IRA: byvaj, zbroja!

Kiraŭnictva Irlandzkaj respublikanskaj armii zajaviła ab tym, što budzie zmahacca za svaje ideały vyklučna mirnymi srodkami. Mary ab adzinaj Irlandyi buduć realizavanyja dziakujučy hlabalnamu rynku i Eŭraźviazu. Surovy nacisk ekanamičnaj realnaści viadzie siem paŭnočnych hrafstvaŭ da intehracyi ź Irlandyjaj.

U lipieni z Olsteru nie vypadaje čakać dobrych navin. Adepty pratestanckaj kanfesii tradycyjna ładziać maršy «aranžystaŭ», jakija zakančvajucca kankretnaj bojkaj z katalikami. Ale lipień-2005 staŭ vyniatkam: IRA pastanaviła skłaści zbroju. Napiaredadni 28 lipienia ničoha nia śviedčyła, što na ziamlu Paŭnočnaj Irlandyi pryjdzie doŭhačakany mir. Vajna išła svaim chodam.

Usio pačałosia ŭ 1858 h., kali było stvorana kanśpiratyŭnaje Irlandzkaje respublikanskaje bractva, ź jakoha ŭ 1905 h. vyrasła partyja Šyn Fejn, a ŭžo pry joj u 1919 h. — słavutaja Irlandzkaja respublikanskaja armija (IRA). U 1970-m vojska respublikancaŭ raskałołasia na krytykaŭ taktyki vajennaj baraćby — IRA (histaryčnuju) i jaje prychilnikaŭ — IRA (časovuju).

Paśla rasstrełu mirnaj demanstracyi katalikoŭ u 1972 h. u Dery (t.zv. Kryvavaja niadziela) pamiž kamunami pačałasia praŭdzivaja vajna, što ŭvajšła ŭ brytanskija padručniki pad nazvaj «niepryjemnyja časy». Zakončyłasia jana tolki ŭ 1997 h., kali byŭ padpisany t.zv. «Dahavor Vialikaj piatnicy», jaki praduhledžvaŭ vybary ŭ miascovy parlament (raspuščany jašče ŭ 1972 h.) i farmavańnie kabinetu z pradstaŭnikoŭ pratestantaŭ i katalikoŭ.

Vybary adbylisia ŭ 1998 h., i ŭ pałacy Starmant — rezydencyi paŭnočnairlandzkaha ŭradu — pasialiłasia kaalicyja Šyn Fejna i partyi junijanistaŭ. Adnak u 2002 h. pramoje kiravańnie pravincyjaj ź Londanu pryjšłosia adnavić: junijanisty i respublikancy pierasvarylisia nakont taho, jak kantralavać arsenały IRA.

Sioleta ŭ studzieni, zdałosia, tendencyja abvastreńnia sytuacyi praciahvajecca. U bełfasckim pabie IRA zabili Roberta Makkartni. Uviesnu stała viadoma, što IRA była datyčnaja da adnaho z samych bujnych u historyi bankaŭskich nalotaŭ: u śniežni kasa bełfasckaha filijału Paŭnočnaha banku nie daličyłasia 24 młn funtaŭ. Tamu nikoha nie šakavała replika Makhinesa (pradstaŭnik IRA na pieramovach z uradam) u pačatku lipienia: «IRA nie addaść brytancam nivodnaha patrona, nivodnaj uncyi vybuchovych rečyvaŭ».

I raptam praz paru tydniaŭ: «Biesprecedentnaja zajava, što nia maje roŭnych pa važnaści histaryčnych paralelaŭ». Tak prakamentavaŭ rezalucyju IRA premjer Vialikabrytanii Toni Błer.

Najbolš aryhinalnuju versiju pryčyn źmieny kursu IRA vykazaŭ kamentatar «Hardyjan» Roj chaterli, jaki napisaŭ: «Mary Majkła Kolinza i Imana de Valera (ajcy irlandzkaj niezaležnaści) ab adzinaj Irlandyi buduć realizavanyja dziakujučy hlabalnamu rynku i Eŭraźviazu. Surovy nacisk ekanamičnaj realnaści viadzie siem paŭnočnych hrafstvaŭ da intehracyi ź Irlandyjaj. Palityki vymušany iści śledam za ekanomikaj».

Bolš padobnych da praŭdy versij dźvie. Pieršaja: paśla lipieńskich vybuchaŭ u londanskim metro staŭleńnie da teroru ŭ brytanskim hramadztvie radykalna źmianiłasia ŭ nehatyŭny bok. Jak vynik, IRA vyrašyła pierastrachavacca ad niepaźbiežnych zahałoŭkaŭ u presie typu «Al-Kaida» + IRA = kachańnie».

Versija №2. Zajava IRA — častka bolš hlabalnaha planu, jaki pravodzić urad. Jaho meta — pad pretekstam zakančeńnia kanfliktu ŭ Olstery vyvieści adsiul vojski, kab papoŭnić ekspedycyjny korpus brytancaŭ u Iraku. Vusnami Błera ŭrad lejbarystaŭ užo zajaviŭ, što vajna zakončana, i, navat nie dačakaŭšysia kankretnych efektaŭ ad zajavy IRA, pačaŭ vyvad sałdat. Usiaho ŭłady majuć vyvieści 3000 štykoŭ z 5500. (Dla daviedki: rekord prysutnaści brytanskich žaŭnieraŭ byŭ pastaŭleny ŭ 1972 h. — 21 000 vajskoŭcaŭ.) Pad nož pajšła navat vajskovaja infrastruktura — blokpasty, viežy i kazarmy — u sumnaviadomym rajonie Paŭdniovy Arma. Tut respublikancy zabili stolki Tomi Atkinsaŭ (mianuška brytanskaha sałdata), što va Ŭajtchole hetuju miascovaść inakš jak «Kraj bandytaŭ» nie nazyvajuć.

Zakładnikami źmieny hieapalityčnaj kańjunktury brytanskaj palityki stali byłyja sajuźniki brytancaŭ — junijanisty (Partyja demakratyčnych junijanistaŭ). Jak viadoma, ruch junijanistaŭ za adździaleńnie siami paŭnočnych hrafstvaŭ ad Irlandyi byŭ inśpiravany kanservatarami na pačatku XX st. Ciapier byłyja siabry stali apanentami.

Pesymistyčny varyjant: usie eksperty adznačyli, što zajava IRA była pryniata nie ahulnaj kanvencyjaj, a siamiu siabrami t.zv. «Vajskovaha kamitetu». Takim čynam, havaryć pra adnaznačny kansensus adnosna mirnych prapanoŭ u asiarodździ IRA niemahčyma. Niama nijakich harantyj, što nie paŭtorycca historyja 1998 h., kali ŭ znak pratestu suprać Dahavoru Vialikaj piatnicy ad IRA (časovaj) nie adkałołasia tak zvanaja IRA (sapraŭdnaja). Arhanizavany «sapraŭdnymi» vybuch aŭtobusa ŭ Oma (29 zabitych) staŭ mocnym chukam pa mirnym pracesie. Tamu niama harantyj, što historyja z padziełam IRA na radykalnuju i kanstruktyŭnuju frakcyi nie paŭtorycca znoŭ.

Aptymistyčny varyjant. Lider junijanistaŭ Jen Pejśli, kamentujučy inicyjatyvu IRA, usio jašče havoryć pra «złačynnuju biezadkaznaść uradu», što pratestanty «akazalisia biez abarony z boku mahčymych atak respublikancaŭ-dysydentaŭ». Adnak bolšaść analitykaŭ pahadžajucca, što zajavy Pejśli — ahonija. «Independent» vyłučaje ŭ pramovach Pejśli sentencyju ab nieabchodnaści zaniać «pazycyju čakańnia i nazirańnia», što śviedčyć: padśviadoma «aranžavyja» pryznajuć: nas kinuli, biez padtrymki Londanu my ništo.

Naturalna, histaryčny kansensus pamiž kamunami nia budzie dasiahnuty navat sioleta. Zhodna z prapanavanym Daŭninh-stryt, 10 planam, niedzie ŭ vieraśni adstaŭny kanadzki hienerał Džon de Čestelejn pasprabuje kančatkova skamplektavać kamisiju, jakaja budzie inspektavać praces razzbrajeńnia IRA.

Uvosień pačnucca pieršyja kansultacyi pamiž «zialonymi» i «aranžavymi», jakija pastupova pavinny pierajści ŭ farmat šyrokich pieramoŭ. Hety praces moža zaniać niekalki miesiacaŭ, adnak śpiašacca niama kudy. Hałoŭnaje — heta śniežański dakład kamisii inspektaraŭ ab pracesie demilitaryzacyi IRA. Kali ŭsio budzie dobra, Jenu Pejśli ničoha nie zastaniecca, jak sieści za stoł pieramovaŭ. Tamu, mahčyma, nastupnym letam my atrymajem niejkaje pahadnieńnie ab vybarach u Paŭnočnairlandzkuju parlamenckuju asambleju.

Pakul ciažka ŭjavić, što Pejśli, jaki publična zaklikaŭ da hienacydu katalikoŭ, stanie miratvorcam. Ale historyja śviedčyć, što ŭ irlandzkich adnosinach mahčyma ŭsio. U 1920-m de Valera, čakajučy pierahavoraŭ z Łojdam Džordžam ab statusie krainy, pahadziŭsia sustrecca ź lideram junijanistaŭ Krajham. Palityki pratakolna abmianialisia pohladami, niečakana kanstatavaŭšy dla siabie, što, kali b nia Londan, jany mahli b znajści supolnuju movu.

U svaim dziońniku pieršy prezydent Irlandyi adznačyŭ: «My spadabalisia adzin adnamu».

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0