Rasijanie aburylisia, što ŭ Kyrhyzstanie ich aceńvajuć jak kałanizataraŭ. Kyrhyzy kažuć, što aceńvać inakš «archiskładana»
Pamiž historykami Rasii i Kyrhyzstana ŭźnikła padrabiaznaja dyskusija pra toje, jak u školnych padručnikach treba traktavać ahulnuju historyju, asabliva pieryjadu Rasijskaj impieryi i SSSR, piša rasijskaje vydańnie RBK.
Na śpiecyjalnym pasiadžeńni ŭ Rasijskim vajskova-histaryčnym tavarystvie, na jakim prysutničali pradstaŭniki dźviuch krain, ekśpierty z rasijskaha boku praanalizavali niekalki kyrhyzskich padručnikaŭ dla 8, 9 i 11 kłasaŭ. Jany zajavili, što znachodziać tam šmat nibyta niedakładnaściaŭ i interpretacyj, ź jakimi nie zhodnyja. Pavodle ich, roźnica ŭ acenkach źviazana, maŭlaŭ, nie tolki z roznymi pohladami pamiž krainami, ale i z roznymi navukovymi padychodami ŭnutry samich histaryčnych škoł.
Asnoŭnaja sprečka zakranuła saviecki pieryjad i rolu Rasii. Kali ŭ rasijskich padručnikach jon padajecca jak čas raźvićcia i prahresu, to ŭ kyrhyzskich adznačajecca, što razam z hetym isnavali i prablemy — naprykład, abmiežavańnie nacyjanalnaj samastojnaści.
Najbolš vostruju reakcyju z rasijskaha boku vyklikała vykarystańnie ŭ kyrhyzskich padručnikach terminaŭ «kałanijalizm» i «kałonija». Rasijskija ekśpierty ličać, što heta nibyta nie zusim karektna i maje niehatyŭnuju afarboŭku. Jany prapanujuć zamianić hetyja słovy na bolš niejtralnyja — naprykład, «administracyja» abo «administracyjnaje kiravańnie», śćviardžajučy, što heta źmienić usprymańnie padziej.
Dyrektar Instytuta historyi, archieałohii i etnałohii Nacyjanalnaj akademii navuk Kyrhyzstana Abyłabiek Asankanaŭ u adkaz zaŭvažyŭ, što rasijski bok pastaviŭ pierad kyrhyzskimi partniorami «archiskładanuju zadaču — admovicca ad słova «kałonija». «Mnie daviałosia pahladzieć terminałohiju pa kałonii, impieryi, šaviniźmie», — skazaŭ Asankanaŭ.
«Kałonija — heta vykarystańnie pracoŭnych resursaŭ, bahaćciaŭ i terytoryi, heta try hałoŭnyja charaktarystyki kałonii pa ŭsim śviecie». Jakaja b kałonija ni była — heta adsutnaść samastojnaści, dziaržaŭnaści, vykarystańnie pryrodnych bahaćciaŭ i pracoŭnych resursaŭ, zaŭvažyŭ navukoviec. «Nam vielmi składana admovicca ad hetaha termina», — reziumavaŭ kyrhyzski akademik.
Pry hetym kyrhyzski bok adznačyŭ, što saviecki pieryjad u miascovych padručnikach nie razhladajecca vyklučna niehatyŭna. Naadvarot, pryznajecca, što mienavita ŭ toj čas sfarmavalisia dziaržaŭnyja instytuty, sistema adukacyi i pramysłovaść, što ŭ vyniku pryviało da nabyćcia suvierenitetu. Ale adnačasova jany zaklikali nie pieranosić histaryčnyja acenki minułaha na sučasnuju palityku i nie ideałahizavać historyju.
Rasijskija pradstaŭniki, u svaju čarhu, adznačyli, što ŭ roznych krainach paśla raspadu SSSR pačali farmiravacca ŭłasnyja histaryčnyja naratyvy, i časta ŭ ich Rasija pakazvajecca jak impieryja abo pryhniatalnik. Jany ličać heta pierabolšvańniem i padkreślivajuć nibyta stanoŭčy ŭkład u raźvićcio rehijonaŭ.
Kamientary
nas maskavity "vyzvalali" ad palakaŭ, ad kaho maskoŭskija impieryi "vyzvalali " Kirhizaŭ, Mańčžuraŭ, Amierykancaŭ, Inkaŭ ?
[Zredahavana]
Vidavočna, što kali kałonija ŭ impieryi praciahły pieryjad, to budzie i niejkaje raźvićcio.
Usia cyvilizacyja raźvivajecca, bo maje hłabalnyja suviazi. Niedzie bolš, niedzie mienš.
Impieryi samoj karysna niejak raźvivać i kałonii, kab bolš efiektyŭna "vykarystoŭvać pracoŭnyja resursy, bahaćci i terytoryi".
Tamu pasprabujcie dakazać, što biez vas kałonija, jakaja b nie była kałonijaj, nie raźvivałasia, a dehradavała b. Što nibyta tolki vy byli adzinyja, chto moh jaje raźvić.
I hałoŭnaje. Navat kali vy ličycie, što rabili i dobraje - raźvivali, ŭsie rašeńni vy prymali sami, ŭ svaich intaresach, vola miascovych dla vas była druhasnaja.
Narešcie, a što piša pra heta kirhizskaja presa? Bo rasiejski RBK moh cenzuravać najbolš niepryjemnaje dla svaich.