Z USICH STARON

 Z USICH STARON

Polšča

Pahroza finansavaha kryzysu

Na pazaminułym tydni polski ministar finansaŭ Jarasłaŭ Baŭc pierapałochaŭ kalehaŭ-ministraŭ i hramadzkuju dumku tym, što deficyt biudžetu krainy ŭ 2002 h. moža skłaści 88 młrd. złotych (kala 22 młrd. dalaraŭ). Polščy pahražaje finansavy kryzys, katastrofa biudžetu, źnižeńnie ŭzroŭniu žyćcia, skačok inflacyi. Niezaležnyja eksperty paćvierdzili słovy Baŭca. Kali ŭrad prosta zaraz nia prymie mieraŭ, niedabor u budučym biudžecie dasiahnie ad 85 da 93 młrd. złotych. Na nastupny ž dzień Baŭca vypravili ŭ adstaŭku — za toje, što “davioŭ da takoha stanu” i “zapozna pieraściaroh”.

Hetyja prablemy ŭ polskim skarbie stvaralisia pastupova — deficyt biudžetu prychoŭvali, niastačy “pierasoŭvali” na nastupnyja hady. Kryzys byŭ vyklikany nieefektyŭnaściu padatkovaj systemy, mnostvam nieapraŭdanych ilhotaŭ i — samaje asnoŭnaje — najaŭnaściu bieźličy ŭsiemahčymych ahiencyjaŭ i fondaŭ, što atrymlivajuć biudžetnyja datacyi. Aproč 14 dziaržaŭnych metavych fundacyjaŭ, što fihurujuć u sioletnim polskim biudžecie, jość tysiačy drabniejšych instytucyjaŭ takoha kštałtu. Hetyja arhanizacyi vielmi časta dublujuć adnu i ich dziejnaść nie abhruntavanaja lohikaj. Skažam, navošta isnuje Fundacyja reabilitacyi niepaŭnavartasnych asobaŭ, kali dziaržava praz svaje centralnyja ŭstanovy i samakiravańnie mahła b vykonvać jejnyja funkcyi? A skasavańnie Fundacyi zaaščadziła b 1,1 młrd. złotych. Funkcyi Ahiencyi pramysłovaha raźvićcia taksama mahli b z pośpiecham vykonvać dziaržaŭnyja ministerstvy. Stvareńnie takich fundacyjaŭ źjaŭlajecca dobrym sposabam nie płacić padatkaŭ. Štohod na ichnyja rachunki ciakuć datacyi albo niekantralavanyja dziaržavaj prybytki. Voś i apynułasia na miažy kryzysu samaja dynamičnaja ekanomika Ŭschodniaj Eŭropy.

Baŭc prapanavaŭ za 2002 h. davieści da ładu finansavuju systemu kraju, pavialičyŭšy padatki ci pierapyniŭšy na dva hady vypłaty ŭ pensijnyja fondy. Ale niezaležnyja eksperty kažuć, što padvyšeńnie padatkaŭ pahoršyć perspektyvy rostu j sytuacyju na rynku pracy — biespracoŭje pieravysić 20%, ludzi, čyj zarobak pamienšycca, buduć mienš pracavać, a tamu lepš skaracić vydatki i nia rušyć padatkaŭ.

Novaja ministarka finansaŭ Halina Vasileŭskaja-Trenkner i ŭrad pastanavili, što deficyt nia moža pieravysić 40 młrd. złotych (10 młrd. dalaraŭ). Padvyšeńnia padatkaŭ nia budzie, ale kožny, chto admovicca skaračać svaje vydatki, budzie pavinien zaprapanavać inšuju krynicu aščadžeńniaŭ. Urad taksama nie źbirajecca vypuskać novyja eŭraablihacyi.

Palaki zaŭvažyli kryzys na etapie, kali ź im jašče možna zmahacca. Heta najlepšy dokaz žyćciovaści polskich pieraŭtvareńniaŭ.

Siarhiej Rak

Vilenskija šyldy

U Vilni źbirajucca ŭšanavać pamiać drukara Piatra Mścisłaŭca. Miž tym za leta źnikli niekalki biełaruskich pamiatnych šyldaŭ

Vilenskaja meryja paviedamiła, što nieŭzabavie na domie 19 pa vulicy Vialikaj (były pałac burmistra Jakuba Babiča) źjavicca šylda ŭ honar Mścisłaŭca. Z prośbaj ustalavać hetkuju došku źviarnulisia da Ministerstva kultury Litvy pradstaŭniki... Kalininhradzkaj vobłaści. Kalininhradcy paabiacali pryvieźci šyldu i apłacić jaje vyrab. Tamu nadpis budzie zrobleny tolki pa-rasiejsku i pa-litoŭsku.

Dom na Vialikaj abrany tamu, što, jak miarkujecca, mienavita tam u kancy XVI st. pracavała drukarnia Mścisłaŭca. Mścisłaviec pražyŭ tutaka hadoŭ dziesiać.

Na ścianie hetaha domu ŭžo visić doška ŭ honar Skaryny. Dva biełaruskija drukary buduć susiedzić na adnoj ścianie... Kali, praŭda, memaryjalnaja tablica Skarynu nie prapadzie. Bo, naprykład, bronzavy bareljef Ryhora Šyrmy, što visieŭ na jahonym domie kala Pračyścienskaha saboru, skrali jašče ŭviesnu. Hranitnyja tablicy pa-litoŭsku j pa-biełarusku pakinuli, a bareljef z bronzy, badaj, užo j pierapłavili. Choć Šyrma na reljefie byŭ bolej padobny da jakoha kazachskaha akyna, čym da biełaruskaha kampazytara, usio adno škada.

A voś źniataje marmurovaje šyldy pamiaci Kastusia Kalinoŭskaha, što była na vulicy jahonaha imia, kolišniaj Małoj Pahulancy, nie škada... Jaje ŭstalavali jašče za savieckim časam i rasiejski nadpis na joj śviedčyŭ, što “Kostas Kalinauskas — rukovoditiel ovoboditielnoho vosstanija v Litvie”. Za roham taho ž domu, dzie visieła zhadanaja šylda Kalinoŭskaha, była memaryjalnaja tablica Vacłavu Łastoŭskamu. Na žal, nie prabyła jana tut i hodu. Hetym letam prapała. Choć była sa zvyčajnaha čyhunu j naŭrad ci kamu spatrebiłasia na metał. Razvažali z kaleham, chto b takoje moh učynić. Pryjšli da dumki, što zusim nie abaviazkova litoŭcy. Moh i jaki biełarus — veteran partyi. Bo ž i ŭ Miensku nichto ciapier nie dazvolić šanavać Łastoŭskaha. Dyk na što narakać? Chiba na toje, što litoŭskaja palicyja nia sočyć za źbieražeńniem u Vilni pamiaci pra biełaruskaha akademika.

Zrešty, u Miensku nie ŭšanavany nia tolki Łastoŭski. Harvykankam nia daŭ dazvołu na ŭstalavańnie šyldy ŭ pamiać Ferdynanda Ruščyca da jahonaha letašniaha jubileju na budynku byłoje himnazii, dzie budučy mastak, prafesar Varšavy, Krakava j Vilni, pravioŭ svaje školnyja hady j dzie pačynaŭ malavać. A voś u Vilni jamu memaryjalnuju tablicu z bareljefam ustalavali-taki ŭviesnu. Naturalna, nadpisy pa-polsku j pa-litoŭsku. Biełarusy ž nie azyvajucca...

Hetym letam vilenski dom Ruščyca ŭ dvary na Zamkavaj byŭ adrestaŭravany i ŭpryhožany kvietnikam. Hetym samym letam byŭ (katory raz!) adramantavany j pierafarbavany dom z majsterniaju inšaha biełaruskaha mastaka, Piotry Sierhijeviča. Jahonaja memaryjalnaja tablica — taksama katory ŭžo raz — prapała, ciapier užo niezvarotna, niedzie ŭ červieni. Upopierak usiaho kolišniaha domu Sierhijeviča transparant — “Pradajecca”...

Siarhiej Chareŭski

Roznaje

Padtrymka Tybetu

Polski Sojm pryniaŭ deklaracyju salidarnaści z tybeckim narodam. Takim čynam Polšča padtrymała prava tybeckaha narodu na samavyznačeńnie.

Biełaruskaje pytańnie ŭ Kijevie

Na śviatkavańni 10-j hadaviny ŭkrainskaje niezaležnaści ŭ Kijevie na sustrečy Kvaśnieŭskaha j Pucina pamiž inšych pytańniaŭ abmiarkoŭvałasia j prablema Biełarusi. “Nas zasmučaje ŭtvareńnie svojeasablivaha vostravu pad nazvaj Biełaruś, jaki pačynaje nie pasavać da svajho atačeńnia. Nia tolki da zachodniaha, ale i da ŭschodniaha”, — skazaŭ daradca prezydenta Polščy pa zamiežnapalityčnych pytańniach Stanisłaŭ Ciosak. Łukašenku ŭ Kijeŭ nie zaprasili.

Niama kamu rabić

Z-za siońniašniaj demahrafičnaj sytuacyi Rasieja maje patrebu ŭ miljonie rabotnikaŭ-mihrantaŭ ź liku rasiejskamoŭnaha nasielnictva SND. Štohod nasielnictva Rasiei źmianšajecca na 700 tysiačaŭ čałaviek i na siońnia składaje pryblizna 140 młn.

Nia źniščyš!

Ministerstva abarony Izrailu źbirajecca stvaryć bank spermy ŭsich vajskoŭcaŭ. Heta robicca dla taho, kab navat u vypadku hibieli sałdata možna było praciahnuć jahony rod. Niavykarystanaje ž siemia buduć pieradavać u rasparadžeńnie daktaroŭ. Pakolki ŭ Izraili ŭ vojsku słužać i dziaŭčaty, dyk jany patrabujuć, kab stvaryli taksama bank jajcakletak.

Demakratyčnaja kanstytucyja

U Serbii rychtujecca novaja kanstytucyja. Jana adnović aŭtanomiju Vajavodziny, 10 hadoŭ tamu skasavanuju Miłošavičam. Napałovu katalickaja Vajavodzina — samy zamožny rehijon Serbii.

Ačomalisia

Rasiejskaja vajskovaja prakuratura patrabuje ad litoŭskich uładaŭ vydać dezerciraŭ, što paŭciakali z savieckaha vojska ŭ 1990—91 hadoch. U toj čas litoŭskaja moładź uchilałasia ad pryzyvu, a litoŭski parlament zaklikaŭ bajkatavać armiju SSSR, jak vojska čužoj dziaržavy. Litoŭskija ŭłady zapeŭnivajuć svaich hramadzianaŭ, što nikoha nia vydaduć Rasiei.

Palityki na abrazach

Partrety Michała Harbačova, Džordža Buša-starejšaha i Jana Paŭła II źmieščanyja na abrazie ŭ pravasłaŭnaj carkvie Seres. Kala vyjavaŭ nadpis: “Hetyja try mužy źmianili bieh historyi”. U inšaj častcy śviatyni namalavanaja freska z vyjavami ŭnijackaha, pratestanckaha j pravasłaŭnaha biskupaŭ. Kala ich vybityja słovy: “Ojča, malisia, kab usie byli adno”.

Žydy dapamohuć

U Vilni prajšoŭ kanhres žydoŭ-litvakoŭ. U im biare ŭdzieł bolš za 300 čałaviek z 12 krainaŭ. Buduć dumać, jak dapamahčy Litvie ekanamična, paskoryć jejnuju intehracyju z Eŭraźviazam i NATO. Zakranuć taksama prablemu viartańnia kolišniaj habrejskaj majomaści.

Niama viartańnia

Uzbekistan nia vierniecca ŭ Damovu ab kalektyŭnaj biaśpiecy, — zajaviŭ prezydent Karymaŭ. Zhadanuju damovu padpisvali Rasieja i jejnyja satelity: Biełaruś, Tadžykistan, Kyrhystan, Kazachstan i Armenija.

Zabarona Internetu

Taliby zabaranili hramadzianam karystacca Internetam. Relihijnaja palicyja budzie karać niepasłuchmianych.

Siarhiej Rak