Ptuški taksama pakutujuć ad džetłahu i paśla doŭhich pieralotaŭ źbivajucca z kursu

Paśla dalokaha pieralotu hadzińnik pakazvaje adzin čas, a cieła žyvie zusim pa inšym. Hety razład zdajecca płataj za vynachodnictva reaktyŭnych samalotaŭ, bo raniej čałaviek prosta nie moh pieramiaščacca tak chutka. Adnak u pryrodzie jość istoty, jakim dla padobnaha zboju chapaje ŭłasnych kryłaŭ, i siarod ich, jak vyśvietlili navukoŭcy, małyja buravieśniki (Manx shearwater).

Hetyja nievialikija marskija ptuški, bolšaść jakich hniazdujecca na astravach kala Vialikabrytanii i Irłandyi, zdolnyja pieraadolvać vielizarnyja adlehłaści. Vyhadoŭvajučy ptušania, baćki mohuć lacieć bolš za 1000 km na zachad, da bahatych na ježu miescaŭ u Atłantycy, a potym viartajucca dadomu amal pa pramoj.

Takaja dakładnaść dziŭnaja jašče i tamu, što mahnitnaje pole Ziamli im, jak vidać, nie dapamahaje. Raniej daśledčyki prymacoŭvali da małych buravieśnikaŭ nievialikija mahnity, jakija pavinny byli parušyć mahnitnuju navihacyju, ale heta nijak nie paŭpłyvała na maršruty.

Jak piša New Scientist, navukoŭcy z Oksfardskaha ŭniviersiteta miarkujuć, što buravieśniki vykarystoŭvajuć inšy miechanizm, jaki nazyvajuć soniečnym kompasam. Jon dazvalaje vyznačać kirunak pa stanoviščy Sonca na niebie. Ale dla hetaha ptušcy treba viedać i dakładny čas, bo na praciahu dnia Sonca źmianiaje svajo stanovišča. Mienavita tut i moža ŭźnikać prablema.

Ujavim, što buravieśnik viartajecca dadomu na ŭschod. A šostaj ranicy jon pavinien lacieć u bok Sonca, a apoŭdni, kali Sonca znachodzicca na poŭdni, trymać kirunak pad pramym vuhłom da jaho. Ale kali ptuška chutka pieraadoleje 15 hradusaŭ daŭhaty na ŭschod, miascovy čas zrušycca na hadzinu napierad. Tam užo budzie pieršaja hadzina dnia, a jaje bijałahičny hadzińnik usio jašče moža pakazvać poŭdzień. U vyniku ptuška niapravilna acenić stanovišča Sonca i krychu adchilicca ad patrebnaha kirunku.

Kab pravieryć hetuju hipotezu, daśledčyki praanalizavali maršruty amal čatyroch tysiač pieralotaŭ buravieśnikaŭ, sabranyja z dapamohaj prymacavanych da ich GPS-trekieraŭ.

Vyśvietliłasia, što padčas chutkich pieralotaŭ na ŭschod, kali ptuški znachodzilisia pa-za bačnaściu sušy, jany sapraŭdy mieli tendencyju adchilacca pa hadzińnikavaj strełcy. Mienavita takoha adchileńnia i možna było čakać, kali b ich unutrany hadzińnik adstavaŭ ad miascovaha času.

Daśledčyki razhledzieli i inšyja mahčymyja pryčyny adchileńniaŭ ad maršrutu, u tym liku ŭpłyŭ vietru i viarčeńnia Ziamli, jakoje taksama moža źmianiać trajektoryju ruchu. Adnak najlepš hetyja adchileńni tłumačyła mienavita pamyłka soniečnaha kompasa.

Praŭda, nastupstvy takoha džetłahu dla buravieśnikaŭ akazalisia nievialikimi. Paśla pieralotu na tysiaču kiłamietraŭ ptušcy davodzicca pieraadolvać usiaho kala piaci dadatkovych kiłamietraŭ, kab dabracca da svajoj kałonii. Dla vydatna prystasavanych da dalokich padarožžaŭ buravieśnikaŭ heta, chutčej za ŭsio, nieistotnaja zatrymka.

Mahčyma, nie tolki buravieśniki

Daśledčyki nie vyklučajuć, što padobny efiekt uźnikaje i ŭ inšych žyvioł, jakija chutka pieraadolvajuć vialikija adlehłaści, u tym liku ŭ niekatorych kažanoŭ i nasiakomych. Adnak bolšaść ptušynych mihracyj adbyvajecca pieravažna z poŭnačy na poŭdzień abo naadvarot, tamu źmiena hadzinnych pajasoŭ zvyčajna nie pavinna stvarać vialikich prablem.

Inšaja sprava palarnyja rehijony, dzie mierydyjany zbližajucca i 15° daŭhaty možna pieraadoleć zusim chutka. Tam zrušeńnie hadzińnika mohuć adčuvać mnohija žyvioły, mahčyma, navat biełyja miadźviedzi i piascy, jakija chodziać pa marskim lodzie. Praŭda, karcinu ŭskładniajuć palarny dzień i palarnaja noč, bo ŭ niekatorych vidaŭ u hety čas cyrkadnyja rytmy i biez taho parušajucca.

Pry hetym daśledčyki ŭdakładniajuć, što džetłaham u vypadku ptušak jany nazyvajuć mienavita razychodžańnie pamiž bijałahičnym hadzińnikam i miascovym časam. Ci adčuvajuć ptuški takoje ž niedamahańnie, jak ludzi paśla dalokich avijapieralotaŭ, pakul nieviadoma.

• 1
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0