Ci mahli padziei «haračaha tydnia» 19-25 sakavika raźvivacca inakš, čym jany raźvivalisia? Čym była brutalnaść pradstaŭnikoŭ siłavych strukturaŭ u adnosinach da demanstrantaŭ – vykanańniem zahadu ci prajavaj ułasnaj nianaviści? U jakoj stupieni naahuł pavodziny siłavych strukturaŭ źjaŭlajucca indykataram nastrojaŭ hramadztva? Nad hetymi temami ŭ «Praskim akcencie» razvažajuć filozaf Valancin Akudovič, karespandent našaha radyjo Aleh Hruździłovič i kinarežyser Jury Chaščavacki.
(Drakachrust: ) «Paśla padziejaŭ 19-25 sakavika šmat chto na internet-forumach, u pryvatnych razmovach, navat u hazetach vykazvaŭ mierkavańnie, što nierašučaść apazycyjnych lideraŭ – skažam, toje, što jany nie zaklikali ludziej zastavacca na płoščy ŭ pieršy ž dzień pratestaŭ, što nie paviali ludziej, naprykład, da prezydenckaha pałacu – słovam, pamyłki, nierašučaść lideraŭ pryviali da taho, što pratest skončyŭsia, nie dasiahnuŭšy praktyčna nijakich palityčnych, padkreślivaju, metaŭ. U peŭnym sensie takija razvahi padobnyja da lohiki hienerała Sucharenki, tolki ź inšym znakam: toj kazaŭ pra pahrozu revalucyi, jakuju nibyta mohuć ździejśnić 20-30 tysiačaŭ aktyŭnych ludziej, tym časam jak krytyki lideraŭ apazycyi spadziajucca na toje, što 20-30 tysiačaŭ ludziej mohuć ździejśnić revalucyju niezaležna ad nastroju bolšaści hramadztva. A ci mohuć, naahuł? Valancin, jak Vy ličycie?»
(Akudovič: ) «Kožnamu, chto złaśliva abvinavačvaje apazycyjnych lideraŭ u tym, što jany nie byli adekvatnyja sytuacyi, nia spravilisia, tak by mović, z uziatymi na siabie abaviazkami, ja prapanuju prarabić elementarnuju lahičnuju manipulacyju: vaźmicie choć jaki svoj paprok i zmadelujcie jaho ŭ kancavoj stadyi. Skažam: pierasunuli b lidery ludziej z Kastryčnickaj płoščy da prezydenckaha pałaca, i stajali b ludzi tam. Nu i što? Što ŭ kanceptualnym planie heta źmianiła b? Adnym słovam, z majho hledzišča, usie padobnyja paproki – heta pustoje. Chacia chibaŭ u apazycyi było sapraŭdy davoli, ale nie jany vyznačali ahulnuju sytuacyju. Da taho ž, uličym, što štaby demakratyčnych kandydataŭ byli, pa sutnaści, razhromlenyja. Heta značyć, tyja, što jakraz i pavinny byli ładzić kankretnyja dziejańni, siadzieli za kratami.
Tamu davajcie lepiej źvierniem uvahu na sapraŭdy istotnaje. Tak, apazycyja nia vyjhrała vybaraŭ, bo i nie mahła ich vyjhrać pa aznačeńniu. Ale apazycyja vyjhrała sytuacyju vybaraŭ, i vyjhrała jaje z ašałamlalnym pośpiecham, čamu śviedčańniem – realny supraciŭ ciaham tydnia. Tysiačy ludziej na vulicach i płoščach i sotni za kratami, chacia apošniaje zusim nia ciešyć. Apazycyja vyjhrała sytuacyju vybaraŭ, bo vyjšła ź jaje značna bolš mocnaj, čym była da hetaha. I jašče nadzvyčaj važnaje. Apošnija vybary dapamahli apazycyi persanalizavacca. Narešcie jana prydbała sabie lidera, što dla Biełarusi nadzvyčaj istotna A pra toje, što apazycyja sapraŭdy vyjhrała sytuacyju vybaraŭ, najlepiej śviedčyć sustreča Ł.Kačyńskaha ź Milinkievičam. Kiraŭnik dosyć bujnoj eŭrapiejskaj dziaržavy nia moža dazvolić sabie sustreču z prajhraŭšym palitykam».
(Drakachrust: ) «U adkazie Valancina i ŭ maim pieršym pytańni, mahčyma, słuchačy adčuli peŭny determinizm, što toje, što adbyvajecca, inakš i adbyvacca nia moža. Ale voś ci tak heta było ŭ adnosinach da hetaha voś momantu iściny 19-25 sakavika? Mahčyma, ad rašeńniaŭ lideraŭ sapraŭdy zaležała šmat i, mahčyma, sytuacyja mahła pajści pryncypova inakš? Ci nie mahła? Sp. Chaščavacki...»
(Chaščavacki: ) «Ja dumaju, što sytuacyja nie mahła pajści inakš. I štaby byli razhromlenyja, i niedastatkova było siłaŭ apazycyjnych u hramadztvie. Tyja ramantyčnyja 30 %, pra jakija my havorym, što jany hałasavali za Milinkieviča, navat hetyja 30 % nie mahli vyrašać pytańnia, bo jany byli hatovyja hałasavać, ale nie vychodzić na vulicu. Mima płoščy jechali tysiačy mašynaŭ, šmat chto ź ich hudzieŭ, ale jany jechali mima. Viedajecie, jak by skieptyčna my ni stavilisia da prapahandy biełaruskaha radyjo i telebačańnia, jany tym nia mieniej dasiahajuć adnoj važnaj mety: jany ŭbivajuć u hałovy ludziej falšyvuju infarmacyju pra toje, nakolki mocnaja ŭłada i nakolki słabaja apazycyja. Za imi infarmacyju ab pieravazie Łukašenki, ab tym, što ničoha nia źmienicca, kazali amal usie medyi. U tym liku i niezaležnyja – pra heta kazali «Eŭrańjus», Bi-Bi-Si, rasiejskija telekanały. Nia viedaju, ci kazała heta «Svaboda», nia budu abvinavačvać. Realnaha staŭleńnia da Łukašenki nia viedaje nichto, bo absalutna ŭsie sacyjalahičnyja słužby rastruščanyja.
Ja liču, što ŭsio ž jość palityčny vynik, i Valancin maje racyju: u nas źjavilisia dva rejtynhavyja lidery. Ja maju na ŭvazie jašče i A.Kazulina. Na moj pohlad, jon faktyčna vielmi mocna dapamahaŭ Milinkieviču. Na moj pohlad i na pohlad mnohich na płoščy, Milinkieviču krychu nie chapała radykalnaści. Jaje paśpiachova dadavaŭ Kazulin. U 2001 hodzie rejtynh Hančaryka składaŭsia z pratestu suprać Łukašenki. Siońnia rejtynh Milinkieviča składajecca z sympatyjaŭ da Milinkieviča. Źjaŭleńnie hetych rejtynhavych palitykaŭ – heta vielmi dobra. Hetaja meta była pastaŭlenaja i dasiahnutaja. Heta vielmi važna».
(Drakachrust: ) «Aleh Hrudździłovič – na płoščy była ŭsio ž taki mienšaść. Ale bolšaść nikoli nie vychodzić na płoščy. Jakaja isnuje suviaź pamiž kolkaść ludziej i ich mahčymaściami, miž tymi, chto staić na płoščy i niejkim adčuvańniem vyniku vybaraŭ, jaki isnuje, vidać, u kožnaha čałavieka? Jury kazaŭ pra sacyjalahičnyja daśledavańni – ale kožny čałaviek jość stychijnym sacyjolaham, jon jak by prykidvaje, jak dumaje bolšaść. Jaki Vaš adkaz na hetaje pytańnie?»
(Hruździłovič: ) «Ja dumaju, što suviaź hetaja pramaja. Vy dakładna kažacie, što ludzi musiać adčuvać na płoščy niejkuju hłybinnuju padtrymku – nia tolki toje, što kaža adzin bok, aficyjny, pra 82%, i što kaža druhi bok, pra 42%. My ŭsie prychodzim na płošču z narodu – adzin jedzie ŭ aŭtobusie, druhi jedzie ŭ metro, niechta pračnuŭsia ŭ siabie doma ŭ spalnym rajonie, i jon bačyć, što ludzi tam pa sutnaści nijak nie reahujuć na padziei. Niekatorych padšturchoŭvaje jakraz unutrany radykalizm pajści na płošču: ach, vy suprać, usio abyjakava – ja pajdu, vam dakažu. I ŭsio ž taki jon viedaje, što jaho pakul nie padtrymlivajuć. I voś samyja takija emacyjnyja momanty na płoščy, jakija ŭźnikali 19-ha, kali pačałasia hetaja śniežnaja bura, albo 25-ha, kali nasupierak razhonu, aryštam raptam pryjšło znoŭ niekalki tysiačaŭ, prarvałosia na płošču – hetyja emacyjnyja momanty ŭźnikali tamu, što ludzi raptam adčuvali, a voś nas usio bolej i bolej, raptam hety praces pojdzie dalej, i nas budzie ŭžo vielizarnaja kolkaść, i tady my ŭbačym, što narod z nami. Na žal, hetaha nie atrymałasia. Ale voś pradčuvańnie i pačućcio takoje jość, i heta lakmusavaja papierka dla taho, kab ludzi adčuli, što za imi praŭda. Ludzi na płoščy čakali voś hetaha, što pryjduć usie, i tady praŭda budzie za imi, i tyja, chto hetuju płošču ačaplaŭ, chto stajaŭ u padvarotniach, aŭtobusach, ja maju na ŭvazie milicyjantaŭ, amapaŭcaŭ – jany taksama pra heta dumali.
U mianie jość vydatnaje nazirańnie: maja znajomaja, pieraadoleŭšy strach, pajšła ŭ aŭtobus da amapaŭcaŭ i pačała ich ahitavać. Jana kazała: ja maci troch dziaciej, vy takija ž chłopčyki, jak i maje dzieci, čamu vy suprać naroda? Chłopčyki siadzieli sapraŭdy napužanyja, tam byli 18-hadovyja chłopčyki, ale ź imi stajaŭ siaržant, jaki kazaŭ: ja taksama hałasavaŭ za Milinkieviča. Mnie taksama nie padabajecca hety prezydent. Ale ja suprać taho, kab u nas była takaja revalucyjnaja sytuacyja, revalucyjnyja zabureńni. Jon kazaŭ: vy abryniecie stabilnaść, a hetaha my vam nie dazvolim. To bok, čałaviek byŭ nia suprać Milinkieviča ci Kazulina, ale jon chacieŭ, kab heta ŭsio adbyvałasia zakonnym šlacham, biaź niejkich vystupleńniaŭ, kryvi, hvałtu i h.d. I voś hety matyŭ u tych ža apamaŭcaŭ – jon taksama prysutničaje. Akramia taho, što jany naturalna zapałochanyja, zaprapahandavanyja, što nad imi kožnym staić siaržant z dubinkaj, usio ž taki ŭ ich taksama jość hety matyŭ. Jany kazali: kab vas tut było 50-100 tysiačaŭ, kaniečnie, tady była b milicyja sapraŭdy z narodam. Darečy, hety lozunh płoščy jany ŭvieś čas paŭtarali, i heta pakazčyk: tak, maŭlaŭ, milicyja z narodam, ale nia z vami, vas pakul mała. Voś kali vas budzie 100 tysiačaŭ, tady my ŭbačym, što milicyja z narodam, i tady my piarojdziem na vaš bok. Heta čuła taja znajomaja, heta čuli mnohija, heta adčuvała ŭsia płošča, i heta adčuvała milicyja».
(Drakachrust: ) «Aleh faktyčna pačaŭ užo adkaz na nastupnaje pytańnie. Jon pryvioŭ adzin epizod razmovy ź milicyjaneram – ale isnujuć śviedčańni i inšych pavodzinaŭ, a mienavita – nadzvyčaj brutalnych pavodzinaŭ pradstaŭnikoŭ pravaachoŭnych orhanaŭ padčas «haračaha tydnia», i razmova nia tolki pra paboišča 25 sakavika, kala Teatru muzkamedyi, ale pra šmatlikija fakty ździekaŭ, faktyčna, katavańniaŭ, źbićcia zatrymanych u pastarunkach, aŭtazakach. Na Vaš pohlad, u jakoj stupieni heta było vykanańniem zahadam, a ŭ jakoj – prajavaj asabistaj nianaviści da manifestantaŭ? Ja chaču pryvieści śviedčańnie Kaciaryny Klacoŭki pra toje, jak razhaniali płošču:»
(Klacoŭka: ) «Aŭtobusy pryjechali z usich bakoŭ nas ačapili, ceły lahier. Vyskačyli amonaŭcy, čorny specnaz, jany kazali nam – kładziciesia na ziamlu. My lehli na ziamlu, a potym užo druhi-treci – davaj bić. Ja trymałasia za Vierku, Vierku schapiŭ adzin za vałasy, paciahnuŭ, a jašče adzin amapaviec kryčaŭ: «Užo nia bi, bo bačyš, što heta małaja!» A toj biare i bje jaje. Schapili mianie, jak niejkuju śvińniu, kinuli ŭ hety aŭtobus, kryk na nas, što my śvińni, što my robim, što revalucyi nam zachaciełasia, i pa śpinie mianie jašče bili».
(Drakachrust: ) «Isnuje mierkavańnie, što pavodziny siłavych strukturaŭ u takoj kryzisnaj sytuacyi – heta naahuł, svojeasablivy indykatar nastrojaŭ hramadztva, bo, skažam, serbskaja ci ŭkrainskaja revalucyja mieli pośpiech, akramia ŭsiaho inšaha, ci moža navat u pieršuju čarhu, dziakujučy tamu, što siłavyja struktury –i šarahoŭcy, aficery ŭ tym liku – prosta sabatavali brutalnyja zahady palityčnaha kiraŭnictva. Ci maje racyju taki pohlad na siłavikoŭ jak na indykatar, i ŭ jakoj stupieni biełaruskija padziei paćvierdzili ci abvierhli hetuju versiju? Sp. Jury».
(Chaščavacki: ) «Ja miarkuju, što vialikaja častka siłavikoŭ žyvie ŭ toj samaj Biełarusi, jakuju pakazvajuć pa telebačańni. U ich sapraŭdy vielmi vysokija dachody. Adzin moj znajomy aperatar miesiacy try tamu zdymaŭ maleńkuju akcyju, padčas jakoj AMAP pa-źviersku źbivaŭ ludziej. Na majho znajomaha nakinuŭsia pałkoŭnik AMAPu, jaki skazaŭ: kali ty nia pojdzieš preč, ja budu ŭ ciabie stralać. Moj znajomy kaža: dyk ty što, nie razumieješ, što hetyja ludzi majuć racyju? Pałkoŭnik adkazvaje: za tyja hrošy, što mnie płaciać, ja budu stralać. Vializarnaja častka siłavikoŭ ciapier prosta padkuplenaja.
Z druhoha boku, ujavicie sabie hetych amapaŭcaŭ, jakija hety tydzień pracavali amal u tym ža režymie, što j ludzi, što stajali na płoščy. Jany aźviareli, jany stamilisia, jany ličyli, što vinavatyja va ŭsich hetych niazručnaściach hetyja radykały. Mianie ŭraziła, jak ludziej abšukvali ŭ pošukach praduktaŭ, jakija nieśli na płošču. Ja pryhadaŭ žachlivyja kadry sa «Zvyčajnaha fašyzmu» Roma, kali pry ŭvachodzie ŭ hieta esesaŭski aficer prymušaje dzicia dastavać morkvu z kišeni. U hramadztvie raźviŭsia vielizarny cynizm. Cynizm tych, chto falšavaŭ vybary, tych, chto biazdumna vykonvaŭ zahady. Złość, jakaja nazapasiłasia ŭ hetych ludziach – heta złość i na samich sabie taksama. Treba było hetamu amapaŭcu ci skazać sabie, što ja vykonvaju złačynny zahad i stać revalucyjaneram, ci samoha siabie ŭhavaryć, što tam na płoščy – padonki j miarzotniki. Vidavočna, što mienš niebiaśpiečny šlach druhi, i voś ad usioj hetaj sytuacyi jon pakrychu źviareje. Nia ŭsie, ale šmat chto.
Jak budzie raźvivacca sytuacyja? Ja dumaju, što ŭ suviazi z papiaredžańniami «Hazpromu» ab pierachodzie na ŭsiaśvietnyja ceny na haz hetyja dachody ŭ siłavikoŭ pačnuć pamianšacca, a tym, chto razumieje sytuacyju, ale dumaje, što možna ŭbudavacca i ŭ hetuju sytuacyju, ja b chacieŭ nahadać los našaha vybitnoha staršyni kałhasu Biaduli. Jon horača padtrymlivaŭ Łukašenku, a niekalki dzion tamu da jaho pryjechali i skazali: ty bolš nie patrebny, i vykinuli hetaha znakamitaha sielanina z pracy, pazbavili jaho sensu žyćcia. Byŭ Staravojtaŭ, jaki pajšoŭ u apazycyju i sieŭ u turmu, i byŭ Biadula, jaki tłumačyŭ, što možna i treba žyć z hetaj uładaj, ale i da jaho dabralisia. Heta padobna da vielizarnaha ajsberhu: ułada sama adkołvaje ad jaho vialikija kavałki i pryvodzić hetyja siły na naš bok. Siońniašniaja ŭłada ŭ Biełarusi samarazburalnaja pa sutnaści».
(Drakachrust: ) «Aleh Hruździłovič, z raspoviedu Kaciaryny Klacoŭki my čuli navat pra sprečku pamiž amonaŭcami, kali adzin bje dziaŭčynu, a druhi havoryć – dy što ž ty robiš, jaje nielha bić. My pamiatajem hetuju žachlivuju historyju, jak niejkuju studentku, jakaja išła na płošču ź blinčykami, zabrali ŭ pastarunak i prymusili źjeści hetyja blinčyki. Na vaš pohlad – u jakoj stupieni hetyja ludzi vykonvali ŭsio ž taki zahad, i ŭ jakoj stupieni heta byŭ ułasny vykid nianaviści da hety manifestantaŭ?»
(Hruździłovič: ) «Ja zhadvaju padziei šaścihadovaj daŭniny, dakładna na Dzień Voli – tady na płoščy Jakuba Kołasa źbiralisia manifestanty, i preventyŭna ŭłada aryštavała šmat udzielnikaŭ i šmat žurnalistaŭ. Ja taksama patrapiŭ tady ŭ lik tych, kaho zatrymali. I ja pamiataju dakładna, što ŭ aŭtobusie, kali nas tudy pryviali, pačałosia zapałochvańnie, taki maralny cisk z boku amonaŭcaŭ, dla taho, kab ni ŭ jakim razie nie dapuścić niejkaha ŭsplosku niezadavalnieńnia ci navat tam zabureńniaŭ u samim aŭtobusie. U ich jość peŭny trenaž, peŭnyja instrukcyi, jak čałavieka pryhniatać, dušyć, kab jon nie supraciŭlaŭsia. Ja dumaju, što ŭ taki trenaž uvachodzić i toje, jak jany abychodzilisia ŭ pryncypie z manifestantami, z tymi, chto byŭ u namiotavym lahiery, i chto nios tudy pradukty. Byŭ zahad: nie puskać, aryštoŭvać – heta ŭžo praduhledžvaje peŭnyja dziejańni – i bić, padaŭlać luboje najmienšaje supraciŭleńnie.
A voś toje, što my čuli ad niekatorych, što byŭ zahad «nia bi dzicia», i adna žančyna navat kazała, što na płoščy jana čuła, maŭlaŭ, «žančyn nia bić» – voś heta jakraz reahavańni aperatyŭnyja. Ja liču, takim čynam, što zahady načalniki razdavali spačatku – tyja, jak i zaŭsiody: bić, abychodzicca jak treba, vykonvać zahad, ačyścić płošču, a ŭžo potym karehavali: nia bić žančyn, bo tut jość žurnalisty – mohuć ubačyć, pakazać pa televizii, albo nia bić dziaciej, bo ŭsio-tki ich pryjdziecca dapuskać praź niekalki hadzinaŭ, jany niepaŭnahadovyja, jany pryjduć da baćkoŭ, da žurnalistaŭ z huzakami i skažuć: «mianie bili». Adna reč, kali pasiadzić z huzakami 15 dzion na Akreścina i pryjdzie bolš-mienš narmalovy, a inšaja – kali z huzakami pojdzie na nastupny dzień.
Nakont taho, ci była heta spantannaja reakcyja, niejkaje azłableńnie samich amonaŭcaŭ. Ja dumaju, što heta, kaniečnie, było. Takija spantannyja vykidy enerhii zaležać ad taho, chto, jaki amonaviec. Ja dumaju, što jašče niejkija peŭnyja słužby pracavali na toje, kab spravakavać hetuju reakcyju. Ja dobra pamiataju ŭ sudzie 22-ha, kali pačynalisia pracesy nad tymi, chto ŭžo byŭ zatrymany na płoščy, nios pradukty j h.d., u kalidory suda siadzieła da 50 amonaŭcaŭ u čornym. Jany spali prosta siedziačy na kresłach, jany ŭsiu noč dziažuryli, potym raściahvali ludziej, aryštoŭvali, a zaraz im treba było śviedčyć. Jany, kaniečnie, byli vielmi złyja, nervavalisia. Kali žurnalisty pytalisia patelefanavać na prośbu aryštavanych svajakam ci advakatam, to jany na ich nakidvalisia: «Što ty robiš? Ja ŭsiaho try hadziny spaŭ, ci try dni nia spaŭ, i zaraz mnie siadzieć tut jašče piać hadzinaŭ, čakać advakata?»
Ale hałoŭnaje, što kali pačałasia razmova pra toje, što chtości byccam zatrymany z hrašyma, i jon hetyja hrošy musiŭ razdavać udzielnikam lahieru – jany ŭsie ŭ heta vieryli stopracentova. Jany kazali, što jany sami bačyli hetyja hrošy – im usim heta naŭmysna pakazvali. Ja potym naŭmysna raspytaŭ udzielnikaŭ lahiera – ci mahli ŭ pryncypie amapaŭcy bačyć, jak u kahości ŭ namiocie, u rečach znajšli kapertu z dalarami? Jany kažuć – heta niemahčyma. Amapaŭcy stajali vakoł, pieršymi zajšli ŭ lahier niejkija supracoŭniki ŭ cyvilnym – heta byli KDBisty. Chutčej za ŭsio, jany hetyja hrošy i padkinuli. Heta było zroblena specsłužbami, potym pakazana tym ža apamaŭcam, jakich da hetaha ŭvieś čas nakručvajuć, što voś, jany za hrošy Zachadu ŭsio heta robiać, i ŭvieś čas im kaža palitruk, što tak adbyvajecca. A potym jamu pakazvajuć: voś hrošy, kaperta, my sapraŭdy kazali praŭdu – i tady ŭ čałavieka pačynajecca hety zruch u śviadomaści: ach, tak jano i jość na samaj spravie? Jany svaju złość fizyčnuju, toje što jany nia vyspalisia, nakładajecca złość na toje, što vy – zdradniki, maŭlaŭ, vy za hrošy Zachadu tut siadzicie. I tady jany aburajucca śviadoma, prynosiać hetaje abureńnie ŭ druhuju źmienu.
23 sakavika, kali jany znoŭ vyjšli, paspaŭšy niekalki hadzinaŭ, i my, usie chto tam byŭ, nazirali, što ŭ pryncypie staŭleńnie amapaŭcaŭ da ŭdzielnikaŭ lahiera nie mianiałasia – jano rabiłasia tolki horšym, bo ich uvieś čas «nakručvali». Ja dumaju, što ŭsio ž taki akramia niejkich stychijnych emacyjnych upłyvaŭ jość peŭnaja rabota specsłužbaŭ, jakaja ŭvieś čas padtrymlivała hety hradus varožaści da mitynhoŭcaŭ».
(Drakachrust: ) «Valancin, ja znoŭ chaču viarnucca da pytańnia pra nastroj siłavych strukturaŭ jak indykatar nastroju hramadztva. U svoj čas mnie maje kalehi raspaviadali, jak farmavaŭsia pry Miłošavičy białhradzki specnaz MUS: z uciekačoŭ z Kosava, Bośnii, z tak zvanaj byłoj «vajennaj miažy» z Charvatyjaj. To bok, hetyja ludzi, jakija stracili svaje siemji, svaje damy, u pryncypie, čužyja białhradzkamu hramadztvu – jany išli ŭ hety AMON, siadzieli na bazach, i aficery im kazali, što voś, maŭlaŭ, hetyja svołačy, jakija chodziać pa vulicach Białhrada, hetyja zdradniki – za ich zabili vašych baćkoŭ, spalili vašyja damy. I tady ŭžo jany bili ad dušy, što nazyvajecca. Ale kali adbylisia vybary, kali pieramoh Kaštunica, to i hety specnaz nie zrabiŭ ničoha, na narod jon nie pajšoŭ – u samym horšym vypadku jany advaročvalisia i rabili vyhlad, što jany nia bačać tysiačy ludziej, jakija išli na płošču da Skupščyny. Dyk jakija tut suadnosiny pamiž nastrojem hramadztva i nastrojem siłavikoŭ, jakija, u pryncypie – toje ž hramadztva. prosta ŭ formie?»
(Akudovič: ) «Ja dumaju, što hety kryter, hetaja lakmusavaja papierka – dosyć abjektyŭnaja. Kali my ŭbačym, što siłaviki z pratestoŭcami abychodziacca miakčej, čym dahetul, možna budzie rabić vysnovy, što ŭłada słabieje. Ale ŭvohule, maje surazmoŭcy vielmi padrabiazna raspaviali pra psychalohiju i faktahrafiju hvałtu apošnich dzion, tamu ja pasprabuju koratka kanceptualizavać hetuju prablemu, jak jana mnie bačycca, tym bolš što mnie heta bolš naturalna.
Prablema tut voś, napeŭna, u čym: i za kamunistami, i ŭ sučasnaj Biełarusi milicyja i da jaje padobnyja siłavyja struktury pa svajoj sutnaści nie źjaŭlalisia i nie źjaŭlajucca da hetaha času pravaachoŭnymi orhanami. Jany – represiŭny instytut ułady. I tamu represija – heta kanon ich pavodzinaŭ. Padobna jany ździekujucca nad usimi aryštavanymi, a nia tolki nad tymi, chto vychodzić z pratestam, chacia, napeŭna, apošnija represujucca macniej. Tyja, što pratestujuć suprać biezzakońnia ŭłady, adnačasna pratestujuć niepasredna suprać ich, jakija abaraniajuć hetuju ŭładu. Ciaham hetaha tydnia Voli manifestanty biaskonca skandavali: «Milicyja z narodam!», i milicyja sapraŭdy była z narodam, ale reč u tym, što na vulicy i płoščy Mienska vyjšaŭ nie narod, a nacyja, ci, prynamsi, tyja ludzi, što pačynajuć siabie adčuvać nacyjanalnym čałaviekam. A milicyja była z narodam, i tamu biła hetych «čužanicaŭ», i biła najpierš tamu, što biełaruski narod byŭ za Alaksandra Łukašenku, a hetyja vystupali suprać jaho».
Kamientary