MIORTVY CHAPAJE ŽYVOHA (Urad RB abjaviŭ novuju vajnu biełaruskaj movie)

MIORTVY CHAPAJE ŽYVOHA

Urad RB abjaviŭ novuju vajnu biełaruskaj movie

Napačatku červienia redakcyja hazety «Naša Niva» atrymała papiaredžańnie Dziaržkamdruku ab «niedapuščeńni skažeńnia ahulnapryniatych normaŭ vykarystoŭvajemaj movy». Reč u tym, što «Naša Niva» ŭžyvaje niesaviecki pravapis, jaki byŭ zabaronieny ŭ BSSR u 1933 hodzie, kali była pryniataja pastanova narodnych kamisaraŭ ab spraščeńni biełaruskaj movy i nabližeńni jaje da movy rasiejskaj.

Zvyčajny hramadzianin na takuju navinu tolki ściepanie plačyma: maŭlaŭ, chaj pišuć jak chočuć, kali ich niechta čytaje, aby ničoha błahoha nie rabili. Ale ŭ tym i reč, što niesaviecki pravapis — toj, za jaki mnohija sotni našych ziemlakoŭ byli zamučanyja ŭ HUŁAHu — staŭsia takim samym nacyjanalnym symbalem, jak hierb «Pahonia» i bieł-čyrvona-bieły ściah. Voś čamu paśla zabarony hierba i ściaha ŭ 1995 hodzie Łukašenka ŭziaŭsia za pravapis, kab davieści nienavisnaje jamu nacyjanalnaje adradžeńnie da poŭnaje demaralizacyi.

Chadu jahonaje dumki prasačyć niaciažka — niachaj usie hetyja nacyjanalisty, BNF, TBM i inšyja piśmieńniki-demakraty zmahajucca za Biełaruś pad savieckaj symbolikaj, pad jakoj Biełaruś užo adnojčy była źniščanaja, niachaj pišuć takim pravapisam, jakim pisalisia rasstreły ŭ Kurapatach. U vyniku jany naturalnym čynam vymruć, razam sa svaim «jazykom, na jakim nielha vykazać ničoha hłybokaha». Heta ž mienavita narkomaŭskuju movu mieŭ na ŭvazie prezydent RB. I treba pryznać, što jahonaja palityka prynosić svaje płady. Taptańnie i zastoj nazirajucca ŭ stanie nacyjanalnych demakrataŭ. Mianie zadavalniaje takaja apazycyja, — kaža prezydent.

Tekst papiaredžańnia Dziaržkamdruku całkam nadajecca na kanspekt aznajamlalnaje lekcyi pa niesavieckim biełaruskim pravapisie, tamu my vyrašyli pieradrukavać jaho całkam, zachoŭvajučy movu i pamyłki aryhinału:

«PAPIAREDŽAŃNIE

ab parušenni Zakona Respubliki Biełaruś «Ab druku i inšych srodkach masavaj infarmacyi»

29 maja 1998 h. №26

Redakcyi haziety «Naša niva» na padstavie artykuła 16 Zakona Respubliki Biełaruś «Ab druku i inšych srodkach masavaj infarmacyi» ab parušenni artykuła 6 Zakona

Sutnaść parušeńnia (karotki źmiest):

U asnovie ŭžyvajemaha hazietaj «Naša niva» pakładzieny arfahrafičnyja praviły, jakija ŭžyvalisia ŭ biełaruskaj movie ŭ 20-ch hadach našaha stahodździa, ale byli admienieny pravapisnaj reformaj 1933 h.:

- paśladoŭna abaznačajecca asimilacyjnaja miakkaść zyčnych miakkim znakam u roznych pazicyjach u słovie (źmiest, śviet, śviata i inš.);

- ćviordyja zyčnyja ŭ słovach inšamoŭnaha pachodžańnia adznačajucca šlacham napisańnia paśla ich hałosnych «e», «y» (apazycyja, benzyn, hazeta i inš.);

- zachoŭvajecca miakki huk «ł» u słovach inšamoŭnaha pachodžańnia (dyjaloh, klasa, parlament, filolah);

- złučnik «i» pieradajecca praz «j» paśla słoŭ, jakija kančajucca hałosnym hukam (achviary j katy, volny j niezaležny, doŭha j ščasliva i inš.);

- admoŭje «nie» pieradajucca praz «nia» pierad słovami, dzie nacisk prychodzicca na pieršy skład (nia viedaju, nia zmoža, nia schilny i inš.);

- nieabmiežavana vykarystoŭvajecca kančatak -aŭ/iaŭ (asobaŭ, achviaraŭ i inš.);

- šyroka ŭžyvajecca kančatak -aje prymietnikaŭ žanočaha rodu ŭ rodnym skłonie adzinočnaha liku (biełaruskaje mova, vajskovaje słužby, nacyjanalnaje idei i inš.);

- užyvajucca słovy, jakija nie fiksujucca słoŭnikami sučasnaj biełaruskaj litaraturnaj movy:

a) słovy, jakija adroznivajucca ad adnakaraniovych litaraturnych adpaviednikaŭ hukavym składam abo słovaŭtvaralnymi srodkami —apateoz (apafieoz), dalar (dołar) i inš.,

b) inšakaraniovyja ŭtvarenni, dla jakich u biełaruskaj litaraturnaj movie isnujuć dakładnyja siemantyčnyja adpaviedniki — asobnik (ekziemplar), vidzieža (bačnaść), hledzišča (punkt pohladu), ulotka (listoŭka) i inš.

U adpaviednasci z artykułam 6 Zakona Respubliki Biełaruś «Ab druku i inšych srodkach masavaj infarmacyi» nie dapuskajecca skažeńnie ahulnapryniatych normaŭ vykarystoŭvajemaj movy.

Staršynia M.V.Padhajny».

Prakamentavać hety dakument my paprasili najpierš jahonych aŭtaraŭ.

«KONI NA BAŁKONIE»

Siarhiej Šupa

Metaju majho nievialičkaha raśśledavańnia było vyjavić jurydyčnyja padstavy źjaŭleńnia zhadanaha papiaredžańnia. Reč u tym, što adpaviedny punkt Zakonu ab druku — toj, što datyčyć pravapisu — byŭ pryniaty ŭ bolš miakkaj u paraŭnańni z prajektam farmuloŭcy. Zamiest farmuloŭki «aficyjna zaćvierdžany» pravapis, była pryniataja bolš raspłyvistaja — «ahulna pryniaty». U joj niama terminalahičnaj dakładnaści, jurydyčnaj adnaznačnaści, a heta pakidaje peŭnuju svabodu dziejańnia tamu, chto prymaje pastanovy. Ci jość niejkija admysłovyja instrukcyi, kamentary, dadatki da zakonu, jakija ŭdakładniajuć sens hetaj «ahulnaj pryniataści», spasyłajucca na peŭny linhvistyčny kodeks, akademičnuju hramatyku, słoŭniki? Bo viadoma, što navat u ramkach šyroka ŭžyvanaha h. zv. savieckaha pravapisu — narkomaŭki — ŭ roznych słoŭnikach i hramatykach dapuskajucca vielmi istotnyja adchileńni ŭ adzin abo druhi bok.

Maim pieršym surazmoŭcam byŭ staršynia Dziaržaŭnaha Kamitetu ŭ Spravach Druku Michaś Padhajny, čyj podpis staić na dasłanym «Našaj Nivie» papiaredžańni.

— Na padstavie čaho rychtavałasia hetaje papiaredžańnie?

M.Padhajny: My davali hazetu na zaklučeńnie ŭ Instytut movaznaŭstva Akademii Navuk pa prymianieńni pravapisu. Reč ŭ tym, što taki artykuł isnuje ŭ nas u Zakonie ab druku i inšych srodkach masavaj infarmacyi. I heta papiaredžańnie pra toje, što isnuje zakon, jaki treba vykonvać. Heta nie aznačaje, što hazeta budzie začyniena. Heta nie artykuł piaty, pavodle jakoha na padstavie dvuch i bolej papiaredžańniaŭ možna zakryvać vydańnie.

— A kali nastupny numar hazety ŭsio adno vyjdzie hetym pravapisam?

M.Padhajny: Nu, tady my źvierniemsia ŭžo ŭ sud. Dziaržkamitet nia maje prava začyniać hazetu. Ale my jak subjekt, jaki siońnia zajmajecca rehistracyjaj hazet, źvierniemsia ŭ sud, jaki moža zakryć, aštrafavać i h.d.

— Moładź vas pamiataje daŭno, mabyć, jašče z časoŭ «Tałaki». I napačatku biełaruskaj niezaležnaści, napačatku 90-ch vy byli adnym z tych, chto dapamoh «Našaj Nivie» atrymać dziaržaŭnuju datacyju...

M.Padhajny: Biezumoŭna. Ja tady pracavaŭ u Ministerstvie kultury. Ja i zaraz hatovy padtrymlivać «Našu Nivu», niahledziačy na toje, što jana, miakka kažučy, nie zaŭsiody znachodzicca ŭ padtrymcy dziaržavy i, bolš taho, jana krytyčna adnosicca da lubych dziejańniaŭ dziaržavy, ja hatovy jaje padtrymlivać i nadalej. Ale ž zakon jość zakon. U svoj čas u Anhlii isnavaŭ zakon, jaki zabaraniaŭ trymać koniej na bałkonach. Jon ni razu nie prymianiaŭsia, ale j koniej na bałkonie nichto nie trymaŭ.

— U zakonie nie ŭkazanyja kankretnyja bazy — kankretnaja akademičnaja hramatyka ci słoŭnik, jakija musiać akreślivać ahulnapryniataść pravapisu...

M.Padhajny: Prabačcie, heta jość u inšych zakonach.

— Naprykład?

M.Padhajny: Ci ŭ Zakonie ab adukacyi, ja nia pamiataju, takija praviły byli pryniatyja ŭ svoj čas, pa-mojmu, u 32-m ci 33-m hodzie. I z taho času hety zakon nichto nie admianiaŭ.

— Vam tut jak staršyni Dziaržkamdruku dadziena svaboda ličyć niešta ahulnapryniatym...

M.Padhajny: Prabačcie, kali łaska, nia mnie, a Instytutu movaznaŭstva.

— A ci ŭsie hazety vy pasyłajecie ŭ Instytut movaznaŭstva? Čamu mienavita «Naša Niva» była pasłanaja?

M.Padhajny: Tamu što da mianie pryjšoŭ list-pratest, što parušajecca zakon.

— Heta byŭ pratest zvyčajnaha hramadzianina?

M.Padhajny: Tak, zvyčajnaha hramadzianina. Kali siońnia niechta napiša mnie, što «Źviazda» parušaje hetyja praviły, ja nakiruju hazetu «Źviazda» ŭ Instytut movaznaŭstva.

Takim čynam, vymaloŭvajecca hetkaja schiema: Dziaržkamdruk atrymlivaje skarhu na «Našu Nivu», aŭtaram jakoj moža być luby čytač, i Kamitet, reahujučy na skarhu, dasyłaje źviazanyja z skarhaj materyjały ŭ kampetentnuju ŭstanovu — u našym vypadku Instytut movaznaŭstva Akademii Navuk Biełarusi — z prośbaj dać ekspertnuju acenku.

Moj nastupny zvanok — Alaksandru Łukašancu, namieśniku dyrektara Instytutu, vykanalniku abaviazkaŭ adsutnaha siońnia dyrektara Alaksandra Padłužnaha.

Ja zapytaŭsia ŭ A.Łukašanca: što ŭ nas siońnia ličycca «ahulnapryniatym pravapisam».

A.Łukašaniec: Reč ŭsia ŭ tym, što, kali vy pamiatajecie, była ŭsia hetaja historyja z reformaj pravapisu i była stvorana niejkaja byccam by dziaržaŭnaja kamisija (TBM i h.d.), na niejkim etapie była pryniataja ŭradavaja pastanova, što da vypracoŭki novych praviłaŭ biełaruskaj arfahrafii karystacca tymi praviłami, jakija byli zaćvierdžanyja pastanovaj, ja nia pomniu, 57-ha ci 59-ha hodu.

— Novy zakon ab druku...

A.Łukašaniec: Ja jaho nie čytaŭ.

— Vy jaho navat nie čytali... A chto kankretna rychtavaŭ zaklučeńnie pa pravapisu, jaki ŭžyvajecca ŭ «Našaj Nivie», jakoje było dasłanaje ŭ Dziaržkamdruk i na padstavie jakoha było dasłanaje papiaredžańnie?

A.Łukašaniec: Heta rychtavaŭ Žuraŭski Arkadź Iosifavič.

Ciažka skazać, ci možna było b u Instytucie movaznaŭstva znajści bolš adpaviednaha dla napisańnia zaklučeńnia na «Našu Nivu» čałavieka, čym Arkadź Žuraŭski — jon i sapraŭdy dziesiacihodździami byŭ u samaj huščy sprečak ab tonkaściach biełaruskaha pravapisu, batalijaŭ pamiž movaznaŭcami j piśmieńnikami, zmahańniaŭ pamiž prychilnikami j vorahami moŭnaj reformy 1933 hodu. Adna biada — va ŭsich hetych kanfrantacyjach jon byŭ zusim nie starońni naziralnik, abjektyŭny daślednik, rehistratar naturalnaje płyni padziejaŭ. Jon zaŭsiody zajmaŭ ćviordyja idealahičnyja pazycyi pa adzin bok barykadaŭ. «Naša Niva» — pa druhi bok. Tamu daručeńnie mienavita jamu vyrašyć los hazety, da jakoj jon zaviedama stavicca subjektyŭna — było, miakka kažučy, niekarektnym. Zvyčajna ludzi, jakija nie ručajucca za svaju abjektyŭnaść, admaŭlajucca ad padobnych prapanovaŭ. Arkadź Žuraŭski nie admoviŭsia.

Ja zapytaŭsia:

— U Zakonie ab druku punkt šosty sfarmulavany raspłyvista. Havorycca pra ahulnapryniatyja normy pravapisu. Dla jurydyčnaha dakumentu hetaha zamała, bo nie akreślena, jakaja kankretna hramatyka musić stacca ŭzoram. Ci byli jašče niejkija narmatyŭnyja akty, instrukcyi, dakumenty, jakija vas adnaznačna ŭ hetaj spravie kiravali, na jakija vy musili spasyłacca, pišučy zaklučeńnie?

A.Žuraŭski: Ja nie hladzieŭ Zakon ab druku, a kiravaŭsia samaj zvyčajnaj čałaviečaj lohikaj, što jak heta možna — u adnoj krainie niekalki varyjantaŭ pravapisu? Nu, što vam skazać? Vy zapuścili dobry bumeranh u biełaruskuju movu. I kali vy budziecie tak praciahvać — inšyja buduć vyniki pry čarhovym referendumie.

— My prosta nia chočam dać joj pamierci.

A.Žuraŭski: Nu ładna. Končyli.

Jak bačym, hałoŭny dakument, na padstavie jakoha było składzienaje papiaredžańnie Dziaržkamdruku — ekspertnaje zaklučeńnie Instytutu movaznaŭstva — było napisanaje nie z aporaj na peŭnuju jurydyčnuju hlebu, a tolki pavodle «zvyčajnaj čałaviečaj lohiki» spadara Žuraŭskaha, čałavieka zaviedama nieabjektyŭnaha. Sumnieŭ vyklikaje taksama toje, što ekspertyza praviedzienaja tolki adnym čałaviekam, što praktyčna vyłučaje abjektyŭnaść acenki. Takim čynam, možna kanstatavać, što ŭ spravie z papiaredžańniem «Našaj Nivie» nakont niedazvolenaha pravapisu ŭładami byŭ dapuščany zvyčajny jurydyčny nihilizm. Hałoŭnyja hieroi hetaj historyi i nie źbiralisia jurydyčna abhruntoŭvać svaje dziejańni, jany navat nieznajomyja z zakonami, vykanańnie jakich tak dbajna abaraniajuć.

* * *

AD REDAKTARA: Svajo zaklučeńnie ab movie hazety «Naša Niva» supracoŭnik Akademii Navuk Žuraŭski zrabiŭ na padstavie šostaha sioletniaha numaru hazety. Pamiž inšym, hety člen-karespandent zakidaje nam i słova «siabra», jakoje my ŭžyvajem zamiest miłaha jamu słova «člen», i słova «spadar», bieź jakoha «ŭžo nie abychodziacca haziety «Źviazda» i «Respublika», nie kažučy ŭžo pra «LiM», «Naša słova» i inšyja vydanni». Praŭda, u hetym vypadku movavied Žuraŭski nia kaža, što treba ličyć ahulnapryniatym na miescy nienavisnaha «spadara». Bo nia tak prosta siońnia razabracca, kaho nazyvać tavaryšam, a kaho panam.

Hetak i ŭsie astatnija jahonyja zakidy da našaha pravapisu hruntujucca na asabistym huście abo na palityčnych sympatyjach adnaho asobna ŭziataha moŭnaha prakurora, na što možna było b nie źviartać nijakaj uvahi (mała ŭ kaho jakija husty i sympatyi), kali b prakuroru nie davałasia prava viaršyć losy inšych.

Što da mianie asabista, to ja nikoli nie padzialaŭ hustaŭ movavieda Žuraŭskaha. Jašče naprykancy siemidziasiatych na jahonaj lekcyi ŭ BDU ja zrazumieŭ, što z hustami i pohladami hetaha čałavieka biełaruskuju movu ja zmahu tolki nienavidzieć, a nijak nie lubić. Zrešty, kožnamu svajo. Movavied Žuraŭski kaža pra padabienstva movy «Našaj Nivy» i amerykanskaj hazety «Biełarus», jak pra śviedčańnie našaha złačynstva. My ž, naadvarot, z pašanaj stavimsia da stvaralnikaŭ «Biełarusa», jakija zachavali moŭnyja tradycyi B.Taraškieviča, M.Hareckaha, V.Łastoŭskaha ŭ ichnaj čyścini. Paśla balšavickaj reformy 1933 hodu ŭsie zhadanyja i dziasiatki inšych našych movaznaŭcaŭ byli rasstralanyja. Hetak kamisaraŭski pravapis paŭstavaŭ na kryvi. Movavied Žuraŭski vybraŭ bok rasstrelščykaŭ, my ž vybrali bok rasstralanych. Varta zhadać, što prychilniki taraškievicy nikoli nie rasstrelvali i nie represavali apalahietaŭ kamisaraŭki. Asabista mnie hetaha dastatkova, kab zrabić dla siabie vysnovu, na čyim baku praŭda.

«AHULNAPRYNIATYJA NORMY»

Vincuk Viačorka

Što takoje «ahulnapryniatyja normy biełaruskaje movy»? Što takoje biełaruskaja mova? Heta ž nia tolki mova Biełaruskaha telebačańnia. Heta i starabiełaruskaja, i dyjalektnaja mova, i miestačkovaje miždyjalektnaje kajne, i ŭrešcie hetak zvanaja trasianka. Kali ž dapuścić, što ŭ biazdarnaj farmuloŭcy zakonu zašyfravanaja litaraturnaja mova, dyk katory ź jaje varyjantaŭ — ahulnapryniaty?

Hvałtoŭnaje rašeńnie 1933 hodu raspaŭsiudžvałasia tolki na terytoryju BSSR. Ale Biełaruskaje Navukovaje Tavarystva ŭ Vilni tady ž u 33-m na admysłovym pasiedžańni asudziła hetak zvanuju reformu, i nivodnaje zachodniebiełaruskaje vydańnie, akramia zakinutych z-za savieckaje miažy kamunistyčnych listkoŭ, nie pierajšło na saviecki pravapis i hramatyku. Hetaksama jak nie pierajšła i zachodniebiełaruskaja škoła.

Dyk chto ci što toj «ahuł», dla jakoha pryniatyja normy?

Hetaje papiaredžańnie — lahičny praciah dahetulešnich antybiełaruskich praŭnych aktaŭ 1696, 1859, 1862, urešcie 1933 i 1995 hadoŭ, jakija albo zabaraniali ŭžyvać biełaruskuju movu ŭ najvažniejšych sferach, albo źniščali jaje skažeńniem. Tak što łukašenkaŭcy stali pierajmalnikami palanizataraŭ i rusifikataraŭ.

Možna havaryć zusim kankretna pra punkty abvinavačańniaŭ. Tak, u pryvatnaści, «nieabmiežavanaje vykarystańnie kančatkaŭ -aŭ/iaŭ (asobaŭ, achviaraŭ)», jakoje zakidvajecca hazecie «Naša Niva», pierakanaŭča abviarhajecca jakraz aficyjnaj akademičnaj hramatykaj biełaruskaje litaraturnaje movy, dzie pryvodzicca bahata prykładaŭ aŭtarstva Jakuba Kołasa, Michasia Čarota, Arkadzia Kulašova, Pietrusia Broŭki ci Kanstancyi Bujlanki, jak kažuć, na kožny hust. Toje samaje možna skazać i pra formy kančatkaŭ -aje/iaje prymietnikaŭ («da rańniaje zary», Piatruś Broŭka). Hetyja kančatki hramatyka biełaruskaje litaraturnaje movy traktuje jak raŭnapraŭnyja z kančatkami -aj/iaj, chacia j adsyłaje ich pieravažna ŭ movu litaraturna-mastackich tvoraŭ i razmoŭnyja styli, što zusim nie kasuje našaha prava ich užyvać u savieckim varyjancie biełaruskaje litaraturnaje movy.

Zrešty, usie maje razvahi majuć sens tolki tady, kali my dapuścim, što akademičnaja hramatyka, abodva jaje vydańni, ci praviły biełaruskaj arfahrafii, jakija vyjšli adrazu paśla dapaŭnieńnia reformy 57-ha hodu, — jość dakumenty, jakija vyznačajuć hetuju samuju «ahulnapryniatuju normu». Ale tak nia jość. Ahulnapryniataja norma ŭ movie — heta taja norma, jakoj prytrymlivajucca žurnalisty, piśmieńniki, vydaŭcy i ź jakoj zhadžajucca čytačy. Najaŭnaść čytackaje aŭdytoryi hazety «Naša Niva» jość śviedčańniem taho, što hetaja norma jość ahulnapryniataja, prynamsi, spasiarod hetych niekalkich tysiačaŭ spažyŭcoŭ tekstavaj pradukcyi hetaj hazety.

ZAJAVA RADY BNR

10 červienia Prezydyjum Rady Biełaruskaj Narodnaj Respubliki adhuknuŭsia na papiaredžańnie Dziaržkamdruku zajavaj «Ab represiŭnych dziejańniach uradu Respubliki Biełaruś (RB) u dačynieńni da hazety «Naša Niva».

«Siońnia «Naša Niva», — adznačajecca ŭ zajavie, — adzinaja na terytoryi Biełarusi hazeta, jakaja zachavała nie skažony reformaj 33-ha hodu biełaruski pravapis. Razam z nacyjanalnym bieł-čyrvona-biełym ściaham i hierbam Pahonia, jakija prezydent Łukašenka zabaraniŭ, pravapis staŭsia symbalem volnaje biełaruščyny, znakam niepaduładnaha dyktatarskamu režymu duchu svabody. Pasłužlivyja čynoŭniki prezydenta Łukašenki, jakija namahajucca zacisnuć biełaruskuju nacyjanalnuju kulturu, bačać hety symbalizm. Jon im pieraškadžaje damahčysia poŭnaha padparadkavańnia sabie hramadztva, u jakim jašče žyvie duch svabody. U svaim pahardžańni pravami čałavieka, paralelna z aryštami za ŭžyvańnie biełaruskaje movy na vulicach haradoŭ, jany ciapier uzialisia dušyć i pravapis.

Łukašenkaŭski tatalitaryzm nia cierpić adychodaŭ ad kazionnaha dumańnia. Robiačy vyklik cyvilizavanym normam, jon dalej kultyvuje ŭ centry Eŭropy tradycyi balšavizmu. Adnačasna ŭrad RB spryjaje vydańniu antybiełaruskich, šavinistyčnych hazetaŭ, jakija staviać pad sumnieŭ isnavańnie niezaležnaje biełaruskaje dziaržavy».

Siabry Prezydyjumu Rady BNR pierakananyja, što ŭsie aspekty vychadu Biełarusi z kryzysu, u tym liku i ekanamičnaha, patrabujuć jak maha bolšaha raźniavoleńnia tvorčaje inicyjatyvy va ŭsich sferach žyćcia. Na ich dumku, dušeńnie nacyjanalnaje kultury skoŭvaje tvorčy patencyjał nacyi i pieraškadžaje kulturnym kantaktam Biełarusi z zachodnim śvietam, a ŭ vyniku strymlivaje intehracyju krainy ŭ suśvietnuju ekanomiku i zachodniuju kulturu.

Tamu Prezydyjum Rady BNR vykazvaje pratest suprać umiešvańnia ŭradu RB administracyjnym paradkam u pytańnie pravapisu, asudžaje pahrozu začynieńnia niezaležnaj hazety «Naša Niva» dy zaklikaje demakratyčnyja ŭrady i pravaabarončyja arhanizacyi padać hołas na abaronu prava hazety «Naša Niva» karystacca pravapisam pavodle svajho vybaru.

Zajava Prezydyjumu Rady BNR padpisanaja Staršynioj Rady Ivonkaj Surviłaj.

* * *

AD REDAKTARA: Takim čynam, zahnaŭšy ŭ padpolle nacyjanalnuju symboliku — hierb i ściah, urad RB abjaviŭ vajnu niesavieckamu biełaruskamu pravapisu, na jaki za apošnija 10 hadoŭ tak i nie navažyłasia pierajści ŭ masie svajoj biełaruskaja intelihiencyja. Sajuz Piśmieńnikaŭ i navat Tavarystva Biełaruskaj Movy ŭ pravapisnym sensie dobraachvotna zastalisia ŭ BSSR.

Siońnia nacyjanalnaja apazycyja adčuvaje vostry brak stvaralnaje žyvoje enerhii, bo tak i nie zrabiła svajho kančatkovaha vybaru na karyść biełaruščyny.

Ja pamiataju, kali abviaščaŭsia narodny front. Usie viedali pra jaho i čakali — chto ž abvieścić, ale nie navažvalisia. Front byŭ abvieščany amal vypadkova.

Ja pamiataju, jak praciviłasia serca ajcoŭ nacyi, kali havorka zachodziła pra niezaležnaść Biełarusi i pra nacyjanalnuju symboliku. I znoŭ usio ździejśniłasia amal vypadkova — nie pavodle rašučaha vybaru, a pavodle źbiehu abstavinaŭ.

Staraja intelihiencyja zavisła pamiž biełaruščynaj i kamunizmam. Vodapadzieł pamiž dabrom i złom nia byŭ praviedzieny da kanca. Prorvu sprabavali pieraskočyć u niekalki pryjomaŭ — nie atrymałasia.

Najbolš ciažka davaŭsia, dy tak i nia daŭsia, pravapis. Pamiataju, navat BNF drukavaŭ što-ništo narkomaŭkaj. Potym u «kamunizm pa formie» skaciłasia apazycyjnaja biełaruskaja presa.

I pajšło-pajechała. Lehalizacyja kampartyi ŭžo nia vyklikała šoku, bo samyja zaciatyja antykamunisty adnoj nahoju zastavalisia ŭ kamuniźmie. Referendum 95-ha sparadžaŭ adno rospač...

I voś vynik. Ułady prynialisia za movu. Sytuacyja nahadvaje 89-y hod, kali biełaruščyna ŭ padpolli stała spravaju demakratyi.

Mahčyma i ciapier, kali apošni punkt niesavieckaje biełaruščyny — mova — zahaniajecca ŭ padpolle, ažyvie i nielehalnaja presa. Symptomy tamu ŭžo jość. U mianie ŭ rukach — niekalki samvydavieckich hazet, paznačanych 98-m hodam. Ja znachodžu ŭ ich tuju žyvuju enerhiju adradžeńnia, demakratyzm i tuju movu, jakija načysta i razam syšli z dazvolenych režymam vydańniaŭ.

Siarhiej Dubaviec

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0