Ad redaktara

Ad redaktara

Rana nadzimać ščoki

Niazhodu spadara Krukoŭskaha vyklikali słovy: «... z hetaha pačałosia ŭsio, što było paśla — adradženski ruch, niezaležnaść, ciapierašniaja apazycyja...» «Z «hetaha» — značyć sa śviatkavańnia studentami Kaladaŭ u dvarach na Karła Marksa», — piša mastak. Asabliva ž aburyła jaho toje, što ŭsie, chto datul ščyravaŭ na niezaležnickaj nivie, nazvanyja «intravertami-padpolščykami» i «adradžencami» — u dvukośsi.

Treba pryznać spraviadlivaść hetaje niazhody. Ale pry tym varta ŭśviedamlać sabie i pryrodu hetaha kanfliktu, dla jakoha, na maju dumku, niama nijakich sutnasnych padstavaŭ. Zrazumiełaje pamknieńnie vystraić najnoŭšuju biełaruskuju historyju ŭ peŭny chranalahičny paradak, dy, mabyć, jašče nie pryjšoŭ na toje čas. Choć, ź inšaha boku, zaŭsiody pamknieńnie sparadkavać historyju budzie vyklikać niepaźbiežnyja «spraščeńni» z boku tych, chto biarecca za takuju rabotu, i niazhodu dy abureńnie inšych.

Majstroŭnia była sapraŭdy pieršaj lehalnaj arhanizacyjaj, aryjentavanaj navonki, na pryciahnieńnie da siabie čym bolšaje kolkaści ludziej. Ale jana źjaviłasia nie na pustym miescy. «Usio splažana dvuma-tryma skazami hetaj samaj publikacyi, — piša, spadar Krukoŭski. — Nie było Razanava i Jaraca, nie było ŭniversyteckaj spravy (1968); nie było hienijalnaj pracy Jermałoviča «Pa śladach adnaho mitu» (1968); nie było Paźniaka ź siabrami dy ichnaj baraćby za stary Miensk; nie było akademičnaj spravy (Čarniaŭski ź siabrami, 1973); nie było lista Macieja Buračka da źjezdu piśmieńnikaŭ (1976). A śviatkavańnie 1000-hodździa Biełarusi (1980) z KHBešnym praciaham? A šmatlikija vystavy, ładžanyja hrupaj mastakoŭ-dysydentaŭ: Ciotka (1976), Sierhijevič (1978), Drazdovič (1979), Sieŭruk (1980), Husoŭski (1980)?»

«Adsiul vy, chłopčyki, adsiul! — praciahvaje spadar Krukoŭski. — Nia ź vioski Zadrypanki i nie z zašmalcavanaha miastečka. Tut była i vašaja pačatkovaja škoła, i vašyja ŭniversytety. A našyja darahija, niezabyŭnyja niabožčyki: Mikoła Ŭłaščyk, Uładzimier Karatkievič, Michaś Tkačoŭ, Michaś Dubianiecki, Michaś Ramaniuk, Hienadź Sakałoŭ-Kubaj? Niaŭžo Karatkievič varty ŭsiaho 3-4-ch radkoŭ? Dy adna Łarysa Hienijuš svaim faktam isnavańnia na našaj ziamli, svajoj admovaj pryniać beseseraŭskaje hramadzianstva (da śmierci!) zrabiła dla našaj niezaležnaści bolš, čym tysiačy kaladnikaŭ razam ź ich zorkami, śpievami, kozami i kiłbasoj. Z usiaho hetaha naradziłasia i Majstroŭnia, rolu katoraj ja zusim nie źbirajusia prynizić.

Nie było ŭ Majstroŭni rabočaha Ivaškieviča, vajskoŭca Statkieviča, navukoŭcaŭ Smalenčuka ci Nasieviča, barda Mielnikava. Niedzie ž jany vyraśli? Nie było maładečancaŭ i pinčukoŭ, haradziencaŭ ci aršancaŭ, nie było moładzi viciebskaj, bieraściejskaj abo mahiloŭskaj. Heta była lakalnaja mienskaja studenckaja tusoŭka, praŭda, na vysakarodnym, šlachietnym hruncie.

Nie ŭ dvarovych hulniach studentaŭ naradziŭsia Biełaruski Narodny Front, a ŭ razumnych, daśviedčanych, advažnych, nacyjanalna-śviedamych hałovach biełaruskaj intelihiencyi».

Narešcie, istotnaje ŭdakładnieńnie: «Apisańnie kaladnych pryhodaŭ (z Karatkievičavym dvarom i milicejskim chapunom) dakładna adpaviadaje 7-mu studzienia 1981 hodu. Dy j Majstroŭnia ŭźnikła naprykancy 1980 hodu. Tak što rana nadzimać ščoki dy kałacić u barabany, da słaŭnaha jubileju treba paciarpieć hod».

Pryznajučy peŭnuju niekarektnaść u dačynieńni da ludziej, što nazvanyja ŭ publikacyi «raniejšymi adradžencami» dy jašče ŭ dvukośsi, mušu ckazać nastupnaje. Sapraŭdy, u biełaruskaj niezaležnickaj abo adradženskaj historyi ništo nie ŭźnikała na hołym miescy. I taja ž Majstroŭnia — heta lahičny praciah (adzin z praciahaŭ) raniejšych čynaŭ. Dastatkova zhadać, što viarnulisia studenty paśla sutyčki ź milicyjaj jakraz u majsterniu da starejšych mastakoŭ, jakija šmat apiekavalisia maładymi. Heta niepadzielnaja historyja.

Na chvali niazhody spadar Krukoŭski karotkimi štrychami aznačyŭ etapy biełaruskaj adradženskaj historyi kanca XX st. Mabyć, biez takoje nahody jon by hetaha nie zrabiŭ. Jak nia robiać hetaha dziasiatki j sotni ŭdzielnikaŭ našaj najnoŭšaj historyi. Zrazumieła, što jana jašče nie ŭsprymajecca jak historyja. Ale kolki ŭsiaho zrabiłasia za hetyja dvaccać hadoŭ! I ŭrešcie — jak daŭno toje było! Tak daŭno, što ŭžo błytajucca fakty, daty, proźviščy.

Postup pačynajecca ź fiksacyi papiaredniaha kroku abo etapu. Było b u nas siońnia chacia b stolki ž uspaminaŭ pra Majstroŭniu, kolki pisała pra jaje tahačasnaja presa — možna było b z hetaha akreślić karcinu i — zafiksavać. Pryčym toje tyčycca nia tolki Majstroŭni. I navat nia tolki raniejšych etapaŭ, pieraličanych spadarom Krukoŭskim. U cełym heta tyčycca najnoŭšaha biełaruskaha adradžeńnia, źmiest jakoha — kalasalnyja vydatki času, enerhii, srodkaŭ — anijak nie ŭbiarecca ŭ formu i zastajecca niezafiksavanym. Miž tym, čym raniejšy ŭ časie toj čyn, tym ciažej dastać pra jaho źviestki. Urešcie za takuju spravu biarucca ludzi, jakija ŭ tym nia ŭdzielničali i jakim toje elementarna nia hreje serca.

Na vialiki žal, my pakul što asudžanyja na kanflikty, dla jakich niama nijakich padstavaŭ. I prablema heta naša ahulnaja, jak nas ni dziali. Tamu katory raz zaprašaju šanoŭnych čytačoŭ «NN» — uspaminać, udakładniać i spračacca pra toje, što tak imkliva pakidaje našu supolnuju pamiać.