«Vyjechać nielha zastacca». Žychary Kijeva vybirajuć pamiž dobraachvotnaj evakuacyjaj i jašče adnoj zimoŭkaj u horadzie pad abstrełami
Na fonie ŭzmacnieńnia rasijskich abstrełaŭ žychary ŭkrainskich haradoŭ rychtujucca da novaj ciažkaj zimy: im znoŭ pahražajuć nie tolki ŭdary rakiet i dronaŭ, ale i praciahłyja adklučeńni elektryčnaści i aciapleńnia, piša Bi-bi-si.
«Minułaja zima ŭ Kijevie była vielmi ciažkaj», — raskazvaje Maryja Šostak, maci dvaich dziaciej, jakaja ciapier źbiraje rečy ŭ svajoj nievialikaj kvatery, kab źjechać z horada.
Z-za praciahłych marazoŭ i častych adklučeńniaŭ elektryčnaści paśla rasijskich udaraŭ pa enierhasistemie minułaja zima stała adnoj z samych ciažkich dla Ukrainy.
«Byli dni i tydni, jakija prosta niemahčyma było vytrymać. Ja padumała, što nie pieražyvu jašče adnu takuju zimu», — kaža Maryja.
Jana vyrašyła nie čakać chaładoŭ. Paśla apošnich rasijskich atak na Kijeŭ jana pryniała rašeńnie źjechać z horada.
«Usio źmianiłasia ŭ kancy žniŭnia i pačatku vieraśnia, kali Kijeŭ pačali atakavać kruhłasutačna, — uspaminaje jana. — Raniej drony i rakiety pierachoplivali niedzie na ŭskrainach. Ciapier heta stała adbyvacca ŭ centry, prosta nad našymi hałovami».
Paśla niekalkich tydniaŭ uzmacnieńnia rasijskich atak, jakija da kanca vieraśnia zakranuli aŭtazapraŭki, elektrastancyi i klučavyja masty praz Dniapro, mer Kijeva Vital Kličko zajaviŭ, što horad apynuŭsia ŭ «vielmi dramatyčnaj situacyi».
9 kastryčnika jon zaklikaŭ žycharoŭ Kijeva, u jakich jość svajaki za horadam, pa mahčymaści časova pakinuć stalicu.
Aboje dziaciej Maryi — čatyrochhadovy Artur i dvuchhadovaja Kira — naradzilisia paśla pačatku poŭnamaštabnaha ŭvarvańnia Rasii ŭ 2022 hodzie.
Nie žadajučy padviarhać ich jašče adnoj ciažkaj zimoŭcy ŭ Kijevie, jana vyviezie ich za miažu.
Jany płanujuć pravieści zimu ŭ Churhadzie, na ŭźbiarežžy Čyrvonaha mora ŭ Jehipcie. Tam tańniej, čym u Jeŭropie, dy i ciaplej, tłumačyć Maryja.
«Ja zusim nie adčuvaju siabie ŭ biaśpiecy va Ukrainie», — kaža jana.
Apytańni pakazvajuć, što mnohija žychary krainy adčuvajuć toje ž samaje, navat kali nie ŭsie pakul pryniali takoje radykalnaje rašeńnie.
Apytańnie, praviedzienaje ŭ vieraśni daśledčaj kampanijaj «Hradus», pakazała, što 40% žycharoŭ Ukrainy razhladajuć mahčymaść pierajezdu, kali ŭmovy žyćcia buduć praciahvać paharšacca; 35% zajavili, što nie źbirajucca pierajazdžać, a 25% nie zmahli adkazać.
«Ludzi aceńvajuć sukupnaść stresavych faktaraŭ, — kaža Jaŭhienija Bliźniuk, zasnavalnica i hienieralnaja dyrektarka «Hradusa». — Havorka idzie nie tolki pra elektrazabieśpiačeńnie i adklučeńni kamunikacyj, jak minułaj zimoj. Rasijanie nanosiać udary pa bujnych łahistyčnych centrach, a heta značyć, što ludzi niepakojacca pra tavary, pra charčavańnie na zimu».
Niadaŭnija rasijskija ŭdary pa kijeŭskich mastach, AZS i škołach uzmacnili adčuvańnie niebiaśpieki i tryvohi.
Dla siemjaŭ z maleńkimi dziećmi situacyja asabliva ciažkaja.
Iryna, jakaja paprasiła nie nazyvać jaje proźvišča, raskazvaje, što minułaj zimoj jaje trochhadovaj dačce Palinie było vielmi składana.
«Časam u nas nie było aciapleńnia tydniami, a tempieratura ŭ kvatery składała nul abo piać hradusaŭ, — raskazvaje jana. — Tamu znachodzicca tut z maleńkim dziciem, jakoje pastajanna chvareje, było nievynosna».
Niadaŭnija pieražyvańni siamji tolki pahoršyli stan dziciaci.
«Sioleta pa nas dvojčy nanosili rakietnyja ŭdary», — kaža Iryna.
Pieršy vybuch u pačatku červienia vybiŭ vokny ŭ domie siamji na paŭnočna-zachodniaj uskrainie Kijeva. Praź miesiac — paśla častkovaha ramontu — druhi vybuch la ich dziesiacipaviarchovika zakidaŭ kvateru ziamloj, z-za čaho siamji daviałosia pierajechać u časovaje žyllo.
Zdaroŭje Paliny pahoršyłasia. Jana pakutuje ad najmacniejšaj tryvohi, jakaja vyklikaje prystupy nietrymańnia mačy, vanity i niekantralavany tremar.
«Ciapier u jaje ŭźnikła hetaja nieŭrałahičnaja prablema, i mienavita tamu my dumajem pra adjezd, — kaža Iryna. — Paśla kožnaha abstrełu źjaŭlajucca novyja simptomy».
Iryna, čyj muž słužyć u vojsku, pakul nie vyrašyła, kudy jechać. Jaje pasada ŭ mižnarodnaj niaŭradavaj arhanizacyi moža dazvolić joj pracavać dystancyjna z Polščy.
«Naš prezident kaža, što lepš źjechać z Kijeva, tamu što heta cel numar adzin», — kaža jana.
Dla inšych žycharoŭ Kijeva rašeńnie znachodzicca bližej da doma: na biaźmiežnych prastorach krainy, u jakoj-niebudź z ukrainskich viosak.
Alena Kanapla raskazvaje, što niekalki tydniaŭ šukała miesca, jakoje pasuje, pierš čym spyniła svoj vybar na domie ŭ sielskaj miascovaści, raźmieščanym za dźvie hadziny jazdy ad stalicy.
«Ja vyrašyła, što najlepšym varyjantam budzie nievialikaja vioska, dzie niama ni zavodaŭ, ni składoŭ, ni čyhunačnych stancyj, — tłumačyć Alena. — Ničoha, što moža stać mišeńniu dla Rasii».
U dzień vizitu Alena zajmałasia dastaŭkaj zapasaŭ u dom i kantralavała ŭstanoŭku novych dźviarej.
Zhodna z ukrainskaj tradycyjaj, novaje žyllo ŭžo aśviaciŭ śviatar.
U domiku ŭstanoŭleny hazavyja kanviekcyjnyja abahravalniki, ale ŭ susiednim chlavie lažać drovy, jakija dapamohuć Alenie sahrecca ŭ vypadku adklučeńnia elektryčnaści. Jana ŭžo padklučyła vysakachutkasny internet, nieabchodny dla jaje pracy ŭ kijeŭskim dabračynnym fondzie.
U toj čas, kali ŭ Kijevie pastajanna hučać sireny pavietranaj tryvohi, a vybuchi čuvać amal kožny dzień, cišynia i spakoj vioski — heta toje, čaho, pavodle słoŭ Aleny, joj patrebna najbolš.
«Pravioŭšy tut niekalki načej, kali ja mahu prosta spać, nie čujučy ni vybuchaŭ, ni siren, ja adčuvaju siabie lepš, — kaža jana. — Ja mahu pracavać, pisać svaje artykuły, mnie dobra».
Nieŭzabavie da Aleny dałučycca jaje pažyłaja maci.
«Jana žyvie ŭ davoli niebiaśpiečnym rajonie Kijeva, i heta škodzić jaje zdaroŭju», — tłumačyć jana.
Viadoma, nie ŭsim pa kišeni lecišča za horadam abo šmatmiesiačnaja pajezdka za miažu. Bolšaść kijaŭlan zrobiać usio, što ŭ ich siłach, kab pieražyć jašče adnu surovuju zimu ŭ stalicy, jak i raniej.
Ułady prymajuć miery, kab padrychtavacca da hetaha. Niekatorym z najbolš uraźlivych žycharoŭ Kijeva — pažyłym ludziam i žančynam z maleńkimi dziećmi — prapanujuć raźmiaścicca ŭ pieraabstalavanych sanatoryjach i reabilitacyjnych centrach, raźmieščanych u lasistych pryharadach.
Miž tym za apošnija paŭtara hoda vakoł horada była pabudavanaja sietka prykładna z 15 małych elektrastancyj, zaklikanaja ŭmacavać enierhasistemu Kijeva, jakaja paciarpieła ad papiarednich udaraŭ.
Kožnaja z hetych stancyj, pabudavanych va ŭmacavanych bunkierach i abaronienych ad atak dronaŭ masiŭnymi stalovymi rašotkami, zdolnaja zabiaśpiečyć elektraenierhijaj i ciapłom niekalki socień šmatpaviarchovych žyłych damoŭ.
Adnak razmovy enierhietyčnych kampanij pra płanavyja adklučeńni elektryčnaści i pieraboi z pastaŭkami šerahu praduktaŭ u supiermarkietach tolki ŭzmacniajuć stymuły dla adjezdu.
Jaŭhienija Bliźniuk ličyć, što masavaha adtoku žycharoŭ z Kijeva nie pradbačycca, i bolšaść ludziej pakul nie chočuć pakidać pracu abo zabirać dziaciej sa škoły.
«Jany buduć adkładać heta da taho času, pakul umovy žyćcia nie stanuć absalutna nievynosnymi», — kaža jana.
«Čamu my pavinny niejak uščemlivać siabie?». Dyrektarka RTBD patłumačyła, čamu pastaviła śpiektakl pavodle Puškina ŭ adnym z apošnich teatraŭ krainy, jaki pracavaŭ pa-biełarusku5757
Kamientary