«Dyktatura maleńkaha čałavieka, jaki choča smačna jeści i mała pracavać»

«Nacyju nivelavali da vulharnaha ŭzroŭniu spažyvańnia, taho, nakont čaho ŭvieś śviet krykam kryčyć, što heta šlach u pustatu. A ŭ nas heta jašče nazyvajecca prahresam». Śviatłana Aleksijevič adkazvaje na pytańni Jurja Drakachrusta.

Drakachrust: «Sioleta Biełaruś u 11 raz śviatkavała Dzień niezaležnaści 3 lipienia. Hetaja data – nahoda parazmaŭlać pra ŭ čymści dziŭnuju pryrodu toj dziaržaŭnaj, a moža navat i nacyjanalnaj idealohii, jakuju pryščaplaje biełarusam dziejnaja ŭłada. Sprava tut nia tolki ŭ tym, pravilnaja jana ci nie, a ŭ tym, čamu jana nahuł pracuje.

Zvyčajna nacyjanalnaja identyčnaść, – niešta pavodle vyznačeńnia unikalnaje i asobnaje, – budujecca na takich ža unikalnych, asobnych ad inšych kaštoŭnaściach, histaryčnych i kulturnych padziejach: francuzy śviatkujuć hadavinu svajoj francuskaj revalucyi, amerykancy – abviaščeńnia svajoj niezaležnaści ad Brytanskaj imperyi j hetak dalej. U toj ža čas, pavodle aficyjnaj versii, histaryčny i kulturny padmurak ciapierašniaj biełaruskaj nacyjanalnaj niezaležnaści – nie asobny biełaruski, a supolny ź inšymi narodami, u pieršuju čarhu rasiejskim. Savieckaja ŭłada? Dyk jana i była ŭładaj supolnaj dziaržavy. Vialikaja Ajčynnaja vajna? Dyk Ajčynaj tady byŭ Saviecki Sajuz.

Ci možna pabudavać tryvałuju nacyjanalnuju identyčnaść na takim padmurku? U vypadku kanfliktaŭ z toj ža Rasiejaj, i hetaj zimoj my taki kanflikt i nazirali, – jak možna zabiaśpiečyć nacyjanalnuju mabilizacyju na kaštoŭnaściach, jakija jakraz supolnyja z rasiejskimi?

Pry hetym dy inšych kanfliktach rasiejcy razvažajuć: biełarusy ž – takija jak my, u ich i idealohija trymajecca na tym, što ŭ nas supolnaje. Prykryjem kranik, i buduć jany našymi. I kožny raz rasiejcy z hetymi razmovami harać «sinim połymiem». Čamu?»

Aleksijevič: «Ja nia dumaju, što rasiejskija palityki i kulturolahi nia majuć racyi ŭ hetych svaich razvahach. U ich budzie šaniec, i niama tut, u krainie, unutranaha supraćstajańnia. Ja nie prychilnica Łukašenki, ale Biełaruś, jak toje nia dziŭna, trymajecca na im dy jašče na iluzijach i spadziavańniach moładzi.

Ale našaja ŭłada zbudavanaja na staroj savieckaj, słavianskaj charyzmatyčnaści lidera. Jon mała sympatyčny nam, intelihiencyi, ale jon akumuluje sialanskuju bojaź prahresu, pieramien, i ŭ toj ža čas takuju sialanskuju ćviarozaść.

Ułada małakulturnaja, a siońnia navat na intuicyi mocnaha lidera nielha doŭha ŭtrymacca. Pracesy hlabalizacyi, relihijnaha supraćstajańnia narastajuć, i Biełaruś pavinna da čahości dałučycca. Kubaj u Eŭropie ŭžo nielha być.

Ale naša ŭłada nie hatovaja da novaha času. Idzie vulharny peryjad: ludzi najadajucca, robiać eŭraremont, padarožničajuć, i śpiašajucca heta rabić, jak byłyja hałodnyja dzikuny, u jakich u mazhach siadzić, što heta chutka moža skončycca. I voś hety žyviolny peryjad treba niejak idealahična prykryć. Čym? Ułada ž nie zadziejničała intelektualny patencyjał nacyi. Kali dać svabodu dyskusii, svabodu idealahičnuju, niešta b saśpieła ŭ hramadztvie. Ničoha hetaha nia robicca, a zamiest pačynajecca staroje savieckaje klikunstva: voś u nas była vajna.

«Što heta za idealohija – davajcie nakormim i napoim ludziej? Prabačcie, ale heta ž nie žyviołahadoŭčaja ferma»

Zaraz ja šmat ježdžu pa Rasiei i pa Biełarusi. Miaža jość, ale ŭłada – savieckaja, narod – saviecki, i ŭsie atrybuty savieckaha myśleńnia. Heta pracuje i z rasiejskaha, i ź biełaruskaha boku. Prosta tam intelektualny patencyjał inšy i hrošy inšyja. Pakul heta krychu prychavana: tam naftadalarami, tut – kałhasnaj chitraściu. Ale za heta daviadziecca adkazvać. Doŭha hety pramiežkavy stan nie pratrymajecca . I nia budzie biełaruskaj dziaržavy. Što heta za idealohija – davajcie nakormim i napoim ludziej? Prabačcie, ale heta ž nie žyviołahadoŭčaja ferma».

Drakachrust: «Ci nie składajecca ŭražańnie, što adzinym instytutam – padmurkam ciapierašniaj madeli nacyjatvareńnia, abranaj biełaruskimi ŭładami, źjaŭlajecca kiraŭnik Biełarusi? Pryčym nie instytut, nie pasada prezydenta, a kankretnaja asoba, jakaja hetuju pasadu zajmaje – Alaksandar Łukašenka. U peŭnym sensie, ułada buduje biełaruski narod jak narod Łukašenki, i pakul hetaja madel niejak pracuje. A potym? Ci budzie nia toje što systema, – ci budzie nacyjanalnaje adzinstva pracavać tady, kali źniknie stryžań hetaha adzinstva?»

Aleksijevič: «Fenomen Łukašenki trymajecca nia tolki na jahonych asabistych jakaściach. Apazycyja ŭ nas kvołaja i kiepska vučycca, jana nie žyvie ŭ śviecie sučasnych vyklikaŭ. Treba addać naležnaje Łukašenku, što jon vučycca chutka, jon – toje, što nazyvajecca palityčnaj žyviołaj. I tut my ŭsie atrymali parazu. Jon intuicyjaj sparalizavaŭ ułasny narod, nakinuŭ jamu nižejšy ŭzrovień, uzrovień spažyvańnia. Nacyju nivelavali da vulharnaha ŭzroŭniu spažyvańnia, taho, nakont čaho ŭvieś śviet krykam kryčyć, što heta šlach u pustatu. A ŭ nas heta jašče nazyvajecca prahresam.

Łukašenka źmikšavaŭ pierachod u hetuju novuju, niezrazumiełuju, strašnuju prastoru i jahonyja asabistyja jakaści supali z časam. Jon daŭ adčuvańnie, što ničoha ŭ śviecie nie pamianiałasia. Mahčyma, spraviadliva, što heta było za čužy košt, ale savieckaść u im – heta toje, na čym trymajecca i sam jon, i iluzii narodu.

U mianie jość dom u vioscy, kab žyć siarod narmalnych ludziej, a nie na piśmieńnickich leciščach. I tam adzin sielanin mnie skazaŭ: «A voś sydzie Łukašenka, i budzie ž žachliva, budzie ž chaos». I ja ŭbačyła, čaho bajacca ludzi, čaho baicca namenklatura, jakaja, mahčyma, i nienavidzić jaho, pakolki jon prynižaje jaje i trymaje ŭ strachu, čaho bajacca sialanie, jakija atrymlivajuć mizernyja zarobki, ale ž chočaš – dźvie karovy trymaj, chočaš – dziesiać. Jany bajacca, jany adčuvajuć toj chaos, jaki pryjdzie. Bo padaŭlenaja ŭsialakaja siła supracivu, siła idei, siła alternatyvy.

Zastajecca toje, što jość u moładzi. Navat pradstaŭniki biełaruskaj ułady kažuć, što ludzi, asabliva moładź, adčuvajuć siabie ŭ asobnaj dziaržavie, što my tut – biełarusy, a tam – rasiejcy. Heta jak u Rasiei. Na čym trymajecca siońnia rasiejskaje antyzachodnictva, asabliva siarod moładzi? Na kryŭdzie – padmanuŭ Zachad, nie padtrymaŭ, nie pryniaŭ na roŭnych.

Na čym trymajecca adčuvańnie, što my biełarusy? Na kryŭdzie na rasiejcaŭ, jany bahatyja, a my... Kryŭda – heta kiepski padmurak. Niazdolnaść mianiacca sparadžaje achviaru, a heta vielmi ahresiŭnaja istota. I ja dumaju, što nas čakajuć vielmi ciažkija časy. I jany buduć».

Drakachrust: «Naprykancy – pra pastki, jakija, mahčyma, maje madel dziaržava‑ i nacyjatvareńnia, abranaja biełaruskaj uładaj. Šmat ekanamistaŭ havorać zaraz pra sapraŭdny spažyviecki bum, jaki nazirajecca ŭ Biełarusi, śviedčańnie čamu – značny rost pakupak aŭtamašyn i nievierahodny rost cenaŭ na nieruchomaść, asabliva ŭ stalicy. I heta pry tym, što jak raz ŭłada paśla biełaruska‑rasiejskaj naftahazavaj vajny krykam kryčyć pra toje, što treba rychtavacca da horšych časoŭ, zaciahvać pajasy, śviedčańniem čaho, naprykład, dekret Łukašenki pra ekanomiju. A narod nibyta nia čuje, nibyta sam sabie havoryć: «Ničoha, naš baćka ŭsio roŭna niejak vykrucicca». I praciahvaje kuplać, kuplać, kuplać. Ci nie stvaraje heta sapraŭdy psychalahičnuju pastku i dla ŭłady, i dla narodu? I čym hetaja pastka moža skončycca?»

Aleksijevič: «Ja miarkuju, što my – nie asobnyja ludzi, i nia ŭsio tut zaležyć ad miascovych umovaŭ. Siońnia tolki ŭ krainach isłamu jašče pracuje enerhija relihii. A ŭ astatnim śviecie skončyŭsia čas vialikaj historyi. Ludzi rasčaravalisia va ŭsich idejach i ŭ mistyčnych sensach. I biełarusy – nacyja, jakaja spaźniłasia, ź niedabudavanaj dziaržavaj, – sychodziać ź vialikaj historyi ŭ svaju maleńkuju historyju i kažuć: «Čuma na abodva vašy damy! Jość siońnia i ciapier, i ja chaču žyć siońnia».

Heta my, naiŭnyja šaścidziasiatniki, dumali, što razvalicca ŭsio heta – i ludzi kinucca kajacca, budavać dziaržavu, vučycca svabodzie, a jany kinulisia vučycca žyć. Jany, jak dzieci, usio sprabujuć. Mnie davodziłasia spatykacca z rasiejskimi aliharchami – Bierazoŭskim i Abramovičam. I zdavałasia b – ludzi ŭsio majuć, ale navat jany vychvalajucca tym, što nabyli. A ludzi, što mienš bahatyja, vychvalajucca mienšymi jachtami.

My, biełarusy, jašče takoje niedafarmavanaje cieła, a ciabie vykidajuć u darosłaje žyćcio. Na peŭny čas aŭtarytarny lider nibyta abaraniŭ hramadztva, zrabiŭ takuju sumieś turmy i dziciačaha sadku. Ale va ŭsim śviecie adbyvajecca – a ŭ nas, na niepadrychtavanaj hlebie, chutčej i bolš žachliva – dyktatura maleńkaha čałavieka, jaki choča smačna jeści i mała pracavać.

U svaim domie ja pasprabavała pamianiać hazavuju plitu. Dyk heta dva dni treba siadzieć na telefonie, 10 dziaŭčat adkazvajuć vam, ale nichto ni za što nie adkazvaje. I, moža, praź miesiac da vas chtości pryjedzie. Jany atrymlivajuć novyja zarobki, peŭna, užo jeździać na niejkich patrymanych mašynach z Zachadu, ale ŭmieńnie pracavać – usio toje ž. Ich navučyli tolki chacieć.

A što vy dumajecie pra heta?
Źmiaścicie svoj kamentar
da hetaha artykułu.
Chaj ludzi vas pačujuć!

Lider sam nie padazraje, jakaja niebiaśpieka, pierš za ŭsio dla jaho, i dla narodu – dyktatura maleńkaha čałavieka, dyktatura jaho lubovi. Ale kali jon budzie rasčaravany, kali heta ŭsio jamu nie daduć, a jon tolki ŭvajšoŭ u smak – jakoj strašnaj budzie jaho nianaviść? I niama čaho zamiłoŭvacca hetym dziciačym sadkom, jaki choča žyć. My – jak dzieci, i heta vielmi strašna dla ŭsich nas».

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0