I nazvaŭ, što ŭ ciapierašnich umovach možna ličyć pośpiecham.
Niezaležnaja hramadskaja i palityčnaja dziejnaść u siońniašniaj Biełarusi praktyčna niemahčymaja, a sama kraina znachodzicca za krok ad pieratvareńnia ŭ tatalitarnuju dziaržavu. Takuju acenku žurnalist i były palitviazień Andžej Pačobut daŭ padčas sustrečy ŭ Vilni 22 lipienia.
«Kali kazać uvohule pra mahčymaść niejkaj niezaležnaj palityčnaj dziejnaści, ja nie čuŭ, kab takoje było mahčyma ŭ siońniašniaj Biełarusi. Kali b vy mianie ciapier spytali, jak ja heta vyznačaju, to ja b skazaŭ, što Biełaruś — za piać chvilin da tatalitarnaj dziaržavy», — zajaviŭ Pačobut.
Na jaho dumku, u ciapierašnich umovach pośpiecham možna ličyć navat mahčymaść zapavolić hety praces.
«Kali ŭdasca z hetych piaci chvilin zrabić dziesiać ci piatnaccać, to i heta budzie vialikim pośpiecham. Na žal, ciapier voś taki kalidor mahčymaściaŭ», — adznačyŭ žurnalist.
Šmat što, pavodle Pačobuta, budzie zaležać ad raźvićcia padziej va Ukrainie: čym skončycca vajna i jakim paśla jaje stanie bałans sił va ŭsim rehijonie.
«Mahčyma, situacyja źmienicca. Usio zaležyć ad taho, jak buduć raźvivacca padziei va Ukrainie, čym skončycca hetaja vajna, jakim budzie raskład sił u rehijonie», — skazaŭ jon.
«U mianie adčuvańnie, što ja pamiž adnym śvietam i inšym»
Padčas sustrečy Pačobut taksama paćvierdziŭ raniej ahučanyja płany ŭ vieraśni viarnucca ŭ Hrodna i dałučycca da dziejnaści Sajuza palakaŭ u Biełarusi.
Žurnalist patłumačyŭ, što nie źbiraŭsia pakidać krainu. Pavodle jaho, jon moh źjechać jašče ŭ 2021 hodzie, paśla pieršych miesiacaŭ źniavoleńnia, ale nie zrabiŭ hetaha.
Situacyja źmianiłasia, kali da pieramoŭ nakont jaho vyzvaleńnia dałučylisia amierykancy i atrymali ad biełaruskich uładaŭ zapeŭnieńnie, što paśla vyjezdu Pačobut zmoža viarnucca.
«Mnie dali pašpart. Ja viartajusia, płanuju viarnucca ŭ vieraśni ŭ Hrodna i prymać udzieł u dziejnaści Sajuza palakaŭ u Biełarusi. Hetyja maje płany, pa sutnaści, ciaham apošnich dziesiaci hadoŭ nie mianialisia. Tamu dla mianie heta naturalny vybar», — zajaviŭ jon.
Pačobut pryznaŭsia, što viartańnie dadomu było jaho hałoŭnaj maraj za kratami.
«Ciažkoje žyćcio ŭ turmie było. Pra što maryłasia? Mnie maryłasia, što ja viarnusia dadomu. Dadomu ja pakul nie viarnuŭsia, ale vieru, što ŭ vieraśni viarnusia. Ciapier u mianie takoje adčuvańnie, što ja znachodžusia pamiž adnym śvietam i inšym. I ja chaču ŭ Hrodna», — skazaŭ žurnalist.
Asabliva ciažkim paśla vyzvaleńnia stała ŭśviedamleńnie taho, kolki času jon straciŭ u adnosinach sa svaimi dziećmi. Pry zatrymańni Pačobuta jaho synu było 11 hadoŭ, ciapier jamu ŭžo 16.
«Samy vialiki šok byŭ, kali ja ŭbačyŭ syna: jon užo vyšejšy za mianie. Kali ciabie niama, tvajo miesca zajmaje pustka. A paśla ty źjaŭlaješsia. I nasamreč heta nie ŭsio tak lohka i pryjemna — heta ŭsio ž žyćcio», — padzialiŭsia jon.
Pačobut pahadziŭsia sa słovami piśmieńnika Varłama Šałamava, što turemny dośvied nie prynosić čałavieku nijakaj karyści: «Heta horki dośvied, jakoha lepš uvohule nie mieć».
Palaki ŭ Biełarusi mohuć znoŭ zastacca biez hołasu
Asobnuju ŭvahu Pačobut pryśviaciŭ stanovišču polskaj mienšaści. Pavodle jaho, i biełaruskija ŭłady, i sami palaki razumiejuć: moža skłaścisia situacyja, kali ŭ polskaj supolnaści ŭvohule nie zastaniecca nijakaha pradstaŭnictva i prysutnaści ŭ publičnaj prastory.
«Polskaść budzie asudžanaja na zamoŭčvańnie. Jak heta było ŭ savieckija časy», — papiaredziŭ jon.
Pačobut pryznaŭ, što dziejnaść Sajuza palakaŭ u Biełarusi siońnia vielmi mocna abmiežavanaja. U pryvatnaści, u miežach arhanizacyi faktyčna niemahčyma vykładać historyju takoj, jakoj jaje bačać sami pradstaŭniki polskaj supolnaści.
«Havaryć pra tuju historyju, pra jakuju havaryć dazvolena, nichto nie choča. A havaryć pra toje, jak było nasamreč, nielha, bo heta vyklikaje represii. U tym liku i maja kryminalnaja sprava była źviazanaja mienavita z takim pohladam na histaryčnyja padziei», — nahadaŭ Pačobut.
Razam z tym pry Sajuzie zachoŭvajecca mahčymaść vyvučać polskuju movu. Na dumku žurnalista, užo sam fakt isnavańnia arhanizacyi i zachavańnia choć niejkaj publičnaj prysutnaści maje dla polskaj mienšaści nadzvyčajnaje značeńnie.
Jon zhadaŭ, što ŭ savieckija časy na Hrodzienščynie polskaść była amal całkam vycieśnienaja z hramadskaj prastory. U adroźnieńnie ad Vilenščyny, dzie pracavali polskija škoły i vychodziła polskamoŭnaja hazieta, u Hrodnie i navakolli takich mahčymaściaŭ nie było.
«Nijakaj prysutnaści ŭ publičnaj śfiery nie było. Polskaść na Hrodzienščynie była asudžanaja na zamoŭčvańnie. Prykład Vilenščyny mieŭ vielmi istotny ŭpłyŭ jašče na samym pačatku polskaha ruchu ŭ Biełarusi. Z Raduni ci navat ź Lidy było bližej jechać pa polskuju kulturu mienavita ŭ Vilniu. I heta raspaŭsiudžvałasia na ŭvieś Hrodzienski rehijon», — raskazaŭ Pačobut.
Andžej Pačobut — žurnalist Gazeta Wyborcza i adzin ź lidaraŭ polskaj mienšaści ŭ Biełarusi. Jaho zatrymali ŭ Hrodnie ŭ sakaviku 2021 hoda, a ŭ lutym 2023‑ha asudzili na vosiem hadoŭ kałonii pavodle abvinavačańniaŭ u «raspalvańni varožaści» i «zaklikach da dziejańniaŭ, nakiravanych na naniasieńnie škody nacyjanalnaj biaśpiecy». Padstavaj dla pieraśledu, siarod inšaha, stali jaho publikacyi i pohlady na histaryčnyja padziei. Pravaabaroncy pryznali Pačobuta palitviaźniem.
28 krasavika 2026 hoda jaho vyzvalili paśla bolš jak piaci hadoŭ niavoli ŭ miežach abmienu pamiž Biełaruśsiu i Polščaj i pieradali polskamu boku. Sam Pačobut nastojvaje, što jaho dom zastajecca ŭ Hrodnie.
Ciapier čytajuć
Pačobut parazvažaŭ, ad čaho zaležyć budučynia Biełarusi8
Kamientary
sapraŭdy tak