«Pieršaja dumka — najlepšaja». Ekzamienatar — pra niuansy dziaržaŭnaha ekzamienu pa polskaj movie
Možna 15 hadoŭ pražyć u Polščy, dobra razmaŭlać pa-polsku — i nie zdać dziaržaŭny moŭny ekzamien.

Čamu tak adbyvajecca, jak pracuje ekzamienacyjnaja kamisija i na čym kandydaty hublajuć bały, Most raspytaŭ Albierta Viažbickaha, jaki ŭžo kala troch hadoŭ prymaje ekzamieny pa polskaj movie.
Palak Albiert Ježy Viažbicki — mahistr biełaruskaj fiłałohii. Bolš za siem hadoŭ jon vykładaje polskuju movu zamiežnikam, a taksama pracuje ekskursavodam. Prykładna try hady tamu jon pačaŭ prymać dziaržaŭnyja ekzamieny pa polskaj movie — zvyčajna dva-try razy na hod.
Pavodle jaho słoŭ, kab stać ekzamienataram, dastatkova mieć dośvied vykładańnia polskaj movy jak zamiežnaj, padać reziume i prajści sumoŭje. Asobnaha siertyfikata nie patrabujuć. Adnak navat daśviedčanamu vykładčyku davodzicca asvojvać novyja navyki.
— Nastaŭnictva i ekzamienatarstva — heta krychu roznyja spravy, — tłumačyć Albiert.
Zamianili na ekzamienie, bo zdavała znajomaja
U centry, dzie pracuje Albiert, ekzamien prachodzić dva dni — u subotu i niadzielu. Spačatku ekzamienatary rehistrujuć kandydataŭ, zatym sočać za vykanańniem pravił u zale. U subotu paśla piśmovych zadańniaŭ jany pačynajuć prymać vusnuju častku ekzamienu, a ŭ niadzielu praciahvajuć. Piśmovyja pracy praviarajuć paźniej, na praciahu nastupnych tydniaŭ.
— Nas zaŭsiody dvoje, i my možam pamiž saboj spračacca, kali niešta nie tak. Mnie jašče nikoli nie davodziłasia być u adnoj kamisii z tym ža čałaviekam, — raskazvaje surazmoŭca.
Acenki vystaŭlajuć pavodle śpiecyjalnych formaŭ z padrabiaznymi kryteryjami. Raskryvać usie niuansy hetaj sistemy Albiert nie moža.
Pavodle pravił, ekzamienatar pavinien paviedamić, kali asabista viedaje čałavieka, jakoha jamu treba aceńvać. Adnojčy Albierta zamianili na čas vusnaha ekzamienu, bo siarod kandydataŭ była jaho znajomaja.
«Navošta mnie jašče dadatkova rychtavacca?»
Pavodle Albierta, adna z hałoŭnych prablem — kandydaty časta pieraaceńvajuć svaje viedy i nie rychtujucca da farmatu ekzamienu.
— Byvajuć ludzi, jakija iduć na ekzamien i dumajuć: «Ja ž viedaju polskuju movu, žyvu tut užo čatyry, šeść, vosiem, navat 15 hadoŭ. Navošta mnie jašče dadatkova rychtavacca?» I z hetym vielmi składana, bo časta jany sapraŭdy viedajuć movu. Ja moh by ź imi hadzinu razmaŭlać ci niešta ŭ ich zamović, kali jany pracujuć u peŭnaj halinie ekanamičnaj dziejnaści.
— Ale na ekzamienie jany nie hatovyja: nie viedajuć, jak apisać zdymak, nie ŭmiejuć pabudavać manałoh ci dyjałoh. U piśmovaj častcy nie mohuć napisać, naprykład, ese, bo nie pisali jaho z časoŭ siaredniaj škoły i ŭžo nie pamiatajuć strukturu, — raskazvaje Albiert.
Jon zhadvaje kandydata, jaki chvalavaŭsia i zamiest źviaznaha manałohu prosta pieraličvaŭ asobnyja słovy. Tema zadańnia była pra zdarovy ład žyćcia, a adkaz vyhladaŭ prykładna tak: «Sport, zdarovaje charčavańnie, ruch, šmat spać».
Hublajuć bały z-za kolkaści słoŭ
Jašče adna raspaŭsiudžanaja pamyłka — nievykanańnie patrabavańniaŭ da abjomu piśmovaj pracy.
— Kali ŭ zadańni napisana, što treba napisać 30 i 170 słoŭ, to stolki i treba pisać. Nie minimum i nie maksimum — mienavita stolki. Heta vielmi važna, bo heta faktyčna biaspłatnyja bały, — tłumačyć ekzamienatar.
Pavodle Albierta, dapuskajecca adchileńnie ad zadadzienaha abjomu na 10% u abodva baki. Kali ŭkłaścisia ŭ hetyja miežy, možna atrymać maksimum bałaŭ za abjom pracy. Kolki mienavita — ekzamienatar nie raskryvaje. Jon zhadvaje vypadki, kali kandydaty pieravyšali patrebny abjom prykładna na 40% i praz heta hublali bały.
Čamu biełarusam padabienstva moŭ moža pieraškadžać
Pavodle Albierta, biełarusy, ukraincy i inšyja kandydaty, rodnaja mova jakich — sa słavianskaj hrupy, časta pieraaceńvajuć svaje viedy polskaj praz padabienstva moŭ.
— Padabienstva moŭ — nie toje kab vorah, ale, napeŭna, nie siabar. Jamu nielha całkam daviarać, — adznačaje ekzamienatar.
Albiert raić bolš čytać i słuchać pa-polsku, a taksama zapisvać «falšyvych siabroŭ pierakładčyka» — słovy, jakija padobna hučać na roznych movach, ale majuć roznyja značeńni.
Nie varta bajacca pytańniaŭ ekzamienatara
Padčas vusnaj častki dadatkovyja pytańni nie abaviazkova aznačajuć, što kandydat adkazaŭ drenna. Časam ekzamienatary prosta chočuć niešta ŭdakładnić abo lepš acanić jaho viedy. Padčas razmovy jany taksama robiać natatki.
— Kali bačycie, što ekzamienatary niešta sabie zanatoŭvajuć, nie pierajmajciesia. Heta nie značyć, što vy robicie pamyłku ŭ kožnym słovie. Natatki mohuć być i stanoŭčymi, — raskazvaje Albiert.
Hetyja zapisy dapamahajuć paśla abmierkavać vyniki z druhim ekzamienataram.
Dobry adkaz na vusnaj častcy nie harantuje paśpiachovaj zdačy ŭsiaho ekzamienu. Albiert zhadvaje zamiežnicu, jakaja dobra razmaŭlała pa-polsku i spraviłasia z vusnaj častkaj, ale paźniej vyśvietliłasia, što jana nie zdała aŭdziravańnie.
Albiert zaklikaje nie bajacca kamisii.
— Nie treba ŭsprymać ekzamienataraŭ jak vorahaŭ. My taksama ludzi, sustrakajemsia na vulicy, chodzim u tuju ž «Biadronku», — kaža jon.
Albiert sam zdavaŭ ekzamieny pa ŭkrainskaj i italjanskaj movach, tamu razumieje chvalavańnie kandydataŭ. Pavodle jaho, ekzamienatary staviacca da hetaha z razumieńniem.
Jak padrychtavacca da ekzamienu
Pierš za ŭsio Albiert raić razabracca sa strukturaj ekzamienu i vykanać dva-try probnyja ekzamienacyjnyja zadańni, jakija možna znajści ŭ internecie. Taksama varta vyvučyć aficyjnyja materyjały z patrabavańniami da piśmovaj i vusnaj častak.
Ekzamienatar raić nie daviarać całkam štučnamu intelektu ŭ pytańniach hramatyki. Pavodle jaho dośviedu, čat-bot moža prydumlać praviły, tamu, kali ź im kansultavacca, lepš prasić u jaho spasyłki na krynicy i praviarać infarmacyju samastojna.
Jość u Albierta i asabistaja parada, zasnavanaja na dośviedzie zdačy moŭnych ekzamienaŭ.
— Pieršaja dumka — najlepšaja. Nie viartacca, nie pierapraviarać, nie zadumvacca: a raptam tam niešta nie tak? Lepš pakinuć pieršy adkaz. Ale heta maja asabistaja parada. Viedaju, što jość ludzi, jakija chočuć usio pravieryć try razy. Kali im heta dapamahaje — kali łaska, — kaža jon.
Za dzień da ekzamienu Albiert raić užo ničoha nie vučyć, a adpačyć: možna navat pahulać u PlayStation ci schadzić u spartzału. Hałoŭnaje — dobra vyspacca, bo piśmovaja častka doŭžycca amal čatyry hadziny, a z ulikam čakańnia vusnaj u ekzamienacyjnym centry možna pravieści ŭvieś dzień.
Ciapier čytajuć
Zamiest pareštkaŭ Vitaŭta za ścianoj Vilenskaj katedry znajšli tolki kuču kamianioŭ. Ale ŭłady Litvy hatovyja vydatkavać na praciah pošukaŭ jašče 1,5 miljona jeŭra
Kamientary
A jašče siadzi i marnuj lišnija chviliny na toje, kab słovy paličyć. Ci napeŭna nie za šmat? Zadača, ź jakoj nieparaŭnalna lepš spraŭlajecca luby AI.
Robiać z čałaviekaŭ botaŭ, što jezdiać tolki pa zahadzia vyznačanych rejkach i špały ličać, a potym ździŭlajucca vyniku
Tut nie pravierka "iezdy pa zahadzia vyznačanych rejkach", a jakraz bolš składanych navykaŭ, typa ci zdolejecie vy sa słoŭ skłaści svaje "rejki" i maršrut, nie prosta zrabić prymityŭny bazavy copy/paste na vyznačanych.
I heta praŭda, što peŭnaja kolkaść ludziej hetamu nie navučajucca navat u škole i na rodnaj movie.