Adkryty list da delehataŭ pryŭładnaha źjezda sajuza piśmieńnikaŭ, što adčyniŭsia siońnia ŭ Minsku.
Źjezd Sajuza piśmieńnikaŭ Biełarusi pačynaje svaju rabotu ŭ Minsku. Paet, piśmieńnik, palityk, ale člen inšaha piśmieńnickaha sajuza Uładzimir Niaklajeŭ praz hazietu «Narodnaja Vola» dasłaŭ kaleham ź inšaha palityčnaha łahiera svajo pryvitalnaje słova.
Za savieckim časam asnoŭnaj matyvacyjaj dla ŭstupleńnia ŭ Sajuz piśmieńnikaŭ Biełarusi byli (dla hrafamanskaj bolšaści) vyhody, jakija davała siabroŭstva ŭ hetaj arhanizacyi. Ustupiŭ — i niachaj sabie nichto razabracca nie moža, litaratar ty ci acienizatar, ale aŭtamatyčna ty ŭ asobnaj (nie ŭ toj, u jakoj usie!) čarzie pa kvateru, lecišča, mašynu, premiju… I čarha abaviazkova dojdzie — treba tolki vystajać, kapyty nie adkinuć da premii.
Siońnia takoj chalavy niama. Dyk pa jakoj pryčynie ščemiacca ŭ novy Sajuz piśmieńnikaŭ Biełarusi i žuk, i žaba?..
Matyvacyju nazvaŭ hienierał Čarhiniec.Akazvajecca, dla taho, kab ich knihi pračytaŭ Łukašenka. «Pieradajcie prezidentu, niachaj pačytaje». I ŭsio, ničoha bolšaha im nie treba. Jak tolki dažyvuć da takoha ščaścia — mohuć kapyty adkidvać.
Zmušany zasmucić tych, chto śpielić takuju nadzieju ŭ trapiatoj tvorčaj dušy. Z ułasnaha dośviedu kolišniaha staršyni Sajuza piśmieńnikaŭ kažu vam:
Łukašenka knih nie čytaje. I nie tolki na toj movie, na jakoj pisaŭ Bykaŭ, i na jakoj, pavodle słoŭ kiraŭnika biełaruskaj krainy, nielha vykazać ničoha vialikaha. Łukašenka nie čytaje knih i na toj movie, na jakoj piša spadar Čarhiniec.Jak vynikaje ź niadaŭniaha intervju Łukašenki rasijskim žurnalistam, da knihi jon maje hetki pijetet, jak da śviatyni. Tamu, peŭna, i nie biare ŭ ruki, kab nie apahanić.
Ja nie suprać taho, kali tak užo stałasia, kab u Biełarusi byli dźvie piśmieńnickija supołki. Niachaj ich budzie choć dvaccać. I navat bolš, kali ŭ ich buduć zachoŭvacca tradycyi nacyjanalnaj litaratury, jakaja j zapačatkavała biełaruščynu i samu Biełaruś. I hodna adstojvała biełaruskaje, prajšoŭšy praz represii, praz achviary. Kali heta zachavałasia, kali jość i ŭ nas, tady my nie daremnyja. Nie vypadkovyja ŭ našym časie. Kali ž hetaha niama, dyk navošta tady my — biełaruskija litaratary? Choć razam, choć paasobku…
Voś vy mnie kažycie: tak, my supracoŭničajem z uładaj, ale ž praz toje utrymlivajem biełaruskija časopisy, haziety, vydajom biełaruskija knihi.Čamu ž vy hazietu «Ranica» nie ŭtrymali?.. Nie tamu, što kryzis, i niekaha ŭratujuć z'ekanomlenyja na adzinaj biełaruskamoŭnaj haziecie dla dziaciej kapiejki, a tamu što hetaj ŭładzie na ŭsio biełaruskaje naplavać! I na vas taksama, jak na biełaruskich piśmieńnikaŭ, choć vy joj i słužycie! Jana vas padkarmlivaje, bo vy joj patrebnyja tolki jak pasłuchmiancy, jak zhodniki. Jakich chutka ŭžo nie tolki Łukašenka, a nichto ŭvohule čytać nie stanie nie pa pryčynie adsutnaści biełaruskich knih, a pa pryčynie adsutnaści biełaruskich čytačoŭ. Vuń va ŭsim Hrodnie nivodnaha paŭnavartasnaha biełaruskamoŭnaha pieršaha kłasa sabrać nie zmahli!..
Majo pytańnie nie da litaraturnych ašavurkaŭ, a da tych, chto nasamrač maje dačynieńnie da litaratury: u takoj situacyi vy zhodnyja słužyć i maŭčać?Zhodnyja z tym, što Čarhiniec užo ŭsłaŭlajecca jak Dastajeŭski, a ŭ nas dahetul niama vulicy ź imieniem Vasila Bykava? Choć kampanija, praviedienaja za toje, kab takaja vulica źjaviłasia, tolki ŭ Minsku sabrała bolš za 130 tysiač podpisaŭ! Dyk kali Čarhiniec paŭsiul chvalicca, što siabravaŭ z Bykavym, čamu b jamu nie padpisacca sto tryccać tysiač pieršym i nie pajści da Łukašenki z hetymi padpisnymi listami, kab toj ich pračytaŭ?..
Tamu što Čarhincu, jak i Łukašenku, na ŭsio biełaruskaje taksama naplavać.
Nie chaču leźci ŭ vašyja spravy, ale słuchajcie: pamianiajcie vy staršyniu. U hanarovyja jaho pieraviadzicie, kab nie nadta ŭskryŭdavaŭ.
Nu jak staršyniom Sajuza piśmieńnikaŭ Biełarusi moža być čałaviek, jaki nie viedaje biełaruskaj movy?Heta ž nonsens. Navat ruskija z hetaha, miakka kažučy, ździŭlajucca. Heta prykmiety varjatni, u jakoj my ŭsie žyviom. U jaje lohka było ŭvajści — ciažej vyjści. Ale treba vychodzić, pakul my ŭsie nie skrencilisia…
Časy źmianilisia. Niachaj litaratary siońnia — nie tyja vaładary dum, jakimi byli ŭčora. Nas nibyta i nie stała ŭ našym hramadstvie, nas niby «admianili» ŭ im. Zamianili na papsavikoŭ. Na chakieistaŭ. Ale nichto nie moža admianić nas u našym pryznačeńni. Jano ŭsim i zaŭsiody było zrazumiełym, a siońnia, kali ŭ Biełarusi vyniščajecca ŭsio biełaruskaje, jano, našaje pryznačeńnie, prosta vidavočnaje. I kali razmova na vašym źjedzie pojdzie pra heta, to žadaju vam pośpiechaŭ!
Uładzimir Niaklajeŭ, siabar Sajuza biełaruskich piśmieńnikaŭ.
Ciapier čytajuć
«Dali 3600 rubloŭ štrafu». Na biełarusku napisaŭ palityčny danos chłopiec, ź jakim jana chadziła na spatkańni i jakoha złaviła na zdradzie26
Kamientary