Siarhiej Šydłoŭski. Padručniki pośpiechu i Narodnaja vola

Padručniki pośpiechu i Narodnaja vola

Knižnaja šafa zamianiaje mnie dziońnik (hetuju metodu ja padhledzieŭ u staražytnych). Knihi na jejnych palicach stajać u tym ža paradku, u jakim jany nabyvalisia. Hetaja paśladoŭnaść dapamahaje adnaŭlać u pamiaci łancužok iluzijaŭ dy bzikaŭ, što spadarožničali kožnaj pakupcy. Ale časam u mianie ŭźnikaje sumnieŭ — nakolki ja byŭ samastojnym u svaim vybary, kali farmavaŭ ułasnuju biblijateku. Nakolki jana charaktaryzuje mienavita mianie, a nie "kalektyŭnaje padśviadomaje", da prykładu, amataraŭ ciomnaha piva.

Voś siaredzina 90-ch. Na majoj palicy jaje paznačajuć "padručniki pośpiechu" — daviedniki pa raznastajnych reklamnych dy markietynhavych technalohijach. Inšyja vydańni prosta hublajucca pobač ź ichnymi zyrkimi vokładkami: blakła-stalovy Stendal dy bałotny Flaber vyhladajuć biednymi kreŭnikami. Nazvy ramanaŭ hetych znanych francuzaŭ hučać jak papiaredžańnie ab marnaści ambicyjaŭ. Ale ŭ kankurencyi z kidkimi ślohanami sučasnych vydańniaŭ ich nie čuvać. Voś i maje siabry hetaje papiaredžańnie zazvyčaj ihnarujuć, začaravanyja zyrkimi vokładkami na maich palicach.

Praŭda, za apošnija piać hadoŭ charaktar ichnaj uvahi evalucyjanavaŭ ad eŭfaryčnaha entuzijazmu da iraničnaj cikavaści. "Padručniki pośpiechu" ŭjaŭlajuć ciapier tolki archiealahičny intares — jak artefakt mahičnaj śviadomaści biełaruskaj liberalnaj intelihiencyi siaredziny 90-ch. Apošniaja spałučała ŭ sabie novanabytuju vieru ŭ cudatvornaść zachodnich sacyjalnych technalohijaŭ ź niepazbytym savieckim santymentam da ŭłady, u dačynieńni da jakoj biełaruski liberał pačuvaje siabie hetkim lekaram Ajbalitam — mudrym i dobrym. I zaŭždy ździŭlajecca, kali za svaje šlachotnyja namiery dastaje ad ułady pa rukach. Navat hetkich specyjalistaŭ, "dziełacielaŭ prezydentaŭ", jak Hančar i Fiaduta, ułada ad siabie turnuła. A što ŭ tym, kali razabracca, dziŭnaha? Hrubaja siła dy poŭny papulizm — voś sapraŭdnaja formuła pośpiechu. I sučasnaja biełaruskaja ŭłada joju vałodaje. Inšyja "noŭ-chaŭ" joj nie patrabujucca. "Technalahičnyja" ž metady palityčnaj baraćby, vyčytanyja liberalnaj apazycyjaj z zachodnich knižak, vyjavili svaju całkavituju niastannaść padčas travieńskich prezydenckich vybaraŭ. Liberalny instrumentar nie zamienić palityčnaj voli. I taho, što budzie 21 lipienia a pieršaj hadzinie "paśla Łukašenki", dy jak lehalizoŭvać paŭnamoctvy padpolna abranaha prezydenta, — u zachodnich liberalnych brašurach nia vyčytaješ.

Usie hetyja padručniki, jakija byli biełaruskimi bestselerami siaredziny 90-ch, čakaje los "rečaŭ vieku". To bok pustyšak, što charaktaryzujuć masavaje ačmureńnie niejkaj epochi i jakim nia losić pierasiahnuć miažu stahodździaŭ. Kali jany i patrapiać u nastupnaje tysiačahodździe, dyk tolki ŭ vyhladzie nielikvidnaha nakładu "samavučycielaŭ" kštałtu "Jak stać prezydentam", "Jak vyjści zamuž" abo "Jak stać hienijalnym". Zrešty, navat samyja błahija dapamožniki z hetaj seryi zdatnyja prademanstravać svajmu ŭładalniku vydatny markietynhavy ŭrok — i navat dvojčy. Pieršym razam — kali vy vydatkoŭvajecie na hetuju knižku ŭsiu svaju stypendyju, a ŭ druhi — kali biezvynikova sprabujecie zapratoryć jaje za pałovu koštu ŭ jakuju-kolviečy bukinistyčnuju kniharniu. Paśpiachovymi vašyja studyi možna budzie ŭvažać tolki tady, kali vy samastojna napišacie ŭłasny varyjant dapamožnika, kab choć niejak skampensavać vydatki za henuju "navuku". Zrešty, sustrakajucca i pryjemnyja vyniatki. Da prykładu, niekali ja nabyŭ brašurku z nazovam "Jak stać ščaślivym" — i ciapier nie škaduju.

Kožny maje ŭłasnuju metodu dasiahnieńnia pośpiechu. Adnyja dziela hetaha čytajuć niečyja instrukcyi. Inšyja ž — sami ich pišuć. Vielmi ŭściešna, što siarod biełarusaŭ apošnich stanovicca ŭsio bolš. Papraŭdzie, z nacyi paetaŭ biełarusy pieratvarajucca ŭ nacyju ekspertaŭ. Jak viadoma, ładnaja častka rasiejskamoŭnych bestseleraŭ robicca mienavita ŭ Biełarusi. Bestselermejkierstva pieratvaryłasia ŭ samuju technalahičnuju halinu ajčynnaj lesapierapracoŭčaj pramysłovaści. Dadamo taksama — i ŭ samuju kankurentazdolnuju. Ekspansija jejnaj pradukcyi na ŭschod sastupaje ŭ impecie chiba tolki zbytahresiŭnamu markietynhu kitajskaha šyrspažyvu. Ale ž u adroźnieńni ad kitajcaŭ, biełarusy handlujuć ekskluzyvam.

Tolki voś nie zaškodziła b pisać na miascovych "padručnikach pośpiechu" papiaredžańnie, jak robiać heta anhielcy na peŭnych lekach, — "dla vykarystańnia tolki za miežami Biełarusi". Kab dalej ad licha. Bo duža ŭžo vialiki pociah majuć biełaruskija liberały da kvazinavukovaści. Pokul hety popyt z pośpiecham zadavalniajuć palitolahi z toŭstych analityčnych peryjodykaŭ. U ich sprytna atrymoŭvajecca pradstaŭlać palityčnych persanažaŭ sučasnaj Biełarusi, niby ŭ batlejcy, u vobrazach hieraičnaha archietypu — razmaitych Terminataraŭ, Vołataŭ dy inšych Pakaci-Haroškaŭ. A kali dadać siudy jašče i rekamendacyi ź imidžavych brašurak "Jak stać prezydentam", dyk atrymajecca poŭnaje fentezi.

Rychtych, jak było heta ŭ siaredzinie 90-ch. Spravaj stvareńnia novaha respektabelnaha vobrazu byli zabaŭlenyja tady nia tolki asobnyja palityki, ale j cełyja idealohii. Ad sacyjał-demakrataŭ i da pankaŭ — usie raptam aparazilisia prydbańniem liberalnaha imidžu. Słova "adekvatnaść" užyvałasia ŭ tahačasnaj presie hetak ža časta, jak i imia Łukašenki. Dziela henaj adekvatnaści častka niezaležnych biełaruskamoŭnych vydańniaŭ pierajšła navat na "dźviuchmoŭje". Na jakija tolki achviary, maŭlaŭ, nia pojdzieš dziela "pablik ryłejšnz". Apošniaja stałasia dla hramadzkich dziejačoŭ siaredziny 90-ch tym ža, čym astralohija — dla byłych vykładčykaŭ navukovaha kamunizmu.

Transfarmacyi, jakija pravodzilisia pa metodach "PR", pry ŭsioj svajoj pazytyvisckaj rytorycy byli konča iracyjanalnymi. Bo biełaruski vyborca dosyć uciamna daŭ zrazumieć, što na bližejšyja piać hadoŭ jon choča bačyć svaim lideram nie jakohaś eŭrapieizavanaha liberała, a demahoha-papulista.

Chto, jak nia klasyki-adradžency, pačynajučy z Bahuševiča, apelavali da narodnych kryŭdaŭ dy bolaŭ? Voś urešcie narod i azvaŭsia, pryjšoŭ da vybarčych skryniaŭ — mienavita taki, jakim jaho i ŭjaŭlali klasyki. Konča skryŭdžany dy z kaŭtunom u vałasach. Što ž intelihiencyja? U jaje było dva varyjanty reahavańnia — abo pryznać siabie ciełam ad cieła narodnaha, jak zrabiŭ Łukašenka, jak zrabiŭ by Bahuševič. Abo kinuć praź plačo — "narod pamior", dy raspačać aktyŭna "adstrojvacca", jak kažuć reklamniki. To bok, nasunuć svaje čornyja bryli a la retra z vajentorhu dy pakrucicca ŭ Brusel kasić pad ahientaŭ supracivu. Apošnim aficyjnaja apazycyja aktyŭna i zaniałasia.

Pośpiech Łukašenki tłumačyŭsia imi ledź nie pabočnym praduktam nieparazumieńnia. Maŭlaŭ, vyrvałasia ŭ dyrektara saŭhasa ŭ chvilinu słabaści niečakana-praŭdzivaje pra zapuščeńnie zavodaŭ, a jaho nie zrazumieli dy vybrali ŭ prezydenty. Sami ž jany zrabili staŭku na "pravilnaść" — na całkavitaje datrymańnie "technalohii" palityčnaj baraćby, jak traktujuć jaje apazycyjnyja eksperty, što načytalisia zachodnich brašurak.

Travieńskija prezydenckija vybary padviali pad hetymi piacihadovymi eksperymentami apazycyi kres. Liberalny instrumentar całkam vyčarpaŭ uvieś patencyjał svajoj efektyŭnaści. Nichto z tradycyjnaj apazycyi nia moža ŭciamna rastłumačyć — što ž budzie ŭ Biełarusi "pa Łukašenku".

A što ž budzie? Adkazu nia znojdzieš u padručnikach, jaho nie navučajuć na seminarach i treninhach.

Niedzie ŭ 1996 hodzie Siarhiej Paŭłoŭski zaciemiŭ, što ŭ Biełarusi niama ani ŭłasnaj palityki, ani nacyjanalnych palitykaŭ. Toje ž možna paŭtaryć i siońnia. Źmianilisia chiba tolki "iracyjanalnyja čakańni", jak lubiać pa-navukovamu vysłaŭlacca "eksperty apazycyi". U 1996-m "demakratyčnaja hramadzkaść" tryźniła vuličnaj revalucyjaj, u 1999-m ža — putčam. Tolki voś ani pieršamu, ani druhomu liberalnyja "padručniki pośpiechu" nia vučać.

Siarhiej Šydłoŭski