Na zachodnim uźbiarežžy Irłandyi ŭpieršyniu znajšli hrenłandskuju akułu, jakuju mora vyniesła na bierah. Hetaja redkaja znachodka dała navukoŭcam mahčymaść daśledavać adnu z samych zahadkavych žyvioł akijana, jakaja moža žyć kala čatyroch stahodździaŭ, a jaje serca i zrok zachoŭvajuć pracazdolnaść navat u vielmi stałym uzroście. Z padrabiaznaściami znajomić BBC.
U krasaviku 2026 hoda daśledčyki i vałanciory sabralisia na ŭźbiarežžy hrafstva Słajha ŭ Irłandyi paśla paviedamleńnia pra niezvyčajnuju znachodku. Na bierazie lažaŭ samiec šera-bežavaj hrenłandskaj akuły daŭžynioj kala troch mietraŭ. Upieršyniu ŭ Irłandyi zafiksavali vypadak, kali pradstaŭnika hetaha vidu mora vyniesła na sušu.
Pavodle pamieraŭ žyvioły navukoŭcy acanili jaje ŭzrost bolš jak u 150 hadoŭ. Dla čałavieka heta nievierahodny ŭzrost, ale dla palarnaj akuły — tolki pačatak darosłaha žyćcia. Hety vid ličycca samym doŭhažyvučym siarod usich pazvanočnych žyvioł: jaho pradstaŭniki mohuć žyć kala 400 hadoŭ. Pałavoj śpiełaści palarnyja akuły dasiahajuć tolki prykładna ŭ paŭtara stahodździa, tamu znojdzienaja asobina, imavierna, tolki niadaŭna stała zdolnaj da razmnažeńnia.
Hrenłandskija akuły — heta marudnyja, adzinokija drapiežniki i padalščyki. Jany charčujucca trupami marskich žyvioł, ale taksama zdolnyja palavać na žyvuju zdabyču, naprykład, na ciuleniaŭ. Było zaŭvažana, jak jany litaralna «ŭsmoktvajuć» svaju achviaru: mahutny ŭsmoktvajučy refleks dazvalaje im zaciahvać zdabyču ŭ pašču i prahłynać jaje całkam.
Hetyja akuły nasialajuć vody Paŭnočnaj Atłantyki i Arktyki vakoł Hrenłandyi, Kanady i Irłandyi. U pracesie evalucyi jany nabyli asablivaści dla vyžyvańnia ŭ choładzie: vysokaja kancentracyja peŭnych chimičnych rečyvaŭ u ich ciele pracuje jak antyfryz, što, praŭda, robić ich miasa atrutnym dla inšych istot.
Ale mnohaje ŭ žyćci hetaj žyvioły zastajecca tajamnicaj. Tak navukoŭcy da hetaha času nie viedajuć, dzie hetyja akuły razmnažajucca, kolki dzicianiat naradžaje samka i jak časta heta adbyvajecca. Za ŭsiu historyju nazirańniaŭ daśledčyki sustreli tolki adnu ciažarnuju samku.
Praz takija prabieły niemahčyma dakładna acanić kolkaść papulacyi i vyznačyć, jakija miescy najbolš važnyja dla zachavańnia vidu. Heta taksama ŭskładniaje acenku pahroz, u tym liku vypadkovaha traplańnia akuł u rybałoŭnyja sietki.
Paśla znachodki tušu vahoju ŭ 200 kiłahramaŭ pieravieźli ŭ vieterynarnuju łabaratoryju, dzie praviali daśledavańnie. Dla navukoŭcaŭ heta była redkaja mahčymaść vyvučyć žyviołu, jakaja bolšuju častku žyćcia pravodzić u chałodnych hłybiniach akijana.
Śpiecyjalisty paśladoŭna ahledzieli ŭsie orhany, vymierali ich, uzvažyli i ŭziali ŭzory tkanak dla dalejšaha analizu. Asablivuju ŭvahu jany nadali sercu, piečani, vačam, myšcam i stravavalnaj sistemie. Častka hetych uzoraŭ jašče budzie vyvučacca ŭ roznych łabaratoryjach.
Daśledčyki nie vyjavili na ciele prykmiet traŭmaŭ abo paškodžańniaŭ ad rybałoŭnych snaściej. Bolšaść orhanaŭ taksama vyhladała bieź vidavočnych patałohij, tamu sapraŭdnuju pryčynu śmierci pavinny dapamahčy vyśvietlić łabaratornyja daśledavańni.
Vočy, jakija nie starejuć
Adnym z hałoŭnych abjektaŭ daśledavańnia stali vočy akuły. Raniej ličyłasia, što praz parazitaŭ, jakija prymacoŭvajucca da rahavicy, hetyja ryby amal ślapyja. Adnak niadaŭnija daśledavańni pakazali, što heta nie tak.
Navat u asobin, jakija pražyli bolš za stahodździe, kletki siatčatki zachoŭvajucca ŭ dobrym stanie i zastajucca prystasavanymi da žyćcia ŭ amal poŭnaj ciemry. Heta śviedčyć, što zrok hrenłandskaj akuły amal nie padviarhajecca ŭzrostavym źmienam, charakternym dla čałavieka i bolšaści inšych pazvanočnych.
Mahčyma, adna z pryčyn takoj ustojlivaści chavajecca ŭ zdolnaści arhanizma adnaŭlać paškodžanuju DNK. Vierahodna, mienavita heta dapamahaje arhanizmu tak doŭha supraćstajać stareńniu.
Kryštalik voka ciapier vykarystajuć dla radyjevuhlarodnaha analizu, jaki dapamoža bolš dakładna vyznačyć uzrost žyvioły. Akramia taho, navukoŭcy daśledujuć tełamiery (achoŭnyja ŭčastki na kancach chramasom, jakija zvyčajna karaciejuć z uzrostam) u tkancy myšcaŭ.
Serca, raźličanaje na stahodździ
Padčas daśledavańnia navukoŭcy dastali serca vahoj kala 34 kiłahramaŭ. Vonkava jano vyhladała zdarovym.
Daśledavańni ŭžo pakazvali, što sercy hrenłandskich akuł majuć prykmiety stareńnia, u tym liku rubcavańnie tkanak. Adnak, niahledziačy na heta, jany praciahvajuć narmalna vykonvać svaje funkcyi. Heta śviedčyć, što palarnaja akuła zdolnaja zachoŭvać narmalnuju pracu serca navat pry najaŭnaści ŭzrostavych źmien — asablivaść, jakaja amal nie sustrakajecca ŭ inšych pazvanočnych.
Nie mienš cikavymi akazalisia i nazirańni za stravavalnaj sistemaj. Padčas daśledavańnia straŭnik i kišečnik akuły vyniali całkam. Straŭnik akazaŭsia pustym, ale śpiralny kłapan — adździeł kišečnika — byŭ poŭny, što śviedčyć: niezadoŭha da śmierci akuła pieratraviła ježu.
Daśledčyki adznačajuć, što pusty straŭnik naŭrad ci byŭ prablemaj dla hetaj ryby. Hrenłandskija akuły majuć vielmi pavolny abmien rečyvaŭ i nizkija enierhietyčnyja patreby, što, imavierna, źjaŭlajecca prystasavańniem da žyćcia ŭ chałodnych arktyčnych vodach, dzie zdabyča dastupnaja nie zaŭsiody.
Nacyjanalny muziej Irłandyi płanuje ŭ budučyni vystavić akułu ŭ svajoj ekspazicyi, kab raskazać naviedvalnikam pra adzin z samych zahadkavych vidaŭ akuł i pracu navukoŭcaŭ, jakija jaho daśledujuć. A tym časam sabranyja ŭzory jašče buduć vyvučać u łabaratoryjach. Daśledčyki spadziajucca, što sabranyja ŭzory dapamohuć vyśvietlić pryčynu śmierci akuły, jakaja na pieršy pohlad vyhladała zdarovaj, a taksama lepš zrazumieć bijałohiju samaha doŭhažyvučaha pazvanočnaha na płaniecie.
Kamientary