«Ja staŭ ščaślivy». Praca na budoŭli prynosić dobryja hrošy, a hramadskaja aktyŭnaść — maralnuju siłu. Były kalinoviec Kuś raskazaŭ pra toje, jak viarnuŭ unutranuju raŭnavahu

Kuś raskazaŭ, jak jamu žyviecca i pracujecca z chvarobaj nyrak, čamu dobraachvotniki navat u Jeŭropie zastajucca «tabujavanaj temaj», pra skandał vakoł Alaksandra Łachviča i pra toje, čamu paśla piaci z pałovaj hadoŭ emihracyi jon narešcie nazyvaje siabie ščaślivym, i čamu kaniečnie vierniecca ŭ Biełaruś.

«Ja šukaŭ nie pracu, ja šukaŭ zarobak»

Svaju ciapierašniuju raŭnavahu, kaža Alaksandr, jon znajšoŭ na zvyčajnaj budoŭli.

Ciapier były dobraachvotnik prakładaje internet-kabieli ŭ novych budynkach. Jon aformiŭsia jak indyvidualny pradprymalnik, a jaho asnoŭnyja instrumienty — pierfaratar, šrubakrut i drabiny.

Rabotu jon znajšoŭ vypadkova. U kancy sakavika Kłačko jeździŭ va Ukrainu na pachavańnie dobraachvotnika «Dzira». U adnoj z razmoŭ zhadaŭ, što šukaje pracu, i surazmoŭca daŭ jamu niekalki kantaktaŭ. Viarnuŭšysia ŭ Litvu, Alaksandr patelefanavaŭ, prajšoŭ sumoŭje i vyjšaŭ na budoŭlu.

Da hetaha jon razhladaŭ inšyja varyjanty. Atrymaŭ litoŭskija pravy, cikaviŭsia taksi. Ale kab vazić pasažyraŭ, jamu nieabchodna było b spačatku dva hady adjeździć ź litoŭskimi pravami. Inšyja vakansii prapanoŭvali pieravažna 1400‑1600 dalaraŭ, dla Litvy heta mienš za siaredni zarobak.

— Ja šukaŭ nie pracy, ja šukaŭ zarobku. Pracu ja mahu znajści, varyjantaŭ šmat. A budoŭla stała aptymalnym varyjantam. Tut možna zarabić kala 2400 dalaraŭ čystymi za miesiac, — tłumačyć Alaksandr.

Sprobaj stvaryć ułasnuju krynicu dachodu byŭ suvienirny brend «Kuś», jaki Alaksandr zapuściŭ u 2024 hodzie razam ź vilenskaj kramaj A2 Print. Na kubkach, majkach i torbach źjaviłasia kaciania z zaklikami «Zrabi kuś za bieł-čyrvona-biełuju Biełaruś», «Pačni z movy» dy inšymi słohanami. Dziesiać pracentaŭ vyručki abiacali pieraličvać na dapamohu biełaruskim dobraachvotnikam. Adnak dachodu takoje ramieśnictva nie daje:

— Pachadziŭ na niekalki kirmašoŭ. Dobra, kali akuplałasia chacia b miesca. 

Adnak całkam admaŭlacca ad hetaj zadumy jon usio ž nie choča. Dumaje zamović kala sta kubkaŭ z kacianiom, kab pradavać abo daryć ich na biełaruskich imprezach. 

Ciapier Alaksandr Kłačko pracuje na budoŭli standartnyja vosiem hadzin. Pieršyja dva miesiacy, kaža jon, było ciažka, ale pamału ŭciahnuŭsia. Budoŭla dla jaho nie novaja śfiera: u Biełarusi heta była jaho pieršaja praca — u 17 hadoŭ jon kala paŭhoda adpracavaŭ budaŭnikom. Paźniej samastojna rabiŭ ramonty, špaklavaŭ, tynkavaŭ i farbavaŭ. Pierfaratar i šrubakrut, žartuje jon, zaŭsiody ličyŭ bazavymi chatnimi instrumientami.

Pavialičyć

Ciapierašniaja rabota zadavalniaje jaho nie tolki zarobkam. Na fonie represij i vajny mahčymaść bačyć kankretny vynik ułasnych vysiłkaŭ akazałasia sposabam razhruzić hałavu i psichałahična pieraklučycca:

— Na budoŭli hodnyja i narmalnyja ludzi, a miarzotniki sustrakajucca i ŭ kabinietach — mnie zdajecca, tam ich navat bolš. Tut ty razumieješ, za što pracuješ: jość kankretnaja zadača, i hałava adpačyvaje. Maralna ja na pracy ŭvohule nie stamlajusia, fizična byvaje pa-roznamu.

Razam ź im pracujuć pieravažna biełarusy, u tym liku palityčnyja ŭciekačy. Na vialikich abjektach jon sustrakaje litoŭcaŭ, ukraincaŭ i vychadcaŭ z Centralnaj Azii. Pra svajo vajennaje minułaje Kłačko biez nahody nie raskazvaje, palityčnych pohladaŭ kaleh taksama śpiecyjalna nie vyśviatlaje:

— Praca niejak abjadnoŭvaje. Ty zaležyš ad taho, chto pastavić ścianu, a niechta paśla zaležyć ad taho, kali i jak ty prakładzieš kabiel. Tamu ŭsie zasiarodžvajucca na supolnaj spravie i asabliva nie vypinajuć svaich pohladaŭ. 

Zatoje Alaksandr zaŭvažaje drobiaź, ź jakoj składajucca budni na abjekcie. Jon nazvaŭ try rečy, jakija jamu nie padabajucca na novaj pracy: rasijskija pieśni z dynamikaŭ, cyharetny dym i čužyja padešvy na tolki što prakładzienych kabielach.

Upieršyniu pačuŭšy na litoŭskaj budoŭli ruskuju movu z kałonki, jon, pavodle ŭłasnaha pryznańnia, «unutrana napružyŭsia, jak pierad momantam, kali treba kidacca ŭ bojku». Prysłuchaŭšysia, zrazumieŭ: rabočy ŭklučyŭ litoŭskaje ruskamoŭnaje radyjo, a nie rasijskuju prapahandu:

— Ciapier, kali čuju, padśviadoma skanuju: «maskoŭščyna» ci prosta «rasiejščyna»? Kali druhoje — nie čapaju. Chacia trochi śviarbić.

Asobna Kłačko naziraje, jak rabočyja abychodziacca z raskładzienymi pa bietonnaj padłozie kabielami. Adny akuratna ich pierastupajuć, inšyja iduć prosta pa ich, byccam pad nahami ničoha niama. Dla jaho ŭ hetym najpierš prajaŭlajecca staŭleńnie da čužoj pracy:

— Ja pierastupaju. Dla mianie heta čyjści vysiłak, čas i vynik. A niechta ŭsprymaje ŭsio, što lažyć pad nahami na budoŭli, prosta jak častku reljefu.

«Lekary zabaraniali navat šmat chadzić, ale tak možna lehčy i pamierci»

Ciapier u Litvie Alaksandru pryznali ŭžo 50% straty pracazdolnaści, raniej było 45%. Taki status jamu dali na dva hady. Prablemy z nyrkami ŭ jaho byli i raniej. Jašče ŭ Biełarusi praź ich jon ličyŭsia nieprydatnym da vajskovaj słužby. Rezkaje paharšeńnie adbyłosia ŭžo padčas vajny va Ukrainie, pad Bachmutam. U śniežni 2022 hoda Kłačko načavaŭ na pazicyi ŭ akopie na marozie. Spalnych miaškoŭ chapiła nie ŭsim, jon mocna pieramiorz:

— Dumaju, što taja noč zapuściła praces. A kančatkova z nyrkami stała kiepska ŭ lutym, kali my žyli ŭ syrym padvale ŭ Časavym Jary. Marozny, soniečny dzień, a spuskaješsia načavać u padvał – i zatchłaść adrazu bje ŭ nos. My ŭsie chvareli: tempieratura kala 38, mocny kašal. Ale vypješ tabletki i idzieš pracavać dalej. Jašče žartavali, što ŭ nas nie bataljon «Vołat», a bataljon «Amikron». Ciapier u mianie druhaja hrupa invalidnaści praź niezvarotnaje paškodžańnie nyrak. Čas i pravilna pryznačanaje jašče va Ukrainie lačeńnie dazvolili mnie vyjści z hetaj baraćby nie na dyjalizie i nie ź pieršaj hrupaj invalidnaści. Va Ukrainie ja prymaŭ pa 17 tabletak štodnia, paźniej litoŭskaja niefrołah istotna spraściła schiemu lekavańnia — da dźviuch tabletak.

Pavialičyć

Samoj chvaroby ŭ paŭsiadzionnym žyćci jon amal nie adčuvaje: nyrki nie balać. Pra paharšeńnie možna daviedacca tolki z rehularnych abśledavańniaŭ. Alaksandr całkam adroksia ałkaholu, sočyć za charčavańniem — abmiažoŭvaje sol, vostruju ježu i pradukty ź vialikaj kolkaściu kaliju i fosfaru, a taksama imkniecca paźbiahać pieraachaładžeńnia. A voś rekamiendacyju admovicca ad fizičnych nahruzak jon vyrašyŭ nie vykonvać:

— Mnie navat šmat chadzić zabaraniali. Z 2023 hoda ja pierastaŭ biehać, padciahvacca i adciskacca, choć raniej lubiŭ heta. Staraŭsia ŭvohule nie davać nahruzki na nyrki. Ale kali prosta lažać i dumać: «Hospadzie, što ž sa mnoj budzie», — tak možna ležačy i pamierci.

Prykładna paŭtara hoda tamu Kłačko pačaŭ chadzić u basiejn, bo paličyŭ płavańnie bolš aščadnaj nahruzkaj i karysnym dla śpiny. A niadaŭna, užo paśla vychadu na budoŭlu, nasupierak paradam daktaroŭ pajšoŭ jašče i ŭ trenažorku:

— Pakul vyrašyŭ nie vielmi prysłuchoŭvacca da lekaraŭ. Užo troški siabie adpuściŭ u hetym sensie. Ja nie mahu prosta lažać: maralna budu adčuvać siabie niekamfortna. Mnie treba ruchacca, pracavać, zarablać i mieć materyjalny padmurak.

U pieršyja miesiacy na budoŭli Alaksandr pierajšoŭ na strohuju dyjetu, i son palepšaŭ. Za dva miesiacy jon schudnieŭ z 93 da 81 kiłahrama:

— Ja ŭžo pačaŭ pieražyvać, što vaha tak chutka adychodzić. Ale potym jana stabilizavałasia. Ciapier navat niekalki kiłahramaŭ nabraŭ, užo zdarovych, za košt trenažornaj zały.

Alaksandr razumieje, što jaho chvaroba niezvarotnaja, jana moža prahresavać i kaliści jamu mohuć spatrebicca dyjaliz i transpłantacyja. Jon časta ŭspaminaje słovy kijeŭskaha niefrołaha:

— Doktar skazaŭ: «Biez nahi ty moh by pražyć sto hadoŭ, a sa svaimi nyrkami sta hadoŭ nie pražyvieš».

Adnak jon nie škaduje pra rašeńnie pajechać va Ukrainu i nie chacieŭ by abmianiać svoj dośvied na zdaroŭje:

— Ja lepš zastanusia sa svaimi paškodžanymi nyrkami, ale z tym šlacham, jaki prajšoŭ. Nie chacieŭ by pamianiacca z čałaviekam, u jakoha jość praca, dom, siamja i zdaroŭje, ale jaki adsiedzieŭsia ŭbaku, kali ŭsio heta adbyvałasia. Heta moj šlach, i ja nie chaču mianiać jaho na inšy. Jak kazaŭ moj pabracim: «Usie my pamrom, ale nie siońnia».

Pavialičyć

«Na vajnie my hieroi, a paśla viartańnia stanovimsia tabujavanaj temaj»

Paśla viartańnia z vajny Alaksandr addaŭ daninu i palitycy — staŭ delehatam treciaha składu Kaardynacyjnaj rady. Pryznajecca, što jašče na starcie nie mieŭ adnosna jaje asablivych iluzij: svoj udzieł paraŭnoŭvaŭ z nabyćciom bileta na karabiel, jaki ruchajecca nie ŭ tym kirunku i pastupova idzie na dno. Ale jon spadziavaŭsia, što zmoža paŭpłyvać na kurs KR, u tym liku prasoŭvać temy biełaruskich dobraachvotnikaŭ i vieteranaŭ. Adnak paŭtara hoda ŭnutranaj baraćby tolki čas zabrali. U nastupny skład KR Kłačko nie pajšoŭ, ale padkreślivaje, što palityki nie zrakajecca:

— Kali ja išoŭ u KR, to razumieŭ, što atrymaju šmat brudu i niehatyvu, što chtości ad mianie navat advierniecca. Tak u vyniku i adbyłosia. Ja ad pačatku nie čaravaŭsia, tamu paźniej i nie rasčaravaŭsia, choć časam dumaŭ pra niekatorych «Što hetyja ludzi robiać u palitycy?» Paźniej ja azirnuŭsia i padumaŭ: adkul u mianie na ŭsio heta byŭ čas? Stolki vysiłkaŭ, stolki enierhii zabirali hetyja ŭnutranyja vojny. Na chaleru mnie KR, kali ja mahu rabić patrebnyja rečy biez hetaj biaskoncaj baraćby?

Alaksandr miarkuje, što ŭ najbližejšyja hady situacyja ŭ Biełarusi radykalna nie źmienicca. Tamu ciapier choča zachavać siły da momantu, kali źjavicca realnaja mahčymaść paŭpłyvać na padziei:

— Ciapier ja prosta zbaviŭ abaroty i pierajšoŭ u režym zachavańnia enierhii. Daŭno zrazumieŭ, što heta marafon, a nie sprynt. Z majoj chvarobaj mnie asabliva važna nie syści z dystancyi raniej za čas, zachavać siabie da momantu, kali pačnucca histaryčnyja padziei, kali moj udzieł sapraŭdy moža niešta źmianić.

Ciapier svaju hramadskuju aktyŭnaść jon zasiarodziŭ na tym, što ličyć najbolš kankretnym i nieabchodnym, — dapamozie biełaruskim dobraachvotnikam, vieteranam i ich siemjam. U 2025 hodzie jon razam z žonkaj zarehistravaŭ u Litvie dabračynnuju arhanizacyju «Kuś». U jaje miežach źjaviłasia inicyjatyva «Roskvit».

Pavialičyć

Adnym ź pieršych kirunkaŭ stała psichałahičnaja dapamoha vieteranam i ich blizkim. Ideja ŭźnikła paśla zvanka ad žonki adnaho z dobraachvotnikaŭ:

— Jana patelefanavała Lubie i prosta płakała, raskazvała, jak joj ciažka. My bajalisia, što heta moža stać jašče adnoj achviaraj vajny, užo nie na froncie, a ŭ Vilni. Pahavaryli ź inšymi ludźmi i zrazumieli, što patreba ŭ psichałahičnaj padtrymcy vielmi vialikaja.

Pieršyja dźvie tysiačy jeŭra na prahramu vydatkavaŭ Bysol. Na hetyja hrošy apłacili 49 sieansaŭ dla siami vieteranaŭ i členaŭ ich siemjaŭ. «Kuś» taksama dapamahaŭ asobnym byłym vajaram ź miedycynaj, dakumientami i časovym žyllom.

— Maksimalny zbor, jaki my zdoleli zakryć samastojna, — paŭtary tysiačy jeŭra na psichałahičnuju dapamohu. Razavyja zbory, jakija nam pad siłu, — prykładna pa 500 jeŭra. Heta nievialikija hrošy, ale jany mohuć vyrašyć kankretnuju prablemu kankretnaha čałavieka.

Ciapier arhanizacyja źbiraje hrošy na stamatałahičnuju dapamohu. Kamanda apytała kala 40 biełaruskich vieteranaŭ, i 26 ź ich paviedamili pra prablemy z zubami:

— Jość ludzi, jakim faktyčna niama čym žavać. Ja sam viedaju, što heta takoje. Novy 2023 hod sustrakaŭ u padvale pad Bachmutam. Chłopcy nakryli dobry stoł, a ja vybiraŭ tolki toje, što nie treba žavać, bo žavalnyja zuby pasypalisia na vajnie.

Ahulnuju patrebu acanili bolš jak u 100 tysiač jeŭra, ale paśla kansultacyi z Bysol vyrašyli źbirać hrošy paetapna. Meta pieršaha zboru — 10 tysiač jeŭra.

Pavialičyć

Adnak zbor hrošaj Alaksandr stavić tolki na druhoje miesca. Hałoŭnaj prablemaj jon nazyvaje prorvu pamiž biełaruskimi vieteranami i hramadstvam:

— Na vajnie my hieroi, a kali viartajemsia ŭ mirnaje žyćcio stanovimsia tabujavanaj temaj. Navat biełaruskija palityki ŭ Jeŭropie — adzinki — mohuć uhołas vymavić słovy «dobraachvotnik» abo «vieteran».

Pavodle Kłačko, jeŭrapiejskija palityki i fondy časta adnosiać lubuju dapamohu byłym dobraachvotnikam da «vajskovaha kiejsa». Praz heta jany mohuć nie ŭpisvacca ŭ zvyčajnyja humanitarnyja i sacyjalnyja prahramy.

Jon ličyć, što takaja aściarožnaść źviazanaja z samoj vajskovaj bijahrafijaj dobraachvotnikaŭ: jeŭrapiejskim strukturam praściej dapamahać uciekačam abo achviaram represij, čym ludziam, jakija dobraachvotna ŭziali ŭ ruki zbroju. U vyniku pa-za prahramami padtrymki zastajucca i byłyja vajary, i ich siemji.

Akramia dapamohi kankretnym ludziam, «Kuś» sprabuje damahacca sistemnych rašeńniaŭ. Kłačko vyłučaje dva asnoŭnyja: vypłaty ad Ukrainy siemjam zahinułych biełaruskich dobraachvotnikaŭ i asobny status dla zamiežnikaŭ, jakija vajavali za Ukrainu, u krainach ich pastajannaha pražyvańnia, kab «byłyja dobraachvotniki i ich siemji adčuvali, što hramadstva ŭdziačnaje im za rašeńnie abaraniać Ukrainu, za ryzyku žyćciom, zdaroŭjem i siamiejnym ščaściem»:

— Biez statusu my nichto. I havorka nie stolki pra lhotny prajezd abo vypłaty. Status — heta pytańnie pavahi. Dziaržava pavinna pakazać hramadstvu: hetyja ludzi abaraniali Ukrainu i adnačasova biaśpieku Jeŭropy.

Pavialičyć

«Jość hrupa, jakaja zdoleła zapałochać častku biełaruskaj dyjaspary va Ukrainie»

U mai 2026 hoda ŭ internecie źjaviłasia videa ź biełaruskim dobraachvotnikam Alaksandram «Łachvičam» Naŭkovičam: z paholenaj hałavoj i biez vusoŭ jon vybačaŭsia za raniejšyja vykazvańni. Paźniej Łachvič zajaviŭ, što zapisaŭ rolik paśla sustrečy z hrupaj vajskoŭcaŭ, siarod jakich byŭ Radzivon Batulin.

Alaksandr Kłačko adreahavaŭ publična: pahaliŭ hałavu i zbryŭ vusy ŭ znak salidarnaści z Łachvičam, a mietady jahonych apanientaŭ paraŭnaŭ z praktykami biełaruskich siłavikoŭ:

— Ja ŭbačyŭ kadyraŭščynu, ubačyŭ mietady HUBAZiKa — tolki va Ukrainie. Kali b Batulin ci Vaŭkałak vyjšli z Łachvičam adzin na adzin, pabilisia i razyšlisia, u mianie nie było b pytańniaŭ. Ale pakazalna prynižać čałavieka i zapisvać takoje videa dla mianie nieprymalna.

Spačatku Kłačko navat nie viedaŭ, dzie znachodzicca Łachvič i ci žyvy jon:

— Jon nie padymaŭ trubku. Ab adzinaccataj viečara ja jašče nie źbiraŭsia nikudy jechać, bo ŭ paniadziełak treba było na pracu. A praz paŭhadziny ŭžo jechaŭ na vilenski aŭtavakzał, praz Varšavu ŭ Kijeŭ. Ja dumaŭ, što jon, moža, dzieści ŭ lesie zabity lažyć. Niekatoryja biełarusy va Ukrainie bajalisia navat prosta adkazvać na pytańni pra Łachviča. Ja ŭbačyŭ strach. Dla mianie heta śviedčyła, što jość hrupa, jakaja zdoleła zapałochać častku biełaruskaj dyjaspary va Ukrainie.

U darozie Łachvič urešcie źviazaŭsia ź im. Kłačko dajechaŭ da Charkaŭskaj vobłaści, dzie jany sustrelisia asabista. Łachvič raspavioŭ jamu svaju viersiju padziej, ale paprasiŭ nie pieradavać pačutaje publična, bo bajaŭsia za svajo žyćcio i nie vieryŭ, što chtości zmoža jaho abaranić:

— Jon skazaŭ: «U mianie, mabyć, stakholmski sindrom. Heta ja va ŭsim vinavaty». Ja ŭbačyŭ pierad saboj achviaru. Skazaŭ jamu: «Sań, na tabie pakazali inšym: voś my tut siła, nas treba bajacca». Dla taho i spatrebiłasia publičnaje «pakajańnie» — kab zapałochać astatnich. Ja razumieŭ, što jamu strašna, ale maŭčać nielha, bo dalej budzie tolki horš.

Paśla sustrečy Kłačko zapisaŭ 27‑chvilinnaje videa, u jakim pierakazaŭ pačutaje i zaklikaŭ ukrainskija pravaachoŭnyja orhany dać pravavuju acenku dziejańniam udzielnikaŭ kanfliktu. Ale apublikavać rolik nie zmoh: jon paabiacaŭ Łachviču zachavać razmovu ŭ tajamnicy:

— Ja dva dni dumaŭ: čamu my prajhrajom takim ludziam? Tamu što ŭ ich niama maralnych barjeraŭ, jany robiać što chočuć. A ŭ nas jany jość. Kuś daŭ słova pabracimu, značyć, nie moža raskazać pra toje, što pačuŭ.

Kali Kłačko paviedamiŭ Łachviču pra zapis, jany mocna pasvarylisia:

— Jon skazaŭ: «Ty mnie abiacaŭ. Kali apublikuješ, ja budu admaŭlać i kazać, što ničoha takoha tabie nie raskazvaŭ». Ja šmat čaho pačuŭ u svoj bok: što ja varjat, što ŭ mianie PTSR. Paśla hetaha jon miesiac sa mnoj nie razmaŭlaŭ.

Adnak praz paŭtara miesiaca Łachvič sam zapisaŭ videa, u jakim raspavioŭ svaju viersiju padziej:

— Jon małajčyna, što advažyŭsia. Jahonaje videa pa sutnaści supadaje z tym, što zapisaŭ ja, tolki majo było bolš padrabiaznaje i žorstkaje.

Alaksandr ličyć, što sprava nie pavinna zastavacca publičnaj svarkaj pamiž dobraachvotnikami. Pakolki jaje ŭdzielniki słužać va ŭkrainskich padraździaleńniach, raźbiracca musiać kiraŭnictva častki, vajskovaja palicyja i ŭnutranaja biaśpieka Ukrainy:

— Heta pavinny vyśviatlać nie Kuś, nie błohiery i nie biełaruskaja dyjaspara. Treba apytać udzielnikaŭ i dać pravavuju acenku. Ale ja viedaju ŭkrainskuju sistemu: usio moža paviarnucca jak u adzin, tak i ŭ druhi bok. Kali ludzi prykryvajuć adzin adnaho, sprava moža nikudy nie pajści.

Kali vajskoviec baicca raskazać, što ź im adbyłosia, i nie vieryć zakonu, heta ŭžo pytańnie nie tolki da ŭdzielnikaŭ kanfliktu, ale i da sistemy. A kali ŭsie buduć maŭčać, siońnia pakazalna pryniziać adnaho, a zaŭtra nastupnym stanie niechta inšy.

Na dumku Kłačko, vypadak z Łachvičam staŭ tolki źniešniaj prajavaj bolšaj prablemy:

— Heta naryŭ, jaki prarvaŭsia. Takija historyi kidajuć cień na ŭsich dobraachvotnikaŭ i padryvajuć davier da vieteranskich inicyjatyŭ. 

«Ja viarnusia ŭ Biełaruś, tolki nie viedaju, pry žyćci ci paśla»

Niahledziačy na chvarobu, emihracyju i nieabchodnaść pracavać na budoŭli, Alaksandr kaža, što ciapier adčuvaje siabie ščaślivym:

— Ja žyvu, mabyć, najlepšaje svajo žyćcio, jak by dziŭna heta ni hučała. Kali ŭ tych abstavinach, u jakich my znachodzimsia, uvohule možna nazyvać siabie ščaślivym, to ja całkam ščaślivy čałaviek. Byvaje, idu, dźmie viecier — i chočacca raspravić ruki. Zdajecca, što jany, jak ptušynyja kryły: viecier padchopić, i palaciš nad budynkami. Voś taki byvaje nastroj.

Hetaje adčuvańnie jon źviazvaje z tym, što paśla piaci z pałovaj hadoŭ u emihracyi žyćcio narešcie stała bolš ustojlivym. Alaksandr atrymaŭ u Litvie status uciekača i pastajanny dazvoł na žycharstva, zmoh aformić indyvidualnuju dziejnaść i znajści pracu, jakaja dazvalaje samastojna apłačvać žyllo i asnoŭnyja vydatki:

— Lehalizacyja — vielmi vialikaja sprava. Mnie chapaje hrošaj, kab źniać kvateru i bolš-mienš narmalna žyć, nie dumać pastajanna: «Hospadzie, dzie ŭziać hrošy na toje ci na heta?»

Važna i toje, što pobač zastajucca blizkija ludzi:

— Luba była pobač sa mnoj uvieś hety čas. Praca, kankretnyja zadačy i padtrymka blizkaha čałavieka vielmi trymajuć.

Pavialičyć

19 žniŭnia Alaksandru spoŭnicca 42 hady. Jon uzhadvaje, što paśla špitala ŭ 2023‑m adčuvaŭ siabie starym i nie razumieŭ, čym skončycca chvaroba. Ciapier staŭleńnie da hadoŭ źmianiłasia:

— U kožnym novym hodzie žyćcia jość svaja pryhažość i svoj sens. U 41 hod — svaje kaštoŭnaści i smak, u 42 — inšyja, u 50 buduć trecija. Časam dumaju: kłasna było b znoŭ stać maładym i zdarovym. A potym razumieju, što tady straciŭ by dośvied i ŭvieś šlach, jaki prajšoŭ. Ja staŭ by inšym čałaviekam. Nie, ja hetaha nie chaču.

U Alaksandra zastalisia dźvie hałoŭnyja mary:

— Adna — duchoŭnaja: viarnucca volnym biełarusam u volnuju Biełaruś. Druhaja — materyjalnaja. Ja jaje pakul nie nazavu, kab zbyłasia. Dziela jaje šukaju padpracoŭki i hatovy vychodzić navat pa subotach. Tamu kali chtości moža niešta prapanavać na padpracoŭku — budu ŭdziačny.

Kali Rasija znoŭ pasprabuje zachapić Kijeŭ abo napadzie na Litvu, Alaksandr iznoŭ pojdzie vajavać, choć praz chvarobu nyrak aficyjna nieprydatny da słužby navat u vajenny čas:

— Kali rasijskija vojski znoŭ pojduć na Kijeŭ ci Rasija napadzie na Litvu, ja ŭsurjoz pastaŭlu pierad saboj pytańnie, ci bracca znoŭ za zbroju i bicca ź imi. Nie za niejkuju asobnuju krainu jak takuju, a za toje, kab nie pieramoh «ruski śviet».

Adnak hałoŭnuju budučyniu Alaksandr usio adno źviazvaje ź Biełaruśsiu. Jon vieryć, što tak ci inakš vierniecca na radzimu:

— Ja viarnusia ŭ Biełaruś. Adzinaje, nie viedaju, ci zrablu heta pry žyćci, ci ŭžo maje pareštki pierapachavajuć na mohiłkach u Damaševičach pad Baranavičami, dzie pachavany moj pradzied. Ale ja ŭ lubym razie viarnusia.

• 9
• 0
• 1
• 0
• 0
• 0
• 0
• 8