Andrej Dyńko. EREKCYJA KULTURY

Andrej Dyńko

EREKCYJA KULTURY

Nobeleŭskuju premiju ŭ halinie medycyny dali stvaralnikam sydenafiłu, viadomaha pad kamercyjnym najmieńniem «Vijahra». Faktyčna, nobela dali tabletcy. Biesprecedentnaj, bo nijaki inšy lek nie dasiahaŭ tak chutka suśvietnaj viadomaści, nie vyklikaŭ takoj dyskusii ŭ medyjach i nie davaŭ svaim vytvorcam zarabić mienš čym za hod bolš za miljard dalaraŭ.

U halinie litaratury premija napatkała ničym nie admietnaha partuhalca Žaze Saramahu, čyja tvorčaść ni ŭ koha nie vyklikaje asablivaj cikavaści.

Medycynski nobel bolš praduktyŭny, jak z čysta prykładnoha —upieršyniu medycyna prapanuje nastolki kankrentny srodak lačeńnia mužčynskich prablemaŭ, — tak i ź filazafičnaha hledzišča: dyskusii pra sutnaść sučasnaj medycyny, acenku narkotykaŭ jak takich, roŭnaść mužčyn i žančyn, etyčnuju prablematyku asałody abo praktyčnyja debaty pra toje, jakija medykamenty dziaržava (to bok, zdarovaje cieła hramadztva) musić subsydavać.

Pra Žaze Saramahu ŭ «Našaj Nivie» napisali. Ci napišuć kulturnickija («litaraturna-mastackija», jak farmulujecca ŭ rehistracyjnych dakumentach) vydańni pra niejkaha inšaha nobela, aproč litaraturnaha? «Naša Niva», zdajecca, nie pisała ni razu. Dziaržaŭnyja ž, «LiM», «Kultura» dy inšyja, uvohule pierabyvajuć u hłybokim maraźmie j jahonym niepaŭtornym pryčudnym śviecie. Zacikaŭleńni — abo ich adsutnaść — heta partret, «partret u lusterku», našaj intelihiencyi.

Marna spasyłacca na toje, što čytačam «Ńju-Jorkieru», «Espry», «El Pais» ci kijeŭskaj «Krytyki» heta cikava. Nia viedać movaŭ, nie čytać — heta pazycyja, śvietapohlad tych, chto pretenduje na respektabelnuju prynaležnaść da «tradycyjanalistaŭ», «realistaŭ», «klasykaŭ». Pisać pra hetyja spansaravanyja dziaržavaj asiarodki, hety dyskurs, hetyja redakcyi — heta pisać pra niamytyja šyby.

Jak ahuł našaj sytuacyi, tak i našyja dumki vyłučajucca svajoj niastačaj. Ahulnaje ŭbostva biełaruskaj rečaisnaści, choć na vyhlad zdajecca niepaźbiežnym, papraŭdzie jość ciesna źviazanym z ubostvam myśli i abumoŭlenym nieachvotaj hladzieć i słuchać. Hetaje, jak piša Bułhakaŭ, zhaleńnie vyklikaje pahardu, bo jano dabraachvotnaje.

Biełaruskaje znoŭ zvuziłasia navat nie da «kultury i mastactva», a da etnahrafii j pary płyniaŭ litaratury j niezaležnaj muzyki, i časta jano samo chavajecca ŭ hetuju kalanijalnuju škarłupu.

«Biełaruskaja litaratura tojesnaja Biełarusi. Pry adsutnaści realnaj, dziaržaŭnaj Biełarusi litaratura paklikanaja zamianiać jaje, vykonvać jaje rolu. Pisać u adpaviednym styli značyć stvarać u perspektyvie realnuju Biełaruś. Litaraturnaje adradžeńnie tojesnaje kulturnamu j nacyjanalnamu adradžeńniu». Hetyja prahramnyja pastulaty, a faktyčna ŭtopii siarednieeŭrapiejskich narodnickich idealohijaŭ u Biełarusi dahetul žyvyja, tolki ichny abjekt trochi pašyryŭsia. Dziŭna, što ich pryŭłaščvajuć i tyja, chto stasuje siabie da «kulturnaj alternatyvy». Heta sučasny mit biełaruščyny. Litaraturu pišuć usie, chto moža — samyja perspektyŭnyja palityki, bliskučyja žurnalisty, rarytetnyja terarysty.

«Vijahra» dapamahaje z erekcyjaj, ale aproč hetaj seksualnaj funkcyi, musić być jašče žadańnie, jakoje naradžajecca ŭ hałavie abo, paetyčna kažučy, u vačach (prynamsi, u mužčyn).

Abmiažoŭvajučy svaju cikavaść tolki mastackim abo tolki tutejšym, my znutry zamacoŭvajem niepaŭnavartaść biełaruskaha. Faktyčna, my paddajemsia absurdnamu padziełu: bieł. litaratura pa-biełarusku, suśvietnaja litaratura — pa-rasiejsku, historyja Biełarusi — pa-biełarusku, suśvietnaja historyja — pa-rasiejsku, 55 pytańniaŭ pa filazofii — pa-rasiejsku, 56-je, historyja raźvićcia filazofskaj dumki ŭ Biełarusi — pa-biełarusku.

Abo havorym pa-rasiejsku, pišam pa-biełarusku — pryncyp biaz pryncypu, jakoha trymajucca mnohija.

Kraina naša, kultura vaša. Taki paradoks prapanuje ŭłada. Uładzie zdajecca, što pry takim padziele jana ničym nie ryzykuje, bo pad «kulturaj» tut razumiejecca nia ŭvieś čyn čałaviečaha hienija, i navat nia ŭsio, zboram, mastactva, nat nia ŭsio piśmienstva, a tolki, faktyčna, adzin nianovy dyskurs ci, inšym bokam, kantekst, a priori zhornuty j pazbaŭleny pretenzijaŭ na ŭniversalnaść. Jon, byvaje, uzbudžajecca, ale j tady zastajecca biaśsilnym. Raz-poraz jon deklaruje svajo «adradžeńnie» j nia moža zrazumieć, čamu jaho adkidajuć tyja, dziela kaho jon achviarna isnuje (achviarnaść — adzin ź jahonych zakładzienych parametraŭ).

Taki dyskurs uvieś čas adstaje ad svajho času, jon źviernuty ŭ minułaje i, adpaviedna, u vakuum abyjakavaści vakoł siabie. Zakony zajmalnaści, sučasnaści, adekvatnaści nia dziejuć.

Zrazumieła, što adzinaja evalucyja hramadztva, jakaja zadavoliła b nas, moža adbycca pa łancužku «ekanamičny ŭzdym —kulturnicki ŭsplosk — palityčnyja reformy». Miž tym blizkaja dla nas hazeta «Naviny» naahuł nia mieła j nia maje rubryki «Kultura/mastactva», zadavalniajučysia teleprahramaj, afišaj kancertaŭ i spektaklaŭ i aśvietnickimi arytkułami pa histaryčnym krajaznaŭstvie. Amal toje samaje ŭ inšych biełmoŭnych «ahulnych» medyjach. Viasielny maršałak «litaraturna-mastackaści» byccam by niepatrebny tym, da kaho hetyja medyi źviernutyja.

Hetyja razvahi naradzilisia z subjektyŭnaj niezadavolenaści tym, što prapanujuć dla čytańnia biełmoŭnyja medyi, tym, što pryniata ličyć «biełaruskim kulturnym kantekstam». Takoje sama prava na miesca ŭ kantekście majuć fenomen «Vijahry», novaadkrytyja ekanamičnyja zakanamiernaści, adznačanyja nobelem, niečakanaja moda na mužčynski stryptyz hetym letam u Eŭropie i prablema dopinhu ŭ sporcie. Jany dajuć nia mienš materyjału dla refleksii j tvorčaści tut i ciapier, čym tak zvanyja «adviečna biełaruskija» pytańni.

Šukajučy svoj kantekst nia tam, tvorcy staviać siabie pa-za kantekstam. Dezyntehrujucca ad hramadztva i zahaniajuć siabie ŭ kulturnaje hieta.

Viarnucca ŭ Eŭropu — značyć, žyć tym, čym žyvie Eŭropa. Inakš stary słohan hublaje ŭsiaki sens.

«Vijahra» j jość adnoj z patencyjnych (pardon za kalambur) temaŭ narmalnaj, a nie kalanijalnaj, intelektualnaj i mastackaj myśli. Dyk ža dazvolu sabie vykazać paru dumak z nahody medycynskaha nobelu.

Małankavaść, ź jakoj dasiahnuła papularnaści «Vijahra», abumoŭlenaja samoj epochaj vysokaha raźvićcia mas-medyjaŭ. U vijahravaj lichamancy jość i symbaličny aspekt.

Za krasavik-žnivień u ZŠA, pavodle Food and Drug Administration, 69 čałaviek pamierła z pryčynaŭ, źviazanych z užyvańniem preparatu, što ani nia źniziła popytu na jaho. Pišuć, što «Vijahru» (10$ za pihułku) ciapier kuplajuć nia tolki tyja, kamu heta nasamreč nieabchodna, ale j prosta achvočyja da mocnych emocyjaŭ, moładź na dyskatekach.

«Vijahra» stała emblematyčnym akselerataram u honcy za «viečnaj maładościu», «absalutnaj mužnaściu» i «seksualnymi pośpiechami». Jak «Hierbałajf» i inšyja srodki dla pachudańnia, bieźlič kasmetyki j jaje ŭvarvańnie na aptečnyja palicy, rost užyvańnia j reklamy analhietykaŭ i antydepresantaŭ, «Vijahra» pakazvaje na źmienu roli medycyny j farmaceŭtyki, jakaja adbyvajecca. Ciapier ich zadača ŭžo j nie ŭ zahłušeńni symptomaŭ toj ci inšaj chvaroby, ale ŭ tym, kab zdarovyja ludzi mahli atrymlivać bolš dabrabytu, to bok bolš asałodaŭ, i kab hety dabrabyt-asałody byli bolš intensyŭnymi. Farmaceŭtyka j medycyna robiacca kasmetyčnymi.

Tryjumf rekreatyŭnaha afradyzyjaka «Vijahra» — heta taksama krok da lehalizacyi narkotykaŭ. Hety preparat, jak technamuzyka, dyskateki, jość prystojnym symbalem narkatyčnaści kultury epochi kanca tysiačahodździa. Sapraŭdy, čamu marychuanu navat u jaje medycynskim užytku całkam nie ŭzakonili, tady jak vijahru —kali łaska? Tamu, što pieršuju ŭžyvajuć moładź i buntarskija elementy hramadztva, druhuju — zbolšaha asoby «treciaha» ŭzrostu, tyja, chto panuje, chto ŭstanaŭlaje «normu».

Ź inšaha boku, jak morfij, najlepšy srodak suproć bolu, staŭ symbalem dehradacyi voli, tak «Vijahra» maje šancy ŭ budučyni stać symbalem mechanizacyi žadańnia.

Pad rozhałasam vakoł «Vijahry» lažyć i padspudny čałaviečy strach kastracyi. Preparat sustreli z takim entuzijazmam, bo ŭ im — harantyja seksualnaj mocy (jakaja lažyć u asnovie ŭsiakaj inšaj mocy), u im zaruka ad eventualnaha budučaha krachu, parazy ŭ honcy žyćcia, abo prynamsi nadzieja na takuju harantyju. Vijahra — melodyja mahutnaści.

Inakš nia staŭ by nastolki viadomym medykament, pamocny pry prablemach, ź jakimi 90% ludziej nikoli nie sutykalisia. Da litaratury j mastactva dzieviać dziasiatych čałaviectva taksama majuć vielmi pasiaredniaje dačynieńnie.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0