Chutka ludzi zmohuć razmnažacca biez seksu. Bolš za toje — navat bieź ciažarnaści i tradycyjnych baćkoŭ

Na praciahu ŭsioj historyi čałaviectva dzieci źjaŭlalisia na śviet adnym i tym ža sposabam — praz pałavy akt. Da XX stahodździa heta zastavałasia adzinym šlacham stvareńnia novaha žyćcia, pryčym sam praces byŭ u značnaj stupieni vypadkovym. Ale za apošnija sto hadoŭ technałohii pačali pastupova ŭmiešvacca ŭ repradukcyju čałavieka.

Pieršym surjoznym krokam stała źjaŭleńnie štučnaha, a paźniej — ekstrakarparalnaha apładnieńnia (EKA). Dziakujučy EKA ŭžo miljony ludziej pa ŭsim śviecie atrymali mahčymaść stać baćkami. Adnak navat hetyja technałohii pa-raniejšamu patrabujuć tradycyjnych pałavych kletak — jajcakletak i śpiermatazoidaŭ.

Ciapier, jak adznačaje prafiesar Stenfardskaha ŭniviersiteta Hienry Hryli na staronkach BBC Science Focus, navuka ruchajecca da značna bolš radykalnych źmienaŭ.

Zarodak z kletak skury

Adnoj z najbolš pierśpiektyŭnych raspracovak ličycca technałohija in-vitra hamietahieniezu (IVH). Jana praduhledžvaje stvareńnie jajcakletak i śpiermatazoidaŭ sa zvyčajnych kletak arhanizma, naprykład, kletak skury. Dla hetaha kletki spačatku pieraŭtvarajuć u tak zvanyja indukavanyja plurypatentnyja stvałavyja kletki, a ŭžo ź ich atrymlivajuć paŭnavartasnyja pałavyja kletki.

Kali hetaja technałohija stanie biaśpiečnaj i dastupnaj, jana moža całkam źmianić ujaŭleńnie pra baćkoŭstva. Ludzi, jakija nie mohuć mieć dziaciej naturalnym šlacham, atrymajuć pryncypova novyja šancy. Ale razam z hetym adkryvajucca i scenary, jakija jašče niadaŭna vyhladali čystaj fantastykaj.

Naprykład, kali jajcakletki možna budzie stvarać sa zvyčajnych kletak skury, hienietyčnymi baćkami tearetyčna zmohuć stać navat vielmi pažyłyja ludzi. Bolš za toje, vykarystać možna budzie kletki dziaciej, embryjonaŭ abo navat pamierłych ludziej, kali ich tkanki byli zahadzia zamarožanyja.

Jašče bolš niezvyčajnaj vyhladaje pierśpiektyva stvareńnia śpiermatazoidaŭ z žanočych kletak abo jajcakletak z mužčynskich. I heta ŭžo nie prosta teoryja. U 2023 hodzie japonskija navukoŭcy paviedamili, što zdoleli atrymać jajcakletki z kletak skury samca myšy. Paśla apładnieńnia «zvyčajnaj» myšynaj śpiermaj na śviet naradzilisia žyćciazdolnyja myšaniaty.

Takija ekśpierymienty adkryvajuć šlach da novych formaŭ baćkoŭstva. U budučyni adnamu čałavieku tearetyčna moža chapić ułasnych kletak, kab stvaryć i jajcakletku, i śpiermatazoid. U vyniku moža źjavicca dzicia, jakoje budzie hienietyčna vielmi blizkim da adnaho baćki, ale pry hetym nie źjaŭlacca jaho poŭnym kłonam.

Navuka razhladaje i jašče bolš radykalnyja madeli. Naprykład, tak zvanaje «multypleksnaje baćkoŭstva», kali hienietyčny materyjał dla adnaho dziciaci pachodzić ad čatyroch, vaśmi abo navat bolšaj kolkaści ludziej. Dla hetaha embryjony, stvoranyja ad niekalkich baćkoŭ, mohuć vykarystoŭvacca dla vytvorčaści novych pałavych kletak, ź jakich paźniej budzie atrymana «ahulnaje» dzicia.

Madyfikacyja DNK

Jašče adna technałohija, zdolnaja pakłaści kaniec repradukcyi ŭ jaje zvykłym vyhladzie, — heta mahčymaść madyfikavać DNK embryjona. Sapraŭdnuju revalucyju tut zrabiła sistema CRISPR, raspracavanaja ŭ 2012 hodzie. Jana dazvalaje vielmi dakładna źmianiać peŭnyja ŭčastki hienietyčnaha kodu. Tearetyčna heta daje mahčymaść vypraŭlać spadčynnyja zachvorvańni jašče da naradžeńnia dziciaci.

Ale hetaja ž technałohija vyklikała i adzin z najbujniejšych skandałaŭ u sučasnaj navucy. U 2018 hodzie kitajski daśledčyk Che Cziańkuj zajaviŭ pra naradžeńnie dźviuch dziaŭčynak, čyje embryjony byli hienietyčna źmienieny z dapamohaj CRISPR. Ekśpierymient pravodziŭsia tajemna, z parušeńniem jak mižnarodnych etyčnych standartaŭ, tak i kitajskaha zakanadaŭstva.

Navukoviec atrymaŭ try hady turmy, a suśvietnaja navukovaja supolnaść rezka asudziła jaho dziejańni. Pry hetym pra stan zdaroŭja hetych dziaciej amal ničoha nieviadoma i siońnia.

Prablema ŭ tym, što źmianieńnie DNK embryjona zakranaje nie tolki samoha čałavieka, ale i ŭsich jaho budučych naščadkaŭ. Kali vypraŭlenaja mutacyja pieradajecca pałavym kletkam, jana moža zastavacca ŭ čałaviečaj papulacyi biaskonca doŭha.

Najbolš vierahodnaje prymianieńnie hetaj technałohii — praduchileńnie chvarob abo patałohij. Adnak samaje tryvožnaje, choć pakul i małavierahodnaje vykarystańnie — heta stvareńnie «supierdziaciej», jakija b vałodali zvyšzdolnaściami i pieradavali ich nastupnym pakaleńniam.

Prychilniki technałohii ličać, što jana dapamoža nazaŭždy pazbavicca ad ciažkich hienietyčnych chvarob. Apanienty ž nastojvajuć, što vykarystoŭvać jaje nielha, pakul nie budzie kančatkova dakazana biaśpieka i efiektyŭnaść mietadu.

Štučnaja matka

Jašče adnoj raspracoŭkaj, jakaja moža zrabić seksualnaje razmnažeńnie druharadnym, ličacca štučnyja matki. U 2017 hodzie daśledčyki paviedamili, što zdoleli padtrymlivać žyćcio niedanošanych jahniat u śpiecyjalnych płastykavych kantejnierach, zapoŭnienych vadkaściu. Faktyčna heta byli rannija pratatypy štučnaj matki.

Pakul takija sistemy razhladajucca jak udaskanalenyja inkubatary dla vielmi niedanošanych malaniat. Jany mohuć pavialičyć šancy na vyžyvańnie na tydzień ci dva, ssunuŭšy miažu žyćciazdolnaści z 22 tydniaŭ ciažarnaści bližej da 20. Ale hetamu dziciaci ŭsio roŭna spatrebiłasia b pravieści jak minimum čatyry z pałovaj miesiacy, raźvivajučysia ŭnutry maci.

Tym nie mienš u dalokaj pierśpiektyvie navukoŭcy nie vyklučajuć stvareńnia štučnaj matki, jakaja zabiaśpiečyć raźvićcio embryjona ad pieršych dzion da samoha naradžeńnia. Dla hetaha tearetyčna možna vyroščvać čałaviečyja matki sa stvałavych kletak i padklučać ich da sistem, jakija pastaŭlajuć kisłarod, pažyŭnyja rečyvy i harmony.

Dla adnych heta vyhladaje jak kałasalnaja novaja mahčymaść, dla inšych — jak pahroza samoj pryrodzie čałaviečaha žyćcia i instytutu siamji.

Hienry Hryli padkreślivaje: hałoŭnaja prablema nie ŭ tym, ci zdolnyja ludzi stvaryć takija technałohii, a ŭ tym, ci zmohuć jany razumna i biaśpiečna imi karystacca. Asabliva składanaj zastajecca etyčnaja prablema zhody. Darosły čałaviek moža dobraachvotna pajści na ryzykoŭny ekśpierymient, ale embryjon abo budučaje dzicia nie mohuć pahadzicca na hienietyčnyja manipulacyi, nastupstvy jakich vyjaviacca tolki praź dziesiacihodździ.

«Heta nie aznačaje, što my nikoli nie pavinny vykarystoŭvać novyja technałohii ŭ repradukcyi, — padsumoŭvaje prafiesar. — Ale my pavinny być asabliva aściarožnymi pry ich teściravańni, kab pierakanacca, što jany biaśpiečnyja i efiektyŭnyja mienavita dla dziaciej. My pavinny pastavić ich dabrabyt na pieršaje miesca, a ŭžo potym dumać pra bolš šyroki ŭpłyŭ na naša hramadstva».

• 9
• 3
• 0
• 10
• 4
• 0
• 0
• 0