Taciana Śnitko. Aleś Viečar: «vyhnańnik, naščadak vyhnańnika»

Taciana Śnitko

Aleś Viečar: «vyhnańnik, naščadak vyhnańnika»

Ź Biełarusi źjechaŭ čałaviek. Aleś Viečar. Źjechaŭ nazaŭsiody, ale z nadziejaj kali-niebudź viarnucca. Jašče ŭ pačatku 90-ch jon niekalki razoŭ admaŭlaŭsia ad prapanovaŭ kaleh-navukoŭcaŭ pajechać papracavać u zamiežža. Ciapier ža Aleś nia bačyć dla siabie inšaha vyjścia.

Hieroi hetaha materyjału zrabili śviadomy vybar — nie pastupilisia hodnaściu, čaho patrabavali ad ich tyja, chto siońnia ŭzurpavaŭ uładu ŭ krainie. Michaił Čyhir piaty miesiac u turmie. Aleś Viečar, naadvarot, try miesiacy jak vyjšaŭ na volu. A «sieŭ» jon jašče ŭletku 1996-ha. Za toje, što nia staŭ udzielnikam brudnaj hulni suprać tahačasnaha premjera.

Pačatak

«Mianie zatrymali 5-ha červienia 1996-ha. Prosta zatelefanavali supracoŭniki milicyi dy skazali, što im sa mnoj treba niešta ŭdakładnić. Ja za saboj parušeńniaŭ nijakich nie adčuvaŭ. Ja zajmaŭsia całkam zakonnym biznesam i navukovymi spravami — stvareńniem Instytuta perspektyŭnych technalohijaŭ pry Biełaruskaj inžynernaj akademii. Naturalna, ja pahadziŭsia na sustreču».

Alesia pavieźli ŭ adzin z apornych punktaŭ milicyi ŭ Frunzienskim rajonie Miensku. Tam ža pačali prymušać padpisać zahadzia padrychtavanyja «pakazańni».

«Z hetych «pakazańniaŭ» vynikała, što nibyta ja, razam z synam Michaiła Čyhira, synam Stanisłava Bahdankieviča i z Alaksandram Pupiejkam arhanizavaŭ złačynnuju hrupu, jakaja zajmałasia bujnamaštabnym kryminalnym aŭtabiznesam na terytoryi Zachodniaj Eŭropy j krainaŭ SNH. Finansavałasia heta ŭsio nibyta pry ŭdziele starejšaha Bahdankieviča, a pakryvałasia — starejšym Čyhirom. Naturalna, ja hetkuju łuchtu padpisvać admoviŭsia».

Z Alaksandram, synam tahačasnaha kiraŭnika ŭradu, Viečar byŭ znajomy. Ź siemjami viadomych Pupiejki j Bahdankieviča — žyŭ pa susiedztvie. Z hetaha jon nikoli nie rabiŭ tajamnicy. Paśla admovy padpisvać iłžyvyja śviedčańni pačalisia pahrozy śledčych na adras Alesievaj siamji. Ale byŭ u śledztva i inšy raźlik.

«Ja braŭ udzieł praktyčna va ŭsich akcyjach Biełaruskaha Narodnaha Frontu, pačynajučy z paboišča ŭ Kurapatach 30 kastryčnika 1988 hodu, — raspaviadaje Aleś Viečar. — U mianie pytalisia, čamu ja nie chaču ciapier dać pakazańni suprać ludziej, jakija źjaŭlajucca praciŭnikami Frontu. Pierakonvali, što, maŭlaŭ, Pupiejka, Čyhir i Bahdankievič zaŭsiody pieraškadžali BNF».

Niepakojačysia za los rodnych, Aleś paabiacaŭ «padumać». Ale nieŭzabavie daviedaŭsia, što jahonaja siamja ŭžo za miažoju i joj ničoha nie pahražaje. Tady jon prosta admoviŭsia «supracoŭničać» prapanavanym jamu čynam. Pavodle słovaŭ A.Viečara, u adroźnieńnie ad inšych zatrymanych, što siadzieli razam ź im, jaho tady nie źbivali. Patrabavałasia, kab zdarovy i intelihientny śviedka pa mahčymaści ščyra pierakonvaŭ narod u złačynnaści Čyhira z Pupiejkam pierad videakameraj. Takomu, jak Viečar, pavieryli b. Ale raźlik nie apraŭdaŭsia. Navat kali Viečara zakołvali admysłovymi ŭkołami, jon nie zhadziŭsia. Praz try hady Aleś daviedajecca, što mienavita hetyja «leki» vyklikali ŭ jaho cukrovy dyjabet.

Vybar byŭ prapanavany niedvuchsensoŭny: albo iłžeśviedčańni — albo turma.

Jak «znajšoŭsia» artykuł

Prykładna ŭ toj samy čas milicyja zatrymlivaje niekalkich maładych ludziej, jakija žyvuć u adnym ź Viečaram rajonie Miensku. Usich ich Aleś viedaje ŭ tvar. Pry sustrečach navat vitalisia.

Maładych ludziej abvinavačvajuć u kradziažach aŭtamašyn. Nia našaja zadača zaraz raźbiracca, chto z tych chłopcaŭ sapraŭdy mieŭ dačynieńnie da kradziažoŭ. Ale fakt, što śledztva imkniecca lubymi šlachami dałučyć Alesia da spravy. Jak adnaho z členaŭ złačynnaj hrupy. Potym u abvinavaŭčym zaklučeńni budzie śćviardžacca: Viečar Alaksandar Alimavič, 1960 hodu naradžeńnia, adukacyja vyšejšaja, razam z Kucapałavym A.N., Karunnym A.V., Masakoŭskim F.A., Čyžykavym Ju.A. i Kałtovičam D.A., «dziejničajučy ŭ składzie ŭstojlivaj arhanizavanaj hrupy z raźmierkavańniem rolaŭ, majučy adziny namier na kradziažy majomaści hramadzian u asabliva bujnych pamierach, u peryjad z sakavika pa travień 1996 hodu tajemna ździejśnili šerah kradziažoŭ aŭtatranspartu hramadzian». Kankretna Viečaru inkryminavaŭsia ŭdzieł u kradziažach mašyn 16, 22 i 29 traŭnia. Uron, naniesieny im hramadzianam, na dumku śledztva, składaŭ 134 330 000 rubloŭ.

Pierad tym, jak adpravić Viečara i jaho «padzielnikaŭ» u śledčy izalatar, ich pratrymali ŭ kamery časovaha ŭtrymańnia haradzkoha śledčaha ŭpraŭleńnia nia try dni, a tydzień. Čamu? U Alesia pavinny byli syści ślady ŭkołaŭ, u astatnich — siniaki ad źbićcia. «Raspracoŭka» źbićciom nie abmiežavałasia. Adnamu z «arhanizavanaj hrupy» milicyjanty vybili voka, na ŭsio žyćcio pakinuŭšy invalidam. Druhoha chłopca zhvałtavali. Tak staličnaje śledčaje ŭpraŭleńnie zdabyvała dokazy viny.

Apynuŭšysia ŭ SIZA, padślednyja pačali admaŭlacca ad dadzienych raniej pakazańniaŭ.

Kryminał ci palityka?

Kali A.Viečar adpraviŭ u Maskoŭski sud stalicy skarhu na niezakonny aryšt, jaje razhledzieli ŭ adsutnaść jaho samoha i jaho advakata. Inakš i być nie mahło. Vypuskać jaho z-za krataŭ nichto nia dumaŭ: napiaredadni sumnaviadomaha referendumu ahałoska była niebiaśpiečnaja dla ŭładaŭ. A maŭčać pra «padkopy» pad premjer-ministra Viečar dakładna nia staŭ by. Tamu termin śledztva padaŭžali, a ničoha novaha ŭ spravu ŭžo nia ŭnosiłasia. Navat data pačatku suda ŭ apošni momant była pieraniesienaja z raźlikam, kab praces pačaŭsia paśla referendumu.

Ni ŭ adnym miescy «svajoj» kryminalnaj spravy A.Viečar nie fihuravaŭ jak złačynca. Dokazaŭ nia tolki brakavała — nie była daviedzienaja prysutnaść Viečara na miescy nibyta ŭčynienych im złačynstvaŭ. Nie ŭdałosia davieści j papiaredniuju zmovu ź inšymi, i ŭžyvańnie razam z padzielnikami alkaholu (zhodna z materyjałami spravy, krali vyklučna ŭ stanie alkaholnaha apjanieńnia).

Pry poŭnaj adsutnaści dokazaŭ viny Aleś Viečar byŭ pryznany vinavatym. 15 sakavika 1997 hodu Frunzienski rajonny sud stalicy prysudziŭ jamu 6 hadoŭ kalonii.

«Mnie dali bolšy termin, čym znakamitamu ŭhonščyku samalota ź Biełarusi ŭ Švecyju. Jamu dali piać hadoŭ, jon adbyŭ adzin, — adznačaje Aleś. — Mianie pryznali vinavatym u złačynstvie ź liku asabliva ciažkich, za jakija niekalkimi hadami raniej byŭ praduhledžany rasstreł. Kali b u svoj čas Kiebič hetaha nie paadmianiaŭ, mianie b mahli pryhavaryć i da rasstrełu».

3 studzienia 1997 h. Prezydyjum Mienskaha haradzkoha suda pierahledzieŭ spravu i ŭ dačynieńni da A.Viečara admianiŭ prysud. Miera strymańnia pakinutaja takaja samaja, adnak pastanoŭlena pierahledzieć spravu ŭ sudzie ŭ inšym składzie sudździaŭ. Takoje ž samaje rašeńnie pryniała 17 sakavika 1998 hodu Sudovaja kalehija pa kryminalnych spravach Mienharsuda. Abodva razy ŭ pryniatych jurystami dakumentach adznačajecca adsutnaść dokazaŭ viny A.Viečara.

U vyniku Aleś byŭ vypuščany z turmy tolki ŭ krasaviku 1999 hodu — pa amnistyi...

Praciah

Paśla vychadu na volu Aleś sutyknuŭsia z mnostvam niepryjemnych siurpryzaŭ. Daviedku ab vyzvaleńni z kalonii UŽ 15/25 (h.Škłoŭ) atrymaŭ dziŭnuju. Sa słovaŭ Alesia, na joj dvojčy padrobleny jahony podpis i adzin raz — nadpis «Pašpart atrymaŭ». Usiaho hetaha jon na zhadanym dakumencie sam nie pisaŭ.

Vyśvietliłasia, što ŭ Frunzienskim rajvajenkamacie raptam źnikli ŭlikovyja dakumenty Viečara. Na zapyt jurydyčnaj kansultacyi Partyzanskaha rajonu, dzie žyŭ paśla turmy Aleś, rajvajenkom A.Kraŭčanka daŭ adkaz, što nibyta Viečar nikoli nie stajaŭ na ŭliku ŭ hetym vajenkamacie (choć, pavodle lohiki, jak jon tady na momant aryštu moh być prapisany ŭ Frunzienskim rajonie?). Ci źjaŭlajecca A.Viečar likvidataram avaryi na Čarnobylskaj AES — «vajenkamat źviestak nia maje». Takim čynam, Aleś zhubiŭ usie svaje čarnobylskija ilhoty, a adpaviednaje paśviedčańnie likvidatara, šmat hadoŭ tamu vydadzienaje Frunzienskim ža vajenkamatam — jak by j niesapraŭdnaje. Ale heta nia ŭsio. Biez vajskovych dakumentaŭ uźnikajuć prablemy z prapiskaj, atrymańniem pašpartu...

Jak na toje, pajšli dziŭnyja prośby čynoŭnikaŭ. Skažam, byłaja žonka Viečara, robiačy dzicionku zamiežny pašpart, pakazvaje aviraŭcam nataryjalna zavieranuju piśmovuju zhodu baćki svajho syna. A joj u adkaz: «Chaj pryjedzie asabista z pašpartam». Da inšych, u kaho niama prablem z dakumentami, takich patrabavańniaŭ nie było. Z dakumentami niazłomnaha spadara Viečara papracavali nia mienš niazłomnyja z savieckich časoŭ tavaryšy sa specsłužbaŭ.

Niama čałavieka — niama prablemy

«Adhuknuŭsia» i cukrovy dyjabet, vyklikany ŭkołami na śledztvie. Tolki paśla vyzvaleńnia Aleś Viečar daviedaŭsia, što jašče napačatku 1996-ha lekary pradpisvali jamu pastajanny kantrol uzroŭniu cukru ŭ kryvi. Za ŭvieś čas źniavoleńnia takoha kantrolu nichto, viadoma, nie pravodziŭ.

Mahčyma, mienavita na hetuju niebiaśpieku i spadziavalisia? Chacieli ž praz «beneefaŭca» Viečara prybrać sa šlachu Łukašenki tahačasnych premjera, kiraŭnika Nacbanka, znakamitaha biznesoŭca. Mo j jašče kaho. Prosta plan nia ŭdaŭsia. Prosta j biaź Viečara apanenty pačali sychodzić. Tak Aleś pieražyŭ turmu.

I jašče. Padčas adsidki Viečara ŭ turmie adzin sa znajomych jaho byłoj žonki Viery prapanavaŭ joj dapamohu. Schiema była prostaj: hrošy — tvaje, suviazi j mahčymaści — maje. Viera pahadziłasia, ale tolki vykinuła na viecier davoli niemałuju sumu. Prakapienka Aleh Vasiljevič (hetak zavuć taho znajomca) słova nie strymaŭ. Naadvarot, paźniej jon, uvarvaŭšysia ŭ kvateru Viery i jaje syna ź pistaletam, učyniŭ rabaŭnictva.

Sa słovaŭ byłoj žonki Alesia Viečara, Prakapienka pastajanna nabivaŭsia na siabroŭstva i demanstravaŭ dokazy svajho dačynieńnia da vyšejšych ešalonaŭ prezydenckaj ułady. Jon nazyvaŭ siabie «savietnikam prezydenta pa ekanomicy». Apošnija dva hady «savietnik» siadzić u mienskim SIZA. Sud musiŭ raspačacca ŭ traŭni, ale spravu nakiravali na daśledavańnie. Nia vyklučana, što Prakapienka byŭ pieškaj u hulni, jakaja išła vakoł siamji Viečara, a ŭśled — Čyhira, Bahdankieviča j Pupiejki.

«Jašče moj dzied zaviaščaŭ mnie, biełarusu, žyć i pracavać u Biełarusi. U kancy 20-ch jon, hałoŭny redaktar časopisa «Šlachi kalektyvizacyi», za rezkuju krytyku «prinudiłovki» byŭ vyklučany z partyi j pazbaŭleny mahčymaści pracavać pa specyjalnaści. Bolš za 30 hadoŭ jon błukaŭ pa biaskrajnich abšarach tahačasnaha SSSR, pieściačy maru viarnucca na Baćkaŭščynu. Napačatku 60-ch jana zbyłasia — jon viarnuŭsia ŭ Miensk suśvietna viadomym bijachimikam... Jaho taksama nieadnojčy sprabavali prymusić vystupić suprać jaho pierakanańniaŭ — łysienkaŭščyna, baraćba z vajsmanizmam-marhanizmam dla mianie nie abstrakcyja, a historyja majoj siamji».

Sa słovaŭ rodnych Alesia Viečara, paśla adjezdu try tydni nijakich źviestak ad jaho niama. Pakul niama. Miarkujecca, što ŭśled za Alesiem źjedzie ŭ Kanadu j jahonaja siamja. Jašče niekalki suajčyńnikaŭ pakinuć Radzimu...

Aŭtar vykazvaje padziaku Pravaabarončamu centru «Viasna-96» za dapamohu ŭ padrychtoŭcy materyjału.

P.S. Kali pałasa ŭžo była padrychtavanaja, Aleś Viečar patelefanavaŭ byłoj žoncy Viery. Skazaŭ, što jon zaraz u Polščy i ŭ jaho ŭsio narmalova.