Navukoŭcy adkryli hien staraści

Usie my starejem, i praces stareńnia pačynajecca ŭžo z momantu našaha naradžeńnia. Adnak my, jak praviła, u stanie praisnavać u davoli dobrym zdaroŭi kolki dziasiatkaŭ hadoŭ. Mahčymym heta robiać, miž inšym, našyja maciarynskija kletki.

Naš arhanizm vykarystoŭvaje ich, kab zamianić inšyja kletki, paškodžanyja ŭ vyniku traŭmy ci chvaroby, albo tyja, što admirajuć. Tak adbyvajecca, naprykład, u mozhu, ciahlicach albo špiku (kaściavym mozhu). Adnak z časam, kali my stalejem, spraŭnaść maciarynskich kletak źnižajecca. Šmat jakija tkanki ŭžo bolej nia ŭ stanie ramantavać paškodžańni i zamianiać staryja kletki na novyja.

Dzie ž pryčyna taho, što ŭ peŭny momant žyćcia hety spraŭny mechanizm pierastaje naležnym čynam funkcyjanavać? Hetaje pytańnie šmat hadoŭ zastavałasia biez adnaznačnaha adkazu. I moža, nia mieła b jaho i ciapier, kali b kolki času tamu na adnoj navukovaj kanferencyi ŭ ZŠA nie sustrelisia try čałavieki: Šon Morysan, Norman Šarples i Devid Skaden. Vyśvietliłasia, što ŭsie jany pracujuć nad adnym i tym ža – peŭnym hienam i kadavanym im białkom. Hien nazyvaŭsia Ink4a, białok – p16.

Čym daŭžej Morysan, Šarples i Skaden razmaŭlali mižsobku, tym lepiej jany razumieli, što mienavita hety hien i hety białok jość klučom da zahadki stareńnia čałaviečaha arhanizmu.

Mozh jak novy

Navukoŭcy ŭžo niejki čas tamu zaŭvažyli, što ŭ peŭnych tkankach aktyŭnaść hienu Ink4a pavialičvajecca z uzrostam. Paŭstała pytańnie – ci hety praces adkazny za asłableńnie maciarynskich kletak?

Šon Morysan, jaki kiruje Centram bijalohii maciarynskich kletak Universytetu štatu Mičyhan, vyrašyŭ pravieryć, jak u roznych častkach mozhu i ŭ zaležnaści ad uzrostu pavodzić siabie hien Ink4a i jak heta ŭpłyvaje na dzialeńnie maciarynskich kletak i ŭtvareńnie novych neŭronaŭ. Daśledavańni pravodzilisia na myšach – 60-dzionnych, adna- i dvuchhadovych. Pieršy etap eksperymentu paćvierdziŭ, što, nasamreč, kolkaść kletak, što ŭtvarajucca ŭ mozhu, z uzrostam značna źmianšajecca. Taksama źnižałasia zdolnaść mozha da samaadnaŭleńnia.

Morysan zaŭvažyŭ, što hetyja źmieny adbyvalisia pa miery pavieličeńnia aktyŭnaści Ink4a. U najmaładziejšych, 60-dzionnych myšach, hien amal što ŭvohule nia dziejničaŭ. Adnak u adnahadovych jon byŭ užo aktyŭny, a ŭ dvuchhadovych pracavaŭ na ŭsiu moc.

Pry dapamozie hiennaj inžyneryi Morysan uzhadavaŭ taksama myšej, pazbaŭlenych hienu Ink4a. Vyśvietliłasia, što ŭ mozhu žyviołaŭ, niahledziačy na ŭzrost, uvieś čas utvaralisia novyja kletki. «Pieršymi ŭ historyi my pakazali, što dziakujučy vydaleńniu adnaho hiena možna zaścierahčy maciarynskija kletki ad stareńnia i zrabić tak, kab u mozhu sysunoŭ uźnikali čarhovyja neŭrony», – kamentuje vyniki pracy svajoj hrupy Morysan.

Pierasadka ratuje žyćcio

Devid Skaden z Harvardzkaha ŭniversytetu zaniaŭsia špikam. Jon kanstatavaŭ, što tam hetkim ža čynam, jak i ŭ mozhu, pa miery stareńnia taksama padvyšajecca aktyŭnaść hienu Ink4a. Paśla Skaden ažyćciaviŭ seryju pierasadak špiku (asnoŭnaha miesca ŭtvareńnia novych kryvianych šarykaŭ) siarod niekalkich hrupaŭ myšej.

Vyśvietliłasia, što pierasadka špiku ad starejšych myšej, pazbaŭlenych hienu Ink4a, pryvodzić da źjaŭleńnia šmatlikich novych maciarynskich kletak u kryvi recypijentaŭ. Skaden taksama dakazaŭ, što vydaleńnie hienu Ink4a zapavolvaje t.zv. praces apaptozu, ci zaprahramavanaj śmierci kletki. Taksama ŭ vyniku pavialičvałasia kolkaść maciarynskich kletak, što ŭtvarajucca u špiku.

Daśledčyki z Harvardu taksama pravieryli, jak na pierasadku špika reahujuć ciahlicy, paddanyja śmiarotnaj dozie vypramieńvańnia. Žyvioły, jakim upyrskvali zvyčajny špik, zazvyčaj pamirali. Całkam inakš było ŭ vypadku pierasadki ad myšej z zablakavanym hienam Ink4a. Ichni špik razam z najaŭnymi ŭ im maciarynskimi kletkami dapamahaŭ arhanizmu chvorych žyviołaŭ vypravić paškodžańni i viarnucca ŭ zdarovy stan.

Srodak ad cukrovaha dyjabetu?

Prafesar Norman Šarples z Universytetu Paŭnočnaj Karaliny abraŭ asnoŭnym abjektam svajoj pracy padstraŭnikavuju załozu (kletki beta, što znachodziacca ŭ joj, vyrablajuć insulin – harmon, što rehuluje ŭzrovień cukru ŭ kryvi).

Šarples zdoleŭ davieści, što za źnižeńnie z uzrostam kolkaści kletak beta adkazvaje hien Ink4a.

Potym navukoŭcy pry dapamozie taksinaŭ paškodzili kletki beta padstraŭnikavaj załozy. Narmalnyja myšy zachvareli na cukrovy dyjabet. Myšy biaz hienu Ink4a dali tamu rady – ichnija kletki beta tut ža pačali dzialicca i vypraŭlać vyklikanyja pramianiami paškodžańni.

Na dumku Šarplesa, hetaje adkryćcio moža nablizić nas da stvareńnia paśpiachovych metadaŭ baraćby z cukrovym dyjabetam typu 2. Hałoŭnaj rysaj hetaha zachvorvańnia jość niepadatlivaść na insulin, kali kletki našaha arhanizmu pierastajuć usprymać uździejańnie hetaha harmonu. Vynikam hetaha jość pavyšany ŭzrovień cukru ŭ kryvi. Adnoj niepadatlivaści, adnak, nie dastatkova – u bolšaści tych, chto maje prablemy ź joj, da raźvićcia klasyčnaha cukrovaha dyjabetu nie dachodzić. Treba niečaha bolš. Z daśledavańniaŭ viadoma, što častata zachvorvańniaŭ na cukrovy dyjabet typu 2 pavialičvajecca z uzrostam. Dakładna hetak ža, jak i aktyŭnaść hienu Ink4a. Šarples ličyć, što mienavita toj hien, zapavolvajučy ŭtvareńnie ŭ padstraŭnikavaj załozie novych, spraŭnych kletak, spryčyniajecca da raźvićcia chvaroby ŭ ludziej.

Paradaksalny hien

Zdavałasia b, što adkryćci, zroblenyja tryma amerykanskimi navukoŭcami, – heta hatovy i prosty recept baraćby sa staraściu. Dastatkova vydalić albo zablakavać hien Ink4a, i akuratna atrymajem dadatkovyja hady žyćcia. Na žal, usio nia tak prosta.

Ink4a adyhryvaje jašče adnu važnuju rolu: heta hien, jaki supraćdziejničaje ŭźniknieńniu ŭ našym arhaniźmie puchlinaŭ.

Myšy, pazbaŭlenyja Morysanam, Šarplesam i Skadenam hienu Ink4a choć i stareli bolš pavolna, ale za toje našmat čaściej chvareli na rak.

«Kali b my znajšli srodak, jaki b blakavaŭ Ink4a, heta b, biezumoŭna, dazvoliła nam pieramahčy šmatlikija chvaroby, źviazanyja sa stareńniem. Ale adnačasova treba było b vielmi pilna sačyć za tym, kab nie zachvareć na rak», – kaža Morysan.

Jak pryznajuć sami navukoŭcy, u śviatle hetych viedaŭ ciažka ŭvohule adnaznačna śćviardžać, ci ŭździejańnie hienu Ink4a bolš skaračaje našaje žyćcio, ci chutčej jaho padaŭžaje. Paskaraje stareńnie – adpaviedna skaračaje. Zachoŭvaje ad raka – adpaviedna padaŭžaje. Hetamu paradoksu daśledčyki jašče nie dali rady. Zrešty, pytańniaŭ zastajecca bolej. Najbolš važnaje ź ich: što jość pryčynaj taho, što hien Ink4a u peŭny momant žyćcia stanovicca aktyŭny? Inšymi słovami – knopku staraści my ŭžo znajšli, ale ŭsio jašče nia viedajem, chto na jaje naciskaje.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0