Pahonia, lićvinizm i mihracyja: jak litoŭcy bačać biełarusaŭ i Biełaruś
Litoŭskaje hramadstva adnačasova adčuvaje da biełarusaŭ i simpatyju, i naściarožanaść. Novaje daśledavańnie, pradstaŭlenaje dyrektaram Instytuta «Palityčnaja śfiera» Andrejem Kazakievičam na kanfierencyi 20 sakavika ŭ Vilni, adlustroŭvaje, jak litoŭcy siońnia ŭsprymajuć biełarusaŭ, biełaruskuju dziaržavu i źviazanyja z hetym ryzyki, piša «Biełsat».
Daśledavańnie «Biełaruś i biełarusy ŭ vačach žycharoŭ Litvy: vymiareńnie simpatyi i pahrozy» pravodziłasia Instytutam «Palityčnaja śfiera» ŭ partniorstvie z kampanijaj Spinter tyrimai i Univiersitetam Vitaŭta Vialikaha. Apytańnie prajšło ŭ studzieni i lutym 2026 hoda, u im uziali ŭdzieł 1017 žycharoŭ Litvy ŭ vieku ad 18 da 75 hadoŭ.
Amal paroŭnu: litoŭcy padzialilisia ŭ acency biełarusaŭ
Pavodle daśledavańnia, u cełym 37,2% litoŭcaŭ pazityŭna aceńvajuć hramadzian Biełarusi — jak tych, chto žyvie ŭ samoj Biełarusi, tak i tych, chto žyvie ŭ Litvie. Niehatyŭnaje staŭleńnie vykazali 36,6%, jašče 26,3% nie zmahli vyznačycca.
«Pohlad na biełarusaŭ u Litvie taki — aściarožna prahmatyčny», — adznačyŭ Andrej Kazakievič.
Adnak situacyja źmianiajecca, kali havorka idzie pra biełarusaŭ, jakija ŭžo žyvuć u Litvie. U hetym vypadku 41,9 % aceńvajuć ich pazityŭna, a 30,9 % — niehatyŭna.
Staŭleńnie litoŭcaŭ da biełarusaŭ taksama vyrazna zaležyć ad uzroŭniu adukacyi.
Pavodle daśledavańnia, siarod ludziej z vyšejšaj adukacyjaj pieravažaje niehatyŭnaje staŭleńnie (—8,3 %). U toj ža čas u hrupie ź siaredniaj adukacyjaj nazirajecca ŭžo stanoŭčy bałans (+4,8 %), a siarod ludziej ź niaskončanaj siaredniaj — najbolš pazityŭnaje staŭleńnie (+13,5 %).
Padobnaja tendencyja nazirajecca i ŭ zaležnaści ad uzroŭniu dachodaŭ: najbolš pazityŭnaje ŭsprymańnie — u hrupach ź nizkimi i siarednimi dachodami (ad +1,3 % da +7,5 %), u toj čas jak siarod bolš zamožnych respandentaŭ pieravažaje niehatyŭ (—12,1 % i —9,6 %).
Uzrostavy faktar taksama istotna ŭpłyvaje na toje, jak litoŭcy ŭsprymajuć biełarusaŭ.
Pavodle daśledavańnia, najbolš krytyčna nastrojenaja hrupa — ludzi ŭ vieku 26—35 hadoŭ: u ich vyrazna pieravažajuć niehatyŭnyja acenki (—19,9 %). Niehatyŭny bałans taksama nazirajecca ŭ hrupie 36—45 hadoŭ (—4,1 %).
U toj ža čas siarod moładzi 18—25 hadoŭ i starejšych uzrostavych hrup pieravažaje pazityŭnaje staŭleńnie: +8,4 % u maładziejšych, +9,9 % u hrupie 46—55 hadoŭ i +8,1 % siarod ludziej 56 hadoŭ i starej.
Jak adznačyŭ Andrej Kazakievič, heta moža tłumačycca nie tolki ŭzrostam jak takim, ale i ŭzroŭniem uklučanaści ŭ infarmacyjnaje pole.
«Maładziejšyja ludzi mienš čytajuć mejnstrymnyja miedyja i mienš uklučanyja ŭ palityčnyja infarmacyjnyja patoki. My bačym, što asnoŭny niehatyŭ kancentrujecca siarod bolš adukavanych ludziej, intelektuałaŭ i žycharoŭ bujnych haradoŭ», — adznačyŭ jon.
Pry hetym, pavodle jaho, zastajecca adkrytym pytańnie, ci zachavajuć maładyja ludzi bolš pazityŭnaje ŭsprymańnie z uzrostam.
«Kali hetaja hipoteza pravilnaja, to ŭsio budzie zaležać ad taho, ci trapiać jany ŭ hetyja infarmacyjnyja patoki», — dadaŭ Kazakievič.
Padobnyja daśledavańni pravodzilisia taksama va Ukrainie i Łatvii, što dazvalaje paraŭnać vyniki. Kali ŭ Łatvii staŭleńnie da biełarusaŭ bolš pazityŭnaje (48,6 % suprać 26,5 % niehatyŭnych acenak), to va Ukrainie, naadvarot, vyrazna pieravažaje niehatyŭ (50,4 % suprać 35,6 % pazityŭnych).
2020 hod, biaśpieka i kantakty
Asobna daśledavańnie pakazvaje, jak litoŭcy aceńvajuć padziei 2020 hoda i prysutnaść biełarusaŭ u krainie. Amal pałova apytanych (49,9 %) pazityŭna aceńvajuć rašeńnie pryniać biełarusaŭ, jakija byli vymušanyja pakinuć krainu paśla pratestaŭ, 27,1 % — niehatyŭna, jašče 23,0 % nie vyznačylisia.
Niahledziačy na adnosna pazityŭnaje ŭsprymańnie, častka hramadstva ŭsio ž bačyć u biełarusach patencyjnuju pahrozu. Kožny čaćviorty ličyć, što biełarusy mohuć ujaŭlać pahrozu nacyjanalnaj biaśpiecy, chacia amal pałova z hetym nie zhodnaja. Značnaja častka respandentaŭ nie maje adnaznačnaj pazicyi.
Pakazalna i toje, što tolki 12,4 % litoŭcaŭ za apošni hod padtrymlivali suviaź ź biełarusami, u toj čas jak 87,6 % takoha dośviedu nie majuć.
Dla paraŭnańnia, u Łatvii hety pakazčyk vyšejšy — 22,5 % adznačyli, što majuć kantakty ź biełarusami, a va Ukrainie — naadvarot nižejšy: tolki 7,3 %.
Mihracyja: aściarožny prahmatyzm
Staŭleńnie da pracoŭnaj mihracyi ź Biełarusi taksama nieadnaznačnaje. Najbolš raspaŭsiudžanaja pazicyja — dazvalać mihracyju na tych ža ŭmovach, što i ź inšych krain pa-za ES (37,3 %). U toj ža čas 26,8 % vystupajuć za skaračeńnie kolkaści biełaruskich pracoŭnych mihrantaŭ, a jašče 18,1 % — za spynieńnie dalejšaj mihracyi biez skaračeńnia ŭžo najaŭnaj.
Dla paraŭnańnia — u Łatvii padobnaja struktura adkazaŭ, adnak padtrymka «niejtralnaha» padychodu nižejšaja (30,5 %), a dola tych, chto nie vyznačyŭsia, vyšejšaja (20,4 % suprać 13,9 % u Litvie).
Ideju aktyŭnaha zaachvočvańnia mihracyi ŭ abiedźviuch krainach padtrymlivaje niaznačnaja častka respandentaŭ — 3,9 % u Litvie i 6,6 % u Łatvii.
Biełaruś: aŭtarytaryzm i zaležnaść ad Rasii
Usprymańnie biełaruskaj dziaržavy ŭ litoŭskim hramadstvie značna bolš adnaznačnaje, čym staŭleńnie da biełarusaŭ jak ludziej.
«Kali my analizujem vyniki hetaha apytańnia, my bačym taki dvaisty efiekt: jość adroźnieńnie pamiž staŭleńniem da biełarusaŭ i da biełaruskaj dziaržavy. Biełarusy jak ludzi vyklikajuć bolšuju simpatyju, asabliva kali heta źviazana z asabistymi kantaktami. U toj ža čas Biełaruś jak dziaržava ŭsprymajecca značna bolš krytyčna», — adznačyŭ Kazakievič.
62,7 % litoŭcaŭ ličać, što Alaksandr Łukašenka nie jość lehitymnym kiraŭnikom Biełarusi. Tolki 19,4 % z hetym nie zhodnyja, jašče 17,9 % nie vyznačylisia.
Bolšaść taksama ŭsprymaje Biełaruś jak zaležnuju ad Rasii dziaržavu. 62,0 % apytanych ličać jaje zaležnaj, u toj čas jak 23,8 % — niezaležnaj.
Kali ŭdakładniać, 33,9 % ličać Biełaruś faktyčna kantralavanaj Rasijaj, jašče 28,1 % — zaležnaj, źniešniaja palityka jakoj amal całkam vyznačajecca Maskvoj. Tolki 6,1 % razhladajuć Biełaruś jak całkam samastojnuju ŭ źniešniaj palitycy.
Anałahičnaje ŭsprymańnie i ŭ acency palityčnaha režymu: 54,0 % ličać Biełaruś aŭtarytarnaj dziaržavaj, jašče 21,9 % — chutčej aŭtarytarnaj, čym demakratyčnaj. Dola tych, chto bačyć u krainie demakratyju, zastajecca minimalnaj — 2,6 %.
Padobnyja acenki nazirajucca i ŭ inšych krainach rehijonu: u Łatvii 45,9 % ličać Biełaruś aŭtarytarnaj dziaržavaj, va Ukrainie — 58,3 %.
Daśledčyki taksama spytali, jakoj pavinna być palityka Litvy datyčna Biełarusi.
U Litvie najbolš raspaŭsiudžanaja pazicyja — nie raźvivać aktyŭnuju supracu, ale padtrymlivać stasunki ź biełaruskimi ŭładami ŭ śfierach, što majuć ekanamičnuju cikavaść (39,9 %). Jašče 30,0 % vystupajuć za palityku izalacyi i sankcyj. Raźvićcio poŭnamaštabnaj supracy padtrymlivajuć 13,2 %, a 16,9 % nie vyznačylisia.
Dla paraŭnańnia — u Łatvii bolš padtrymki maje žorstkaja palityka: 34,9 % vystupajuć za izalacyju i sankcyi. U toj ža čas mienš, čym u Litvie, padtrymlivajuć «pramiežkavy» padychod (29,4 %). Ideju poŭnaj supracy ŭ Łatvii padtrymlivajuć 21,6 % — heta prykmietna bolš, čym u Litvie.
«Lićvinizm», Pahonia i viedańnie biełaruskaj kultury
Daśledavańnie taksama zakranuła temu «lićvinizmu», jakaja apošnija hady aktyŭna abmiarkoŭvajecca ŭ Litvie. Pra hetyja dyskusii čuli 29,0 % apytanych, u toj čas jak 54,8 % — nie, jašče 16,2 % nie zmahli adkazać. Jak adznačyŭ Andrej Kazakievič, pra dyskusii vakoł «lićvinizmu» viedaje mienšaść litoŭskaha hramadstva.
Staŭleńnie da vykarystańnia hierba «Pahonia» jak dziaržaŭnaha simvała Biełarusi padzielenaje: 32,1 % aceńvajuć takuju mahčymaść niehatyŭna, jašče 15,0 % — chutčej niehatyŭna. U toj ža čas 15,9 % staviacca chutčej pazityŭna, a 3,4 % — pazityŭna. Dla 16,4 % heta nie maje značeńnia, 17,1 % nie vyznačylisia.
Pry hetym datyčna spadčyny Vialikaha Kniastva Litoŭskaha najbolš raspaŭsiudžanaja pazicyja — što jana naležyć usim narodam, jakija tam žyli (34,4 %). Čverć apytanych (25,8 %) ličyć jaje vyklučna litoŭskaj, a tolki 3,6 % — supolnaj dla litoŭcaŭ i biełarusaŭ.
Uzrovień viedańnia biełaruskaj kultury zastajecca nizkim: 52,6 % apytanych nie zmahli nazvać nivodnaha biełaruskaha dziejača. Najbolš viadomyja — Kastuś Kalinoŭski (25,8 %), Janka Kupała (25,2 %) i Francysk Skaryna (20,9 %).
Uzrovień viedańnia biełaruskaj kultury adroźnivajecca i ŭ zaležnaści ad uzrostu. Jak pakazvajuć danyja, najbolš viadomyja biełaruskija dziejačy — Francysk Skaryna, Kastuś Kalinoŭski i Janka Kupała — značna čaściej nazyvajucca starejšymi respandentami. Naprykład, u hrupie 56 hadoŭ i starej Skaryna viadomy 36,5 %, Kupała — 48,6 %, Kalinoŭski — 41,0 %, u toj čas jak siarod moładzi 18—25 hadoŭ hetyja pakazčyki prykmietna nižejšyja.
Jak adznačyŭ Andrej Kazakievič, u cełym viedańnie biełaruskaj kultury ŭ litoŭskim hramadstvie zastajecca abmiežavanym. Pavodle jaho, najbolš viadomyja biełaruskija dziejačy lepš paznajucca starejšymi pakaleńniami, što, imavierna, źviazana z adukacyjaj i ŭpłyvam savieckaj kulturnaj spadčyny.
Pa stanie na 1 sakavika 2026 hoda ŭ Litvie naličvałasia 49 778 hramadzian Biełarusi ź dziejnymi vidami na žycharstva. U paraŭnańni z pačatkam sakavika 2024 hoda ich kolkaść skaraciłasia amal na 21 % — z 62 811. Paśla piku ŭ krasaviku 2024‑ha kolkaść biełarusaŭ u krainie pastupova źmianšajecca.
* * *
Kali vy žyviacie ŭ Litvie, to možacie padtrymać «Našu Nivu» častkaj vašaha padachodnaha padatku. Heta nie budzie kaštavać vam ani centa.
Vy prosta pieranakirujecie 1,2% ad užo spłačanaha vami padatku pry padačy štohadovaj dekłaracyi.
Voś padrabiaznaja instrukcyja, ja heta zrabić, kali vy pracujecie ŭ Litvie.
Kali vy pracujecie ŭ Polščy — to vam siudy.
Ciapier čytajuć
«Jana daŭnavata ŭ Biełarusi». Baćka Anžaliki Mielnikavaj pryznaŭsia, što jana žyvaja i zdarovaja87
Kamientary