaŭ!).

Heta značyć naŭprostrealizacyju tych mahčymaściaŭ (adukacyja pa‑za dziaržaŭnymi ŭstanovami, samainfarmavańnie j h.d.), jakija my majem i bajkatavańnie ich (daloka nia jakasnych) analahaŭ. Hety šlach nia chutki, ale jon viadzie da izalacyi dziaržavy ŭ sabie j śmiešnaści jaje. Da taho ž ci chutkija jnšyja šlachi?

Zrazumieła, što ja prapanuju nia admovu ad aktyŭnaha supracivu, ale realizacyju j toj pracy, zajmacca jakoj nam usio roŭna kaliści pryjdziecca, bo nia spadziajemsia ža my na cud mahičnaha pieraŭtvareńnia tatalitarnaj śviadomaści j kulturnaj prastory ŭ demakratyčnuju za adno jmhnieńnie?

Darečy, demakratyja moža takoj nazyvacca tolki kali vykonvaje, ale nia padparadkoŭvaje volu (bolšaści) narodu.

Red. Nahadvajem čytačam, što my nie redahujem styl i pravapis listoŭ, što traplajuć u rubryki «Narodnyja naviny» i «Pošta Redakcyi».

E-adras, praź jaki ŭ Redakcyju možna dasyłać Narodnyja naviny: [email protected].

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0