«Za čatyry dni jaje trojčy ekstranna špitalizavali». Biełaruska trapiła ŭ emihracyjnuju turmu ŭ ZŠA paśla pobytavaj svarki
33‑hadovaja biełaruska Kaciaryna Bartko paśla pačatku poŭnamaštabnaj vajny pierajechała ŭ ZŠA i padałasia na prytułak, ale ciapier apynułasia ŭ amierykanskaj imihracyjnaj turmie. Za kratami dziaŭčyna zastałasia biez žyćciova nieabchodnych lekaŭ — u jaje pačalisia sutarhi.
Historyju Kaciaryny raskazaŭ jaje partnior Dźmitryj Šyšoŭ, jaki sprabuje vyciahnuć dziaŭčynu z turmy.
«Ja nie sustrakaŭ dziaŭčat z takim mocnym stryžniem»
Dźmitryj razmaŭlaje z nami praź videasuviaź sa svajho ofisa.
«Kacia nasamreč vielmi dobry čałaviek, — pačynaje Dźmitryj. — Jana šmat pieražyła: i rak, i žyćcio ŭ balnicach, ale ja nikoli nie sustrakaŭ dziaŭčat z takim mocnym stryžniem charaktaru. U adroźnieńnie ad mnohich jana aryjentavanaja na toje, kab pracavać, stvarać siamju, dom, a nie na niejkaje tyktok-šou».
Kaciaryna pa adukacyi juryst, vykładała ŭ Połackim dziaržaŭnym univiersitecie. U 2020 hodzie jana ŭdzielničała ŭ paślavybarčych pratestach. Paśla pačatku vajny va Ukrainie jana, pa słovach Dźmitryja, udzielničała ŭ minskich pratestach suprać rasijskaj ahresii. U pačatku sakavika 2022 hoda Kaciaryna vylecieła ŭ ZŠA — u jaje była amierykanskaja viza i jana źbirałasia vučycca ŭ Štatach.
U kastryčniku 2022 hoda žorstka zatrymali jaje byłoha chłopca i vykłali ź im videa ŭ kanał HUBAZiKa, a taksama fota razam ź dziaŭčynaj. Paśla siłaviki pryjšli da baćkoŭ Kaciaryny pa spravie za ŭdzieł u mirnych pratestach, a znajomych z taho fota pačali zatrymlivać. Dziaŭčyna vyrašyła, što šlachu nazad niama, i ŭ lutym 2023 padałasia na palityčny prytułak u ZŠA. Takija spravy tam razhladajucca doŭha.
Jak dziaŭčyna apynułasia za kratami
Historyja zatrymańnia Kaciaryny nahadvaje absurdny film. Usio pačałosia 6 maja 2026 hoda sa svarki na viečarynie. Para hučna pasvaryłasia ŭnačy ź inšymi haściami i syšła, ale niechta vyklikaŭ palicyju.
«U Fłarydzie pa takich vyklikach zatrymańnie aŭtamatyčnaje, da vyśviatleńnia abstavinaŭ — taki paradak. Detektyŭ mnie skazaŭ, što nie bačyć składu złačynstva i zakryje spravu.
Ale ŭ štacie Fłaryda — heta ledź nie adziny taki štat u ZŠA — štat usio adno moža dać spravie chod, kali paličyć patrebnym. Što jon i zrabiŭ», — uzdychaje Dźmitryj.
Kaciarynu ŭziali pad vartu. Sud pryznačyŭ Kaciarynie $500 zakładu, ale advakat kateharyčna paraiŭ jaho nie ŭnosić.
«Jon skazaŭ: kali vy ŭniasiecie zakład, jana vyjdzie z palicyi, ale za joj adrazu pryjeduć aficery ICE (mihracyjnaj palicyi). I jana budzie siadzieć u imihracyjnaj turmie z adkrytaj kryminalnaj spravaj, što fatalna dla mihracyjnaha suda».
Jany pasłuchalisia i dačakalisia, pakul 3 červienia sudździa i prakuror całkam nie zakryli spravu bieź jakoj-niebudź sudzimaści.
«Ale Kaciarynu nie adpuścili, a pieraviali ŭ imihracyjnuju turmu 4 červienia — tolki na padstavie novaha žorstkaha cyrkulara suprać ludziej z praterminavanymi vizami. Samaje horšaje, što fiederalny sudździa admianiŭ hetuju normu litaralna na nastupny dzień paśla taho, jak jaje zabrali! Kali b usia hetaja pracedura zaciahnułasia chacia b na sutki, u ich prosta nie było b jurydyčnych padstaŭ jaje trymać, i jana b vyjšła na volu», — emacyjna tłumačyć Dźmitryj.
Adnak biurakratyčnaja mašyna ŭžo zapuściłasia: pakolki 4 červienia dziaŭčyna ŭžo była fizična pieradadziena ŭ sistemu ICE, admiena cyrkulara 5 červienia aŭtamatyčna jaje nie vyzvaliła. Ciapier joj davodzicca dakazvać zakonnaść svajho znachodžańnia ŭ ZŠA i prasić vyzvaleńnia pad zakład praz składany i vielmi pavolny sudovy praces.
«Za čatyry dni jaje trojčy ekstranna špitalizavali»
U Kaciaryny jość prablemy sa zdaroŭjem. U 2014 hodzie ŭ dziaŭčyny vyjavili rak ščytapadobnaj załozy. U 2015‑m joj pastavili treciuju hrupu invalidnaści. Jana pažyćciova zaležyć ad štodzionnaha pryjomu harmonaŭ i kalcyju. U imihracyjnym izalatary ŭ Fłarydzie joj prosta pierastali ich davać.
«Ludzi nie vierać: jak tak, heta ž tannyja, kapieječnyja leki! — aburajecca Dźmitryj. — Ale jaje ŭzrovień kalcyju ŭpaŭ da krytyčnaha, kali mahčyma prypynieńnie serca ci dychańnia. Za čatyry dni jaje trojčy ekstranna špitalizavali — 6, 8 i 9 červienia».
Špitalizacyi ŭ źniavoleńni pavinny apłačvacca dziaržavaj. Ale achoŭniki pieradali ŭ špital asabisty numar Kaciaryny zamiest numaru ICE, i rachunki vystaŭlajuć joj — tolki dapłata za adzin ź ich składaje kala $1400.
«Ci budu ja sudzicca za rachunki? — pierapytvaje Dźmitryj. — Heta prablema z budučyni. Na hety momant u mianie tolki adzin pryjarytet — jak zabiaśpiečyć joj svabodu i miedycynski dohlad».
Umovy ŭtrymańnia tolki paharšali stan.
«Pry krytyčnym padzieńni kalcyju čałaviek adčuvaje nievynosny choład praz parušeńnie termarehulacyi. A jany spali prosta na bietonnych łožkach — kavałkach cemientu ŭ ścianie. Jany prasili ŭ achoŭnikaŭ kardonnyja skrynki ad sendvičaŭ, kab chacia b ich padścialić, ale im zabaranili ich brać».
Paśla izalataru mihracyjnaj palicyi jaje pieraviali ŭ turmu akruhi Fłahler (taksama Fłaryda). Tam piersanał i šeryf pastavilisia da biełaruski dobra, daktary sačyli za stanam i vydavali nieabchodnyja leki. Stan dziaŭčyny pačaŭ palapšacca.
Ale 18 červienia Kaciarynu źnianacku pieraviali ŭ turmu CoreCivic u Kanzas-Sici. I tam znoŭku pierastali vydavać patrebnyja leki — dali tolki blister harmonaŭ, ale biez kalcyju.
Kalcyj dahetul nie vydavali. Praź jaho niedachop u Kaciaryny 22 červienia pačalisia myšačnyja spazmy, tak zvanaja «ruka akušera».
«Ruki tak skručvaje, što niemahčyma razahnuć dałoń. Jana prosić dapamohi, a achoŭniki joj kažuć: «Napišy zapisku i kiń u skryniu». Jana im: «Čym ja napišu? Abiedźvie ruki skručanyja!» U vyniku za jaje napisała inšaja dziaŭčyna. Viedajecie, što zrabili achoŭniki? Dastali papierku sa skryni i prosta kinuli joj nazad na łožak».
Kab damahčysia dla Kaciaryny lačeńnia, Dźmitryj adpraviŭ 73‑staronkavy faks ź jaje miedycynskaj historyjaj, inačaj historyju chvaroby i lačeńnia admaŭlalisia pryniać.
U adkaz aficery ICE adabrali ŭsie leki i pačali cisnuć na Kaciarynu: pakazvali papieru ź jaho imiem i pahražali inicyjavać suprać jaho rasśledavańnie FBR za nibyta niezakonnaje atrymańnie miedycynskich danych, choć na heta była aficyjnaja davieranaść.
Zrušyć situacyju ź miortvaha miesca dapamahło tolki ŭmiašańnie amierykanskich palitykaŭ. Zrazumieŭšy, što turma ŭ Kanzasie prosta chavaje infarmacyju, Dźmitryj źviarnuŭsia pa dapamohu ŭ ofisy kanhresvumen Frederyki Uiłsan i sienatara Ešli Mudzi. Kali pradstaŭniki palitykaŭ pačali rabić aficyjnyja telefanavańni i zapyty ŭ izalatar, staŭleńnie administracyi imhnienna źmianiłasia.
Achoŭniki raptam sami prynieśli Kaciarynie ŭsie nieabchodnyja papiery dla advakataŭ i dazvoły na pieradaču danych.
Padčas našaj razmovy ź Dźmitryjem raptam źvinić telefon. Heta telefanuje Kaciaryna z turmy Kanzasa.
«Tak, kachanaja, usio dobra», — chutka i piaščotna adkazvaje Dźmitryj. Potym tłumačyć joj situacyju i prapanuje adkazać na pytańnie dla miedyja.
Kaciaryna stomlenym hołasam kaža, što vielmi drenna siabie adčuvaje, bo joj nie dajuć usie patrebnyja leki. «Maksimum, što ja mahu zrabić — heta nazalać zapytami ICE».
Paśla karotkaj razmovy jana raźvitvajecca, bo čas zvanka abmiežavany.
Što ciapier
Siońnia sprava Kaciaryny znachodzicca ŭ jurysdykcyi imihracyjnaha suda ŭ Kanzas-Sici (štat Misury). Advakaty padali prašeńnie ab vyzvaleńni pad zakład, ale sudździ pierahružanyja, i čakańnie moža zaciahnucca. Dźmitryj spadziajecca, što stan zdaroŭja dziaŭčyny prymusić sudździaŭ pryniać chutkaje rašeńnie ab jaje vyzvaleńni, kab jana mahła narmalna rychtavacca da pracesu ŭ spravie prytułku z domu.
«Kali joj admoviać u zakładzie, my budziem padavać Habeas Corpus (patrabavańnie abhruntavać zakonnaść utrymańnia), bo ŭ takim stanie jana prosta nie moža znachodzicca ŭ turmie», — kaža jon.
Što čakaje Kaciarynu na radzimie ŭ vypadku departacyi, pradkazać ciažka. Z adnaho boku, termin daŭniny za ŭdzieł u mitynhach 2020 hoda minuŭ i pa 342‑m artykule bolš nie sadžajuć. Ź inšaha boku, nichto nie moža harantavać, što siłaviki nie vystaviać joj abvinavačvańnie pa niejkim inšym palityčnym artykule.
Kab spravicca z apłataj advakataŭ, vielizarnymi miedycynskimi rachunkami i mahčymym zakładam, Dźmitryj stvaryŭ zbor na płatformie GoFundMe. Paralelna jon šukaje padtrymki biełaruskaj supolnaści i pravaabarončych arhanizacyj, kab dapamahčy Kaciarynie vyrvacca na svabodu.
«Naša Niva» — bastyjon biełaruščyny
PADTRYMAĆŚvieckaje žyćcio Darji Šmanaj: dni naradžeńnia dziaciej Kirkorava i Comedy Club4
Kamientary
RAPTOŬNA pieraviali
Red. źnianacku
tłumačeńnie słova:
źnianacku, prysłoŭje
Raptoŭna, niečakana, biez papiaredžańnia. Zatoplenyja źnianacku, niemcy spačatku stoŭpilisia nievialikimi hrupami, potym kinulisia chto kudy. Siniaŭski. Dvoje mužčyn.. padychodziać da starasty, źnianacku chapajuć jaho i, razhojdaŭšy, kidajuć cieraz płot u krapivu. Jakimovič.
[Zredahavana]