Aleś Chackievič. Lucyjan Žalihoŭski

Lucyjan Žalihoŭski

Lucyjan Miečysłaŭ Rafał Žalihoŭski naradziŭsia 19 kastryčnika 1865 h. u Ašmianie ŭ siamji, što vyvodziła svoj radavod z ChVI st. Baćka Lucyjana, Hustaŭ Žalihoŭski, razam z žonkaj i dvuma bratami braŭ udzieł u Paŭstańni 1863 h. Rasiejskija akupanty vykryli jaho i vysłali razam z žonkaj u Sibir, a majontak skanfiskavali na karyść Imperyi. Lucyjan vychoŭvaŭsia ŭ Župranach (Ašmianščyna), u Bahuševickich miescach, u svajoj ciotki Kaciaryny. Baćki, a paśla ciotka vychavali junaka na ćviordaha krajoŭca, što ŭvažaŭ siabie za žychara Rečy Paspalitaj lićvinskaha pachodžańnia. Žalihoŭski adznačaŭ, što ŭ jahonych dziciačych hulniach z adnahodkami zaŭždy prysutničali takija nazvy, jak Hrunvald, Kirchholm, Siniaja Vada.

Paśla Vilenskaj klasyčnaj himnazii junak skončyŭ Ryskuju vajskovuju škołu junkieraŭ, słužyŭ u Kaciarynadary. Vajskovaja karjera była, adnak, sapsavanaja padčas adnaho z aficerskich raŭtaŭ: Žalihoŭski admoviŭsia pramović tost za tahačasnaha imperatara Alaksandra III. Jaho addali pad aficerski sud honaru. Sud apraŭdaŭ maładoha aficera, adnak usie nastupnyja hady jon zaznavaŭ ciažkaści ŭ prasoŭvańni pa słužbie.

Tolki I suśvietnaja vajna dała prajavicca jahonaj mužnaści j talentu pałkavodca. Za prajaŭlenuju dobleść jon byŭ uznaharodžany ordenami śviatoj Hanny 3-j i 2-j stupieniaŭ, śviatoha Stanisłava 2-j stupieni, śviatoha Ŭładzimiera 4-j stupieni ź miačami, śviatoha Jurja. U 1915 h. jamu nadajecca hodnaść pałkoŭnika i daručajecca kamandavańnie 261-m piachotnym pałkom. Na čale hetaj vajskovaj farmacyi Ł.Žalihoŭski braŭ udzieł u bajach u Karpatach, dzie vajavaŭ suproć lehijaneraŭ Juzafa Piłsudzkaha, što znachodzilisia na niamieckaj słužbie. Žalihoŭski ŭ adroźnieńnie ad Piłsudzkaha vieryŭ, što pa zakančeńni vajny Rasieja daść Polščy niezaležnaść. Tamu, kali ŭ studzieni 1917 h. pry rasiejskaj armii była stvoranaja Dyvizija polskich stralcoŭ, pałkoŭnik Žalihoŭski dałučajecca da jaje.

U 1918—1919 hh. jon vajuje na baku hienerała Dzianikina pry francuskim intervencyjnym korpusie ŭ Besarabii. U 1919 h. jon kančatkova pakidaje rasiejskuju armiju i pierachodzić na słužbu da novaj Polščy. Piłsudzki pryznačaje jaho kamandujučym polskimi vojskami na ŭschodzie, i Žalihoŭski ździajśniaje daŭniuju maru: farmuje dyviziju z uradžencaŭ Biełarusi, nazvanuju Litoŭska-biełaruskaj. Uletku 1920 h. žaŭniery Žalihoŭskaha adyhrali klučavuju rolu ŭ abaronie polskaj stalicy ad balšavikoŭ. Mienavita jany avałodali miestam Radzimin, razamknuŭšy saviecki front.

Sa zdabyćciom Siaredniaj Litvy rejtynh Lucyjana Žalihoŭskaha rezka padvysiŭsia. Dla Polščy jon staŭ nacyjanalnym hierojem, dla Letuvy – najhoršym złom.

U 1924 h. Piłsudzki nadaŭ Lucyjanu Žalihoŭskamu hodnaść hienerała broni (najvyšejšaja hieneralskaja hodnaść u Polščy). U 1925 h. jon byŭ pryznačany ministram unutranych spraŭ, i dziakujučy jahonaj pazycyi Juzaf Piłsudzki zdoleŭ ździejśnić pieravarot 12 traŭnia 1926 h. i ŭstalavać aŭtarytarnuju dyktaturu. Paźniej Žalihoŭski dakaraŭ siabie za ŭdzieł u hetaj avantury, krytykujučy Načalnika dziaržavy ŭ publicystyčnych artykułach. “Jon bahata zrabiŭ dla Polščy, ale ciapier zachvareŭ na maniju vieličy, ciapier jon čałaviek ni vialiki, ni mudry. Jakija vyniki daŭ pieravarot? Napačatku było sojmaŭładździe, a ciapier klika vajennych, ciapier zapanavała biaspraŭje, ułada siły”.

Pastupova Žalihoŭski pierajšoŭ u lahier apazycyi. U 1935 h. jon byŭ abrany ŭ senat i skarystoŭvaŭ tam senackuju trybunu dla krytyki ŭradu. Lucyjan Žalihoŭski byŭ adzinym senataram, chto rezka vystupiŭ suprać pieraśledu biełaruskich dziejačaŭ u kancy 30-ch: zakryćcia “Biełaruskaj krynicy”, pieraśledu Adama Stankieviča i Adolfa Klimoviča, vysialeńnia biełaruskich ksiandzoŭ-maryjanaŭ z Drui.

U 1939 h. z pačatkam akupacyi Polščy niamieckimi vojskami 74-hadovy Lucyjan Žalihoŭski vyjechaŭ u Vialikabrytaniju. Na emihracyi jon byŭ prychilnikam supracoŭnictva z SSSR. Pa skančeńni vajny Žalihoŭski vystupiŭ z adozvaj da palakaŭ, dzie zaklikaŭ ich viartacca ŭ sacyjalistyčnuju Polšču. U 1947 h. vyrašałasia pytańnie pra viartańnie samoha Žalihoŭskaha, ale za niekalki dzion da pierajezdu ŭ Varšavu hienerał pamior.

Aleś Chackievič