U Vilni raskapali miesca italjanskaha sadu Radziviłaŭ i hałoŭnaj puškarni VKŁ. Tut pabudujuć elitnaje žyllo
Padčas rasčystki placoŭki pad novy kvartał archieołahi natyknulisia na hłyboki płast torfu z reštkami daŭniaj apałubki. Śpiecyfičny hrunt zachavaŭsia ad kolišniaha pradmieścia Puškarnia — terytoryi, dzie niekali adlivali harmaty Vialikaha Kniastva Litoŭskaha i hadavali rybu dla arystakratyi.
Archieałahičnyja daśledavańni pravodzilisia ŭ červieni i lipieni na ŭčastkach pa vulicy Mastavoj (Tilto), 9 i 11. Pra heta paviedamiła Biblijateka imia Urubleŭskich Akademii navuk Litvy, zaŭvažyŭ telehram-kanał ArchiDucatus. Raskopki raskryli masiŭnyja padmurki dachodnych damoŭ miažy XIX—XX stahodździaŭ, jakija paźniej byli źniesienyja. Dziakujučy śpiecyfičnamu tarfianomu hruntu ŭ nižniaj častcy muroŭ zachavalisia navat reštki aryhinalnaj draŭlanaj apałubki.
Siońnia heta samy centr horada, ale ŭ XVI stahodździ terytoryja pamiž rakoj Vialloj (Niarys) i Nižnim zamkam znachodziłasia za haradskimi murami i nazyvałasia Puškarniaj.
Svaju nazvu pradmieście atrymała ad dziaržaŭnaj majsterni pa vytvorčaści harmataŭ — Vilenskaj puškarni. Zhodna z histaryčnymi daśledavańniami, jana była zasnavana vialikim kniaziem Žyhimontam II Aŭhustam u 1540‑ia hady i finansavałasia naŭprost ź dziaržaŭnaj kazny.
Syravinu dla vytvorčaści zbroi vieźli z usioj Jeŭropy: miedź i stal — ź Vienhryi i Karyntyi, śviniec — z Hdańska. Siudy byli zaprošanyja zamiežnyja majstry. Puškarnia pracavała nastolki aktyŭna, što ŭžo ŭ 1560 hodzie vieniecyjanski pasoł danosiŭ: u Vilni naličvajecca 180 vialikich harmataŭ i mnostva drobnych.
Paźniej, pry Stefanie Batoryju, tut adlivalisia ciažkija abłohavyja harmaty, a ŭ pačatku XVII stahodździa była stvorana znakamitaja harmata «Vilenskija braty», jakaja stralała 30‑funtavymi jadrami (bolš za 12 kh).
Pałac z karasiami i liniami
Pobač z arsienałam, na bierazie Vilii, raźmiaščałasia vializnaja rezidencyja Radziviłaŭ (nie błytać z pałacam Radziviłaŭ na Vilenskaj vulicy, u jakim ciapier znachodzicca mastacki muziej). Muravany pałac na Puškarni byŭ zbudavany ŭ pieršaj pałovie XVI stahodździa. Heta byŭ trochpaviarchovy budynak u styli italjanskaha mańjeryzmu z masiŭnaj cylindryčnaj viežaj, arkadami i bahata azdoblenymi fasadami. U im žyŭ Mikałaj Radzivił Rudy, i, jak miarkujecca, jahonaja siastra Barbara Radzivił.
Ale sapraŭdnym honaram rezidencyi byŭ vielizarny italjanski sad, jaki raspaściraŭsia na ŭschod ad budynka. Zhodna ź invientarami Radziviłaŭskaha archiva, jakija siońnia zachoŭvajucca ŭ Varšavie, sad byŭ abniesieny muram, mieŭ rehularnuju płaniroŭku, łabirynt, alei z abrykosaŭ, višań i vysakarodnych hatunkaŭ jabłyń. U śpiecyjalnych aranžarejach vyroščvali italjanskuju harodninu i navat inžyr.
Mienavita ŭ hetym sadzie znachodziłasia sistema z troch vialikich štučnych sažałak. U archiŭnych dakumientach XVII stahodździa jany apisvajucca jak «sadzawki, w których karaś wielki y lin łowi się» (sažałki, u jakich łoviacca vialiki karaś i liń). Heta i jość tyja samyja vadajomy, na tarfianym dnie jakich sučasnyja archieołahi znachodziać reštki paźniejšych padmurkaŭ.
Zaniapad i novy «Radziviłaŭski majontak»
Pałac surjozna paciarpieŭ padčas vajny z Maskoŭskaj dziaržavaj u 1655—1661 hadach. Apošnim jaho haspadarom, jaki jašče sprabavaŭ padtrymlivać žyćcio ŭ rezidencyi, byŭ Bahusłaŭ Radzivił. Paśla jaho śmierci pałac pastupova pryjšoŭ u zaniapad. Zhodna ź invientarami kanca XVIII stahodździa, ad raskošnaha budynka zastavalisia tolki ścieny pieršaha paviercha biez dachu, a sažałki paraśli pustaziellem. U 1820‑ch hadach ruiny kančatkova razabrali na cehłu.
Sami sažałki italjanskaha sadu byli zasypanyja ŭ pieršaj pałovie XIX stahodździa. Na ich miescy prakłali bulvar uzdoŭž raki, a na miažy stahodździaŭ terytoryja była ščylna zabudavana muravanymi damami. U pryvatnaści, tut uźviali pałac Tyškievičaŭ (siońnia tam mieścicca biblijateka Urubleŭskich Akademii navuk Litvy), a taksama dachodnyja damy i žyllo dla čynoŭnikaŭ.
Siońnia pra byłuju vielič mahutnaj zbrojevaj vytvorčaści i bahaćcie radziviłaŭskich sadoŭ nahadvajuć tolki archiŭnyja dakumienty, staryja płany dy śpiecyfičny tarfiany hrunt u budaŭničych katłavanach. A jašče novy šmatfunkcyjanalny kompleks na vulicy Mastavoj, jaki buduje kampanija Vastint Lithuania pa prajekcie studyi Renova, atrymaŭ simvaličnuju nazvu Radvilų valda («Radziviłaŭski majontak»).
Zhodna z prajektnaj dakumientacyjaj, na miescy zasypanych sažałak i razabranych dachodnych damoŭ paŭstanuć piacipaviarchovyja budynki, jakija abjadnajuć ofisnyja płoščy i 67 elitnych kvater.
«Naša Niva» — bastyjon biełaruščyny
PADTRYMAĆ-
Na dnie 2000‑hadovaha kałodzieža ŭ Šatłandyi znajšli čałaviečyja pareštki
-
Akademija navuk rychtuje archieałahičnuju kartu Minska. Apošnija znachodki na Miency ŭnosiać značnyja karektyvy ŭ historyju horada
-
Na Afonie adšukali try nieviadomyja raniej asobniki Astrožskaj Biblii. Dla jaje stvareńnia drukar Ivan Fiodaraŭ, vychadziec ź Biełarusi, vykarystoŭvaŭ teksty Skaryny
Ciapier čytajuć
Na aŭtašou ŭ Lidzie ledź nie zahinuŭ adzin z samych znakamitych kaskadzioraŭ Biełarusi — jaho videa sabrali amal paŭmiljarda prahladaŭ. Što ź im ciapier?3
Kamientary