Dyk kali adznačać Dzień Niezaležnaści?

Chacia ŭ Dekłaracyi ab dziaržaŭnym suvierenitecie jość kolki maich słovaŭ, chacia ja niekalki razoŭ vystupaŭ pry jaje pryniaćci i ŭnosiŭ papraŭki, taksama byŭ adnym ź niekalkich deputataŭ BNF, jakija zastalisia ŭ zale i hałasavali za hetuju Dekłaracyju — słovam, maju poŭnaje prava, naroŭni ź inšymi deputatami, ličyć siabie saaŭtaram Dekłaracyi. I tym nie mienš Dniom Niezaležnaści dzień jaje pryniaćcia ja nie liču.

Kamunisty, jakija ŭ VS-12 składali bolšaść, jašče ŭ červieni 1990-ha adkinuli padrychtavany nami tekst Dekłaracyi. Ale

ŭ lipieni 1990-ha pra suvierenitet zajaviŭ Viarchoŭny Saviet RSFSR na čale z Barysam Jelcynym, i Harbačoŭ, kab źmienšyć značnaść hetaj zajavy i vahu svajho hałoŭnaha apanienta, daŭ kamandu kiraŭnikam respublik zrabić toje samaje — z abaviazkovaj kanstatacyjaj isnavańnia SSSR i padpisańnia novaj «sajuznaj damovy».

I staršynia VS Mikałaj Dziemianciej kinuŭsia hetaje zadańnie vykonvać. Heta byŭ šaniec.

I chacia naš tekst byŭ preparyravany da taho, što jaho nielha było paznać — ale pry abmierkavańni na siesii nam usio ž udałosia adstajać niekatoryja pałažeńni. Ale kamunisty kaściami kłalisia, kab zachavać apošni raździeł — pra SSSR, jaki całkam devalvavaŭ sens Dekłaracyi.

I ŭsio ž ciaham abmierkavańnia,

pa miery taho jak Dekłaracyja, u vyniku našych papravak, nasyčałasia źmiestam, mnohija kamunisty pačynali «adumvacca». I ŭžo hučali hałasy — a ci treba nam hetaja Dekłaracyja? Tady, jak viadoma. Paźniak prapanavaŭ skarystać pryjom z vychadam z zały — viedajučy, što kamunisty zaŭsiody zrobiać nasupierak «frontaŭcam». Tak i atrymałasia.

Dekłaracyja była pryniataja.

U Dekłaracyi prysutničaŭ raździeł pra SSSR i ničoha nie havaryłasia pra jaje kanstytucyjny status — heta značyć, jak i raniej, Kanstytucyja i zakony SSSR byli nad Kanstytucyj i zakonami BSSR. I ŭsie nastupnyja miesiacy my, Apazicyja BNF, patrabavali nadać Dekłaracyi kanstytucyjnaść — h.zn. abviaścić Niezaležnaść.

Praź niekalki dzion na prośbu štotydniovika «Litaratura i mastactva» ja hutaryŭ pra Dekłaracyju z Vasilom Bykavym. Ja zaŭvažyŭ, što narod niejak spakojna pastaviŭsia da pryniaćcia hetaha dakumienta (i sapraŭdy — ludziej na płoščy nie było. Tyja fota- i kinazdymki natoŭpu pad nacyjanalnymi ściahami, jak i deputataŭ ŭ Avalnaj zały, jakimi časam ilustrujuć pryśviečanyja pryniaćciu Dekłaracyi telepieradačy i artykuły, — heta ŭsio žnivień 91-ha).

Bykaŭ skazaŭ, što hety dakumient naŭrad ci moh kaho ŭzrušyć — «Dziela taho, kab dakumienty takoha rodu adpaviadali svajmu naminału, patrebny adpaviedny palityčny ŭzrovień narodnaj śviadomaści, vyraznaja demakratyčnaja vola jaho kiraŭnictva. A jakaja tut vola, kali ŭ hetaj zale Viarchoŭnaha Savietau, jaki prymaŭ Dekłaracyju, vyrazna panavaŭ chaŭturny nastroj, bo ŭsio heta rabiłasia suprać voli bolšaści».

Tady ž kamunistyčnaja parłamienckaja bolšaść adkinuła našuju prapanovu abviaścić Dniom Niezaležnaści 25 sakavika i pryniała datu 27 lipienia — maŭlaŭ, chopić z vas i takoj «niezaležnaści», u składzie SSSR, i kropka.

Adnak kropku kamunistam pastavić nie ŭdałosia — praz hod narod vyrašyŭ inakš. Na sklikanaj paśla pravału praimpierskaha putču na patrabavańnie deputataŭ BNF nadzvyčajnaj siesii Viarchoŭnaha Savieta, pad ciskam dziasiatkaŭ tysiač ludziej, što pa našym zakliku sabralisia na płoščy pierad Domam urada — kamunistyčnaja bolšaść była vymušanaja spynić dziejnaść ułasnaj ža partyi (!) i pryniać šerah dakumientaŭ, jakija abviaščali niezaležnaść Biełarusi (zvyčajna pryhadvajuć pastanovu ab nadańni Dekłaracyi ab dziaržaŭnym suvierenitecie statusu kanstytucyjnaha zakona — ale byli i inšyja dakumienty). Jakraz z hetaha momantu Biełaruś de-jure zrabiłasia niezaležnaj dziaržavaj.

Ale dzień 25 žniŭnia tak i nie byŭ zamacavany ŭ jakaści dziaržaŭnaha śviata. U toj čas jak va Ukrainie Dzień niezaležnaści byŭ pieraniesieny z 16 červienia — dnia pryniaćcia Dekłaracyi ŭ 1990 hodzie — na 24 žniŭnia, datu abviaščeńnia niezaležnaści ŭ 1991-m. I heta było całkam słušna.

Toje samaje pavinien byŭ by zrabić i Viarchoŭny Saviet Biełarusi. Ale ŭkrainskija kamunisty adroźnivalisia ad biełaruskich nieparaŭnalna bolšym uzroŭniem nacyjanalnaj śviadomaści. Da taho ž našyja kamunisty pačali adychodzić ad palaputčaŭskaha šoku (nam jašče ŭdałosia ŭ vieraśni 91-ha nadać status dziaržaŭnych simvałaŭ bieł-čyrvona-biełamu ściahu i hierbu «Pahonia», ale pravodzić takoha kštałtu rašeńni było ŭsio ciažej).

Dzień 27 lipienia zastavaŭsia dziaržaŭnym śviatam, i BNF vykarystoŭvaŭ hetuju mahčymaść, kab jašče raz nahadać hramadstvu pra kaštoŭnaść dziaržaŭnaj niezaležnaści.

I usio ž,

mienavita dzień 25 žniŭnia 1991 hoda — heta sapraŭdny dzień narodnaj pieramohi, nadzvyčajnaha narodnaha ŭzdymu, dzień parazy impierskich siłaŭ, dzień realnaha ažyćciaŭleńnia mary pakaleńniaŭ biełarusaŭ. Heta byŭ apahiej nacyjanalnaha Adradžeńnia.

Mienavita tamu rabiłasia ŭsio (i robicca ciapier), kab ścierci hety dzień narodnaj pieramohi z pamiaci.

Miž tym na sajcie radyjo «Svaboda» ŭ dni, kali hramadskaść adznačała 20-hodździe biełaruskaj niezaležnaści, u žniŭni 2011-ha, najbolšaja kolkaść apytanych mienavita 25 žniŭnia 1991 hoda nazvała dniom, kali Biełaruś stała niezaležnaj (dalej idzie 25 sakavika 1918 h., zatym — 27 lipienia 1990 h.).

Tut, adnak, varta skazać, što dzień 25 sakavika 1918 — simvaličny i važny niezaležna ad praktyčnaha vyniku namahańniaŭ inicyjataraŭ stvareńnia BNR — bo ŭpieršyniu było abvieščana pra isnavańnie niezaležnaj biełaruskaj dziaržavy ŭ jaje etničnych miežach. I hety dzień, vierycca, u demakratyčnaj Biełarusi budzie adznačacca jak dziaržaŭnaje śviata — mahčyma, z tradycyjna zamacavanaj za im nazvaj «Dzień Voli».

Dzień 27 lipienia 1990 hoda, biezumoŭna, zastaniecca ŭ biełaruskaj historyi jak važki krok na šlachu da niezaležnaści.

Ale ŭ losie sučasnaj Biełarusi, jakaja (niahledziačy ni na što) zamacavałasia jak niezaležnaja dziaržava, biassprečna, najbolš važny i vyznačalny dzień — 25 žniŭnia 1991.

25 žniŭnia, pierakanany, i budzie dziaržaŭnym Dniom Niezaležnaści ŭ demakratyčnaj Biełarusi.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0