Torvald, jaki (nie) chryściŭ Połack

Siońnia ŭ šyrokadastupnych krynicach možna znajści infarmacyju pra toje, što Torvald chryściŭ Połack jašče ŭ 986 hodzie, za dva hady da chryščeńnia Kijeva. Padstavaj dla takich śćvierdžańniaŭ stali artykuły historyka Andreja Katlarčuka «Misija Torvalda Vandroŭnika» i «Torvald Vandroŭnik, ci Skandynaŭskija pačatki chrostu Biełarusi», pryśviečanyja «siensacyjnym padziejam chrostu pałačan kala 986 hoda, adnoŭlenym na padstavie skandynaŭskich krynic». Źjavilisia hetyja publikacyi kala dziasiatka hadoŭ tamu.

Pavodle Katlarčuka, Torvald prybyŭ u Połack u jakaści paŭnamocnaha pradstaŭnika vizantyjskaha impieratara, i jaho musili słuchacca kniazi. U Połacku jon nibyta sustreŭsia ź inšym «vikinham-chryścijaninam» Ołavam Truhvasanam, staŭ namieśnikam manastyra Śviatoha Jana i pamior padčas napadu kijeŭskaha kniazia Uładzimira kala 1000 hoda.

Ale viersija Katlarčuka nie ŭpisvajecca ŭ bijahrafiju Torvalda, jakuju padajuć skandynaŭskija krynicy.

Pa-pieršaje, sustreča Torvalda z Ołavam Truhvasanam adbyłasia chutčej nie ŭ Połacku, a na Bałtycy, paśla ŭciokaŭ Torvalda ź Isłandyi. Ołaŭ u hety čas u składzie vojska polskaha kniazia vajavaŭ z pahancami Danii i pałabskimi słavianami. Moh u tych pachodach udzielničać i Torvald. Pakolki Ołaŭ kala 985 hoda pakinuŭ Polšču, najbolš vierahodnaja data sustrečy — 985 hod.

Tady Ołaŭ jašče nie byŭ chryścijaninam. Pra Chrysta jon kaža jak pra Boha Torvalda, ale nie svajho.

Pa-druhoje, Torvald naŭrad ci moh patrapić u Połack u 986 hodzie. Spačatku jon «…abjeździŭ ŭsiu Hrykjaryku (Vizantyju) i pryjechaŭ u Mikłahard (Kanstancinopal)». Zanadta doŭhi maršrut, kab prajści jaho ŭ Ch stahodździ za hod.

«Saha ab chryščeńni Isłandyi» dadaje, što padarožža Torvald pačaŭ u 1000 hodzie. Mienavita tady jon sustreŭsia ź inšym chryścijanskim prapaviednikam u Isłandyi — Steŭniram Torhilsanam. «Jany razam padarožničali pa śviecie, dajechali da Ijerusalima, a adtul pajechali ŭ Mikłahard, a potym u Kenuhard (Kijeŭ)». I tolki paśla zhadvajecca Połack.

U Vizantyi Torvald moh słužyć u varažskaj hvardyi vizantyjskaha impieratara. Heta tłumačyć i jaho vandravańni, i dostup da basileŭsa. Varažskaja družyna ŭ 987—989 hadach dušyła paŭstańni ŭ Siryi i Małoj Azii. Vajavali varahi ŭ Siryi i ŭ 999 hodzie, a ŭ 1000-m bilisia ź ludźmi abchazskaha cara. 

Torvald i Steŭnir mahli prybyć u Połack pamiž 985 i 995 hadami

Tak što sahi nie admaŭlajuć, što pamiž 985 (986) i 995 hadami Torvald i Steŭnir mahli prybyć u Połack. Ale vidavočna, što tam jany nie zastavalisia, manastyroŭ nie zasnoŭvali i nie pamirali, bo paśla 1000 hoda znoŭ nakiravalisia tudy. I hety raz dla Torvalda staŭ apošnim. Chutčej za ŭsio, u Połack jany patrapili nie raniej za 1002 hod — praz 14 hadoŭ paśla tradycyjnaj daty chryščeńnia Rusi. Tak što kazać, što Torvald chryściŭ Połack, nie vypadaje.

Pavialičyć

Sa skandynaŭskich krynic viadoma, što Torvald zasnavaŭ u Połacku manastyr kala carkvy Śviatoha Jana. U hetym manastyry jon pamior i byŭ pachavany. Adbyłosia heta, z ulikam budaŭnictva manastyra i nastupnaha «dabračynnaha žyćcia», kala 1005 hoda, a nie kala 1000-ha, jak piša Katlarčuk. Viersija pra śmierć razam z kniaziem Rahvałodam padčas šturmu Połacka Uładzimiram nie vytrymlivaje krytyki. Pavodle skandynaŭskich krynic, Torvald «skončyŭ svoj viek u dabračynnym žyćci» ŭ manastyry. A zachop Połacka, zhodna z ahulnapryniataj chranałohijaj, adbyŭsia ŭ 980 hodzie.

Mif taksama kaža, što paśla śmierci Torvalda Połack naviedaŭ vikinh Brand. Viadomaja zhadka ŭ «Sazie ab chryščeńni Isłandyi»: «Brand Vandroŭnik kaža tak: «Ja jeździŭ tudy, dzie Chrystos supačyŭ Torvalda Vandroŭnika. U vysokaj hary, kala Drapna, kala carkvy Jana ciapier jon lažyć»». «Saha pra Torvalda…» kaža, što manastyr «staić pad vysokaj haroj, jakaja nazyvajecca Droŭn (Dröfn)». «Saha pra chryščeńnie…» ŭdakładniaje: Torvald byŭ pachavany ŭ «hary vysokaj, kala Draŭna (Drafne)».

U Połacku sapraŭdy byli manastyr i carkva Śviatoha Jana Chryściciela, ci Iaana Pradciečy, jakija stajali nasuprać Vierchniaha zamka, na Vostravie. Archieołah Hieorhij Štychaŭ adnosiŭ manastyr da samych starych u Połacku razam sa Spasa-Jeŭfrasińnieŭskim i Baharodzickim. Raskopki vyjavili tam reštki zbanoŭ i plinfaŭ XI—XIII stahodździaŭ — blizkich pa časie da Torvalda. Siońnia reštki manastyra i carkvy musiać znachodzicca na terytoryi parku 50-hodździa Savieckaj ułady, a sam vostraŭ amal zrośsia ź bieraham.

Pavialičyć

Što tyčycca słova «Droŭn», «Draŭnie», to heta moža być pamyłkovym vymaŭleńniem skandynavami słova «Vostraŭ», na jakim stajaŭ manastyr, ci peŭnaha abjekta na im, jaki moh nazyvacca «Astroŭna» (takich šmat na Viciebščynie). Jak adznačaŭ Štychaŭ, nasuprać Vostrava na miescy sučasnaha Kurhana Biaśśmiercia byŭ vysoki ŭzhorak z vałam. Mahčyma, heta taja «vysokaja hara», pad jakoj pachavali Torvalda.

Takim čynam, sučasnyja mify, jakija musili pakazać pieršasnaść chryščeńnia Połacka pierad Kijevam i ŭzvysić biełaruskaje kniastva na novyja viaršyni, nie vyhladajuć vierahodnymi. Ale raźvienčvańnie mifaŭ nijak nie źmianšaje važnaści postaci Torvalda ŭ historyi Biełarusi jak adnaho ź pieršych viadomych chryścijan, prapaviednika dy fundatara adnaho ź pieršych manastyroŭ. Nie źmianšaje heta i značnaści Połacka.

• 1
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0