Pierachodnaja kraina (Kiraŭnik Kansultacyjna-naziralnaj hrupy ABSE ŭ Biełarusi Hans-Hieorh Vik łaskava pahadziŭsia adkazać na pytańni “NN”)

 Pierachodnaja kraina

Kiraŭnik Kansultacyjna-naziralnaj hrupy ABSE ŭ Biełarusi Hans-Hieorh Vik łaskava pahadziŭsia adkazać na pytańni “NN”.

— Spadaru pasoł, praces nacyjatvorčaści ŭ biełarusaŭ, adnoj z najmałodšych eŭrapiejskich nacyj, jašče praciahvajecca. Prykład byłoj Juhasłavii pakazvaje, nakolki paskudna i ciažka jon moža prachodzić i jakija pahrozy rehijanalnaj stabilnaści, demakratyi i pravam čałavieka moža nieści. Jakija najbolšyja niebiaśpieki ścierahuć Biełaruś na hetym šlachu?

— Raźvićcio Biełarusi ŭ kirunku demakratyi, jakaja adpaviadaje eŭrapiejskim standartam, jak było vyznačana Kapenhahienskim i Paryskim dakumentami 1990 h., pierarvałasia ŭ 1996 h. Eŭrapiejskija standarty praduhledžvajuć viaršenstva zakonu, padzieł ułady miž klučavymi dziaržaŭnymi instytutami (zakanadaŭčym, vykanaŭčym i sudovym), a taksama pluralistyčnuju demakratyčnuju strukturu. Kancentracyja ŭsioj dziaržaŭnaj ułady ŭ rukach adnaho dziaržaŭnaha instytutu istotna abciažarvaje raźvićcio sapraŭdy pluralistyčnych demakratyčnych strukturaŭ. Eŭrapiejskija instytuty pasprabavali adradzić demakratyčny praces praź mižnarodny i ŭnutrany dyjaloh. Da ciapierašniaha času hetyja namahańni nie prynieśli jakich-niebudź istotnych vynikaŭ. Adnak mahčymaść adnaŭleńnia transfarmacyjnaha pracesu musić zastavacca adkrytaj.

— 9 hadoŭ biełaruskaj niezaležnaści abvierhli dumku pra “vypadkovaść” biełaruskaj dziaržaŭnaści, jakuju vykazvali niekatoryja analityki raniej. Tym nia mienš, heta byŭ peryjad usio hłybiejšaha ekanamičnaha kryzysu, mižnarodnaj izalacyi i kulturnych uzrušeńniaŭ. Jak, pa-Vašamu, hetaje dziesiacihodździe ŭrešcie zastaniecca ŭ biełaruskaj historyi dziesiacihodkaj strataŭ ci znachodak?

- Pakolki my jašče nia viedajem pra dalejšaje raźvićcio isnujučych ciapier supiarečlivych tendencyjaŭ kansalidacyi aŭtarytarnaj systemy i raźvićcia sapraŭdy demakratyčnych dziaržaŭnych instytutaŭ, siońnia nie ŭjaŭlajecca mahčymym kazać, jak padziei zhadanaha peryjadu buduć acenienyja ŭ budučyni.

— Biełaruś - heta “tranzytnaja kraina”. Ci hetaja realnaść spryjaje ŭmacavańniu demakratyi, ci, naadvarot, padšturchoŭvaje da ŭstalavańnia aliharchičnaha kiravańnia?

— Biełaruś źjaŭlajecca krainaj pierachodnaha peryjadu, što znachodzicca miž krainami-siabrami Rady Eŭropy i jakija tamu ŭvažajucca za krainy z demakratyčnymi strukturami. Budzie spraviadliva adznačyć, što paśpiachovamu raźvićciu krainy pierachodnaha peryjadu budzie niesumnienna spryjać umacavańnie krainaj jaje demakratyčnych pracesaŭ.

— Biełaruś, dyj usia Ŭschodniaja Eŭropa, časta razhladalisia jak zona naturalnych intaresaŭ i hiehiemonii Rasiei abo Niamieččyny, jakija niaredka adkryta ci padspodna stavilisia da mienšych, doŭhi čas bieździaržaŭnych narodaŭ Uschodniaj Eŭropy jak “mienšavartasnych”. Jak ABSE i Vy asabista bačycie budučyniu nacyjaŭ Uschodniaj Eŭropy?

- Pa zaviaršeńni chałodnaj vajny kancepcyja hiehiemonii ŭ Eŭropie toj ci inšaj siły zhubiła svaju raniejšuju značnaść. Taja kancepcyja była zamienienaja kancepcyjaj Eŭrapiejskaha Źviazu z adnaho boku, a taksama kanvencyjnymi pahadnieńniami pra ŭzajemadziejańnie i supracoŭnictva Eŭrapiejskaha Źviazu z Rasiejskaj Federacyjaj i inšymi dziaržavami ŭ Eŭropie - jakija nie planujuć dałučycca da Eŭrapiejskaha Źviazu ŭ bližejšaj budučyni, ź inšaha boku. ABSE padtrymlivaje raźvićcio demakratyčnych instytutaŭ u krainach, što znachodziacca ciapier na pierachodnym etapie ŭ nakirunku pabudovy demakratyi, što adpaviadaje eŭrapiejskim standartam.

— Kali, u suviazi z čym Vy ŭpieršyniu ŭ svaim žyćci pačuli słova «Biełaruś»?

— Upieršyniu ŭ žyćci ja pačuŭ słova “Biełaruś” pry kancy 40-ch - pačatku 50-ch padčas vyvučeńnia historyi Eŭropy. Heta było źviazana ź infarmacyjaj pra historyju Polščy, Litvy i Rasiei (Savieckaha Sajuzu).

— Vy praviali ŭ Biełarusi ŭžo dva hady. Što było Vašym najhłybiejšym uražańniem tutaka? Što było samym piakučym bolem? Što Vy raspaviadajecie svaim unukam pra krainu, u jakoj pracuje ichny dzied?

— U časie majoj prafesijnaj dziejnaści, pačynajučy ź siaredziny 50-ch, ja mieŭ šmat kantaktaŭ z Uschodniaj Eŭropaj. Ja adznačyŭ šmat źmienaŭ, što adbylisia za minułyja dziesiacihodździ. Ciapier mnie chaciełasia b dasiahnuć bolšaha, čym ja nasamreč zmoh by vykanać. Usie maje dzieci naviedali hetuju častku Eŭropy, tamu maje darosłyja dzieci mohuć raspavieści svaim ułasnym dzieciam pra tuju častku Eŭropy, dzie ciapier vykonvaje svaju misiju ich dziadula, heta ž zrablu pry nahodzie i ja.