VODHUKI

 VODHUKI

Škada mnie Bykava

Učora pryjšoŭ 26-y numar «NN» — ničoha, što spoźnieny. Na pieršaj bačynie pačynajecca interviju «NN» z Vasilom Bykavym. Čytaju. Pračytała i, jak zvyčajna, jak i pračytaŭšy pra maleńkuju čyrvonuju kvietačku, zrabiłasia nadta sumna. U hałavu pryjšli dźvie rečy: u malitvie za Biełaruś jość takaja prośba, źviernutaja da Boha: «… Nia daj marna hinuć talentam, jakija pasyłaješ u naš narod…» i vierš Zośki Vieras, jaki jana kaliści prysłała Vitaŭtu Tumašu ŭ Ńju-Jork, i jakim dr.Tumaš padzialiŭsia z nami, kali my z mužam (Vincukom) byli ŭ Ńju-Jorku:

Ja nie bajusia žyćciovaj bury,
ale ž bajusia ja ŭtraty viery,
utraty enerhii bajusia biaź miery
bajusia žyci bieź ideału,
bo ŭ čornaj pustcy serca b skanała…
Bolš, čym cialesnaj,
bajusia śmierci — dušoj umierci…

Zośka Vieras tady była ŭžo ŭ nadta zaavansavanym vieku, kali ludzi dumajuć pra «cialesnuju śmierć».

Tady, u čornaj padarožnaj knižačcy, pad dyktoŭku Vitaŭta Tumaša ja heta zapisała i ciapier z taje ž knižački Vam pierapisała.

Škada mnie Vasila Bykava, vialikaha talentu, jaki pasłaŭ biełaruskamu narodu Boh… Jon, haduniec savieckaj ery, savieckaj idealohii, čuŭsia ŭ toj saviecki čas jak rybka ŭ vadzie, a jak palak kaža — u svaim žyviole. Usie jaho šanavali j chvalili. Pryjšoŭ inšy čas, i jon choča iznoŭ być u punkcie zroku biełaruskaha hramadztva i, zrazumieła, apynuŭsia ŭ hałoŭnym ruśle biełaruskaha nacyjanalnaha adradžeńnia. Ja pamiataju jaho na Pieršym źjeździe biełarusaŭ śvietu ŭ Miensku, u 1993 hodzie. Hladzieli my na jaho, jak na Boha, i mieli na jaho vialikija spadziavańni, što svaim mahutnym dychańniem i talentam budzie trymać i vieści napierad naš duch…

Ale čułaja duša piśmieńnika bačyć, što jon, jak skazać, duchova-nacyjanalna nie pryhatavany da biełaruskaha nacyjanalnaha adradžeńnia, jon čujecca «nie ŭ svaim žyviole», hladzić na słabaść biełaruskaha ruchu, nia bačyć ružovaje perspektyvy, bačyć tolki ciažkoje, mo kryvavaje zmahańnie za ideał — dziaržaŭnuju niezaležnaść Biełarusi. Zmahańnie, uklučycca ŭ jakoje jon adčuvaje, što nia maje duchovaje padrychtoŭki, nia vieryć u jaho… Što ž rabić. Jaki vychad?.. Vychad taki: źniavieryć i tych šalencaŭ, što, pavodle jaho, paryvajucca z matykaj na sonca, jakoje tak jarka śviecić ad uschodu… I pačynaje svaju rabotu źniaviervańnia biełaruskich idealistaŭ, abnizić ichny duch da ŭzroŭniu jahonaha — Vasila Bykava — duchu niaviery.

I ŭ majoj hrešnaj dušy zaradziłasia navat takaja hrešnaja dumka, za jakuju ja sama siabie haniła, što «starejšy brat» daŭ Vasilu Bykavu za jahonuju rabotu ŭznaharodu, ab jakoj pisałasia i ŭ «NN». Svajoj hrešnaj dumki ja sama saromiełasia j pra jaje nikomu nie kazała, pakul nie pračytała ŭ apošnim, što atrymała, numary «NN» interviju ź Piśmieńnikam, u jakim jon i kaža, što spałochaŭsia, što jahonyja siabry-rasiejcy drenna pra jaho padumali, pakryŭdzilisia na jaho, što jon byccam, tak jaho pasudžajuć, dziki nacyjanalist, što dumaje, što Smalensk dy Biełastoččyna — biełaruskija!!!

Biełarus z dušy, nie sa słovaŭ, hetym hanaryŭsia b, dakazvaŭ by histaryčna praŭdu takoj dumki…

Vasil Bykaŭ u «tvorčaj kamandziroŭcy». Što źniavierany duch budzie tvaryć?..

Napisała, razzłavałasia j supakoiłasia. A jakaja mahła b być karyść, kab ja svaje nieviasiołyja dumki pasłała ŭ «NN»? Moža tolki takaja, što pracaŭniki «Našaj Nivy», daj Boža im zdaroŭje, padumali b, što nia tolki jany tak dumajuć, a j čytačy taksama. Dy nakaniec dumaju: nielha jašče bolej prybivać duchu Vasila Bykava. Malicca za jaho, kab Boh jaho ŭvaskrasiŭ? Ci papłakać i zabycca… dy zacytavać našaha Adama Mickieviča:

Niech zywi nie traca nadziei!
I przed narodem niosa kaganiec oswiaty,
a kiedy trzeba, na smierc ida pokolei,
jak kamienie przez Boga rzucane na szaniec.

Žyvie «Naša Niva»!

Žyvie Biełaruś!

Z pašanaj,

Raisa Žuk-Hryškievič,
Taronta

Damovaŭtvarajeciesia!

Spadary movaviedy, Vy zaraz z hetymi «namordnikami», «namyźnikami», «napyśnikami» damovaŭtvarajeciesia da taho, što zabłytajeciesia sami i zabłytajecie ŭsich, chto čytaje i vydaje «NN». Kožny dakazvaje svaju pravatu, i ŭ haračaj palemicy spadary movaviedy zabylisia, što ŭ biełaruskaj movie isnujuć synonimy. Synonimy — słovy roznyja pa hučańniu i napisańniu, ale adnolkavyja pa sensu, leksyčnamu značeńniu. Tamu amal kožnaja versija maje prava na isnavańnie (nu, akramia samych ekzatyčnych perłaŭ kštałtu «zaščaraŭ» dy «naščaraŭ»), bo ŭ Biełarusi chapaje roznych dyjalektaŭ, i sabačy tvar u roznych miaścinach mohuć nazyvać pa-roznamu. Prapanuju pakinuć namyźnik u spakoi. Vartasnych versijaŭ šmat, i pavažanym žurnalistam «NN» budzie z čaho vybirać paśla čarhovaj antynarodnaj akcyi ŭładaŭ.

Para źviarnuć uvahu na inšyja słovy. Naprykład, ci možna vykarystoŭvać u biełaruskaj movie słova «tavaryš», jakoje vykarystoŭvaŭ Ja.Kupała («Moj miły tavaryš, moj lotčyk…» («Chłopčyk i lotčyk», 1935 h.)? Ci «tavaryša» (jak luboŭ i kachańnie) možna vykarystoŭvać u peŭnych abstavinach, ci nielha vykarystoŭvać zusim? I jašče mianie cikavić słova «žurnalist». U słoŭniku inšamoŭnych słovaŭ (składalnik A.Bułyka, Miensk, «Narodnaja aśvieta», 1993 h., star. 111) napisana: «žurnalist (rus. žurnalist, ad žurnał <fr.journal)». U mianie ŭźnikaje pytańnie: kali słova «žurnalist» utvorana niespasredna ad fr. Journal, to ŭsio zrazumieła, a kali ad rus. žurnał (što na biełaruskaj movie «časopis»), to žurnalist pa-biełarusku hučyć, mabyć, pa-inšamu? A jak Vy dumajecie, spadary?

Abolik Jury,
Miensk

Drobiazi

Ubačyŭ u apošnim numary «Našaj Nivy» artykuł pra Piotru Sierhijeviča «Los klasyka». Los hetaha mastaka niejkim čynam zakranuŭ i mianie. Ja byŭ ź im znajomy, pisaŭ pra jaho, maju niekalki jahonych tvoraŭ. Staŭ čytać. Praciah artykułu byccam by na st. 5. Na st. 5 praciahu niama, ale jość na 4-j. Drobiaź byccam by. Dachodžu da radkoŭ «mnie zhadvajecca taja, adzinaja i apošniaja vystava Sierhijeviča ŭ Miensku, u 1981 hodzie». Što za łuchta? I chto heta napisaŭ? Šukaju aŭtara — ni podpisu, ni pseŭdanimu, navat inicyjałaŭ niama. Ale kab čałaviek nia viedaŭ, nia bačyŭ ci chacia b nia čuŭ pra jubilejnuju vystavu mastaka ŭ 1975 hodzie tut, u Miensku, u Pałacy mastactva? Piša ž, miarkujučy pa ŭsim, specyjalist.

Rabili hetuju vystavu «na hołym entuzijaźmie» my, viadomaja piaciorka z «Paddašku», Kulik, Kupava, Krukoŭski, Maračkin, Markaviec. Jeździli ŭ Vilniu, pryvozili tvory, adšukvali ŭ roznych ustanovach i ŭ pryvatnych uładalnikaŭ, restaŭravali ich u byłoj majsterni Markaŭca na Dźmitraŭcy. Vialikimi namahańniami nam udałosia paśla vystavy šerah cikavych pracaŭ pakinuć u Biełarusi (ich kupili bolš-mienš zamožnyja na toj čas našyja znajomyja ź liku tvorčaj i navukovaj intelihiencyi). Nami, mastakami, byŭ u składčynu vykupleny adzin ź lepšych tvoraŭ mastaka: partret Zabejdy-Sumickaha (hł. st. 6). Zaraz jon znachodzicca ŭ muzei Bahdanoviča.

Na toj ža 6-j staroncy padviarstany materyjał U.Sodala, taksama pryśviečany Sierhijeviču, i ŭ im havorycca pra mienskija vystavy mastaka 1962 i 1975 hadoŭ. Pad zdymkami ŭ pieršym artykule — nivodnaha podpisu: znoŭ drobiaź, maŭlaŭ, i tak źjaduć.

I jašče zaŭvaha ananimu: nia varta spasyłacca na aŭtarytet Salvadora Dali pry acency kamunistyčnaj spadčyny. Hety vusaty pižon zialonaha paniaćcia nia mieŭ, što takoje kamunizm na praktycy. Nia «pylnyja archivy» zastalisia ad jaho na našaj z vami radzimie, a nieźličonyja mahiły niavinnych achviaraŭ.

Skazać pa praŭdzie, čytać hazetu raschaciełasia. Ale dačytaŭ. Drobiaziaŭ, padobnych vyšejzhadanym, jak na adzin numar, nabrałasia zašmat.

Uładzimier Krukoŭski,
Miensk