AB USIM PATROCHU

AB USIM PATROCHU

Biełarusy ŭ horadzie

Tyja, chto razmaŭlaje pa-biełarusku ŭ horadzie, majuć, siarod usich inšych, prablemu — jakoj biełaruskaj movaj havaryć z rasiejskamoŭnymi. Bo ž haradzkaja biełaruskaja mova — heta nia mova “Źviazdy” i BT, da jakoj zbolšaha pryzvyčajenyja pasiŭnyja nośbity movy. I biełaruskamoŭny čałaviek staić pierad dylemaj: ci spraščać, vulharyzavać svajo zvykłaje maŭleńnie, ci ŭvieś čas sutykacca ź nieparazumieńniem, uśmieškami j pierapytvańniami.

Niekatoryja maje znajomyja ličać, što treba pryvučać narod da narmalnaha maŭleńnia, i tamu ŭparta prosiać u kaviarniach prynieści “filižanku kavy” , a ŭ kramach pakazać “masianžovy imbryčak”. I časta heta daje žadany efekt. Adnaho majho znajomaha, jaki paprasiŭ u kaviarni “kubačak čaju”, instynktyŭna bajučysia, što aficyjantka nie zrazumieje, taja radasna papraviła: “Vy niapravilna kažacie, pa-biełarusku słušna budzie “harbata”, a nia “čaj”.

Časta ŭ rasiejskamoŭnych prabivajecca dziŭnaje žadańnie papravić ciabie, “bo pa-biełarusku nichto čysta razmaŭlać nia ŭmieje, i vy ŭ tym liku”. Heta źviazana ź niaŭśviadomlenym kompleksam viny pierad biełaruskaj movaj. Tak, niadaŭna, u kvietkavym adździele adčytali majho dvanaccacihadovaha syna, jaki štości tam spytaŭsia pra symbijoz zialonaha i čyrvonaha kaktusaŭ. Pradaŭščyca skazała, što “hladzieć” — heta nie pa-biełarusku”. Daviałosia iści ŭ kvietkavy adździeł i hučna abmiarkoŭvać ź im pierad pradaŭščycaj estetyčnyja pieravahi kaktusaŭ z doŭhimi ihołkami pierad karotkaiholčatymi, najpierš dziela taho, kab supakoić jaho, dyj kab i joj pakazać — usio narmalna, pryvykaj.

Biełaruskamoŭnych u haradach jašče nia tak bahata, kab jany mahli pačuvacca niazmušana. Najbolš składanaściaŭ mova prynosić ludziam cichmianym i ścipłym. Druhaja znajomaja raspaviadaje: “Ja tak nie lublu, kab na mianie źviartali ŭvahu, a tut tolki pačnieš razmaŭlać — usia ŭvaha na ciabie. Ni ŭ cyrulni z kabietami pahamanić, ni ŭ kramie ŭ čarzie. Staiš, maŭčyš, jak vady ŭ rot nabraŭšy. Stamiłasia, tak chočacca być takoj, jak ŭsie”.

Niekatoryja ŭ vyniku pačynajuć havaryć na sproščanym vałapiuku. Jašče adna maja znajomaja nakinułasia na mianie, kali ja skazaŭ: “pieryć bializnu”. “Voś tamu i ličać biełaruskuju movu “karavaj”, što vy prydumlajecie hetkija słoŭcy”, — skazała jana mnie. “Dobra, chaj budzie “prać”, — papraviŭsia ja, — “pieryć” — heta našaje, uschodniepalašuckaje. Ale “prać” — heta i pa-polsku, pa-česku, pa-ukrainsku, i, upeŭnieny, jašče na niekalkich słavianskich movach. Usie słavianie “prali”, čamu my pavinny admaŭlacca ad hetaha?” Tolki dla rasiejskamoŭnych “prać” — słova ciažkavataje. Maja znajomaja padśviadoma praličyła heta i paličyła za lepšaje ŭžyvać słova “myć”.

Inšy moj znajomy navat z zamiežnikami — amerykancami, niemcami, vijetnamcami — razmaŭlaje pa-biełarusku. Na rasiejskuju nie pierachodzić. “Raz pryjechali — chaj vučać”, — pierakanany jon.

Biełaruskaja haradzkaja mova — heta ŭžo nie fenomen, heta pakaźnik kultury našaha hramadztva. Usio čaściej i čaściej psychalahičnyja prablemy zamianiajucca prablemami filalahičnymi. Źnikajučy ŭ vioscy, mova žyvie i raźvivajecca ŭ horadzie — tak jano i maje być.

Aleś Bialacki

z usioj krainy

Pa vykliku — taksi i dziaŭčynki

U Bieraści supracoŭniki specsłužbaŭ vyjavili, što adna dyspetčarka taksaparku prymała zamovy nia tolki na voźnictva, ale j na dastaŭku klijentam dziaŭčynak lohkich pavodzinaŭ. A “prakałołasia” jana na tym, što prapanavała dźviuch dziaŭčat 20 i 19 hod (adna z Navapołacku, druhaja z Kamianieckaha rajonu) — pa 50 dalaraŭ za kožnuju — supracoŭnikam specsłužbaŭ, zamaskavanym pad “klijentaŭ”.

Bankamataŭ budzie bolej

Siońnia na Bieraściejščynie jość tolki čatyry bankamaty, jakija naležać “Biełarusbanku” i ŭstalavanyja ŭ abłasnym centry. U 2002 h. źjavicca jašče 15. Paralelna ź imi na Bieraściejščynie dziejničaje 35 elektronnych terminałaŭ, jakija absłuhoŭvajuć klijentaŭ, što majuć plastykavyja kartki.

U Strybavie budzie krama

U vioscy Strybava (Žabinkaŭščyna) miascovy pradprymalnik kupiŭ chatu dy pierarablaje jaje na kramu. Zaraz jon ułahodžvaje nieabchodnyja jurydyčnyja zachady. Na praciahu hodu krama pavinna zapracavać.

Nie da syru dy kiłbasaŭ

Napiaredadni Kaladaŭ u sielskija kramy Ivanaŭskaha rajonu zavieźli kiłbasu j tłustyja sieladcy, spadziejučysia, što paśla pieradkaladnaha postu sialanie kinucca spustašać pabahaciełyja pryłaŭki. Adnak mnohija pradukty tak i źležylisia na palicach kramaŭ. Ludzi na vioscy niebahatyja i biaruć adno chleb, sol dy krupy.

Pa koniach!

U haspadarkach Bieraściejščyny paboleła koniej — da 20 tysiačaŭ u kałhasach i da 15 tys. na pryvatnych padvorkach. Pryčym dahladajuć sivych dy hniadych čaściakom našmat lepš, čym jakija traktary ci małatarni.

I.Chviedarovič, Bieraście

Iznoŭ pra padpalščykaŭ

U minułym numary “NN” pisała pra baranavickich padletkaŭ, jakija nibyta ablili j padpalili 51-hadovaha mužčynu. Jak vyśvietliła śledztva, paciarpieły vypivaŭ u haścioch. Haspadary paśla pajšli spać, pakinuŭšy jaho adnaho na kuchni. Toj, vidać, tamaka i zasnuŭ z cyharkaj. U kvatery vyjaŭlenyja abhareły ŭsłon, kanapa i firanki. Ačuniaŭšy ŭ špitali, mužčyna pačaŭ viarźci pra padletkaŭ-padpalščykaŭ, što j stałasia padstavaj dla čutak. Ciapier jon admaŭlajecca ad svaich słovaŭ, kaža, što ničoha naahuł z taho viečara nia pamiataje.

Zatrymali za chabar

U piatnicu ŭ Baranavičach aryštavany padčas atrymańnia chabaru dyrektar miascovaha małočnaha kambinatu Trachim Hurynovič. Aperatyŭniki ŭvarvalisia ŭ kabinet, jak tolki jon uziaŭ hrošy. Vartaść chabaru prykładna 1000 dalaraŭ. Hurynovič užo niekali byŭ asudžany za raskradańnie majomaści, i nieviadoma, čamu i jak jon zdoleŭ paśla ŭładkavacca kiraŭnikom na kambinat.

Rusłan Raviaka, Baranavičy

Most u Pare acaleŭ

Praz pavodku na race Styr ledź nie razburyŭsia draŭlany aŭtamabilny most kala vioski Pare Pinskaha rajonu, pabudavany letaś. U noč na 2 lutaha vada ŭ race padniałasia na 30 sm, i praz sutki kryhi taŭščynioj paŭmetra mahli źnieści most. Kab praduchilić pahrozu razbureńnia, sapioram daviałosia ŭzryvać lod. Vajskoŭcy praciahvajuć dziažuryć na race.

Vajskoŭcy-ŭciekačy

Minułaj nočču troje karavulnych adnoj z vajskovych čaściej, što va Ŭruččy, razam ź lejtenantam Alaksandram Dziaviatkinym razzbroili vartu i dziažurnaha, sapsavali srodki suviazi i, uzbroiŭšysia 2 pistaletami j 4 aŭtamatami z bolš čym tryma tysiačami patronaŭ, źjechali na dziažurnaj mašynie. Pry hetym jany zachapili z saboj 17 čałaviek. Užo ŭ 6.45 ranicy ich zatrymali ŭ vioscy Astrošycy Łahojskaha rajonu. Paciarpiełych niama, uzbudžanaja kryminalnaja sprava.

B.T.

5 km na karačkach

Za studzień u chirurhičny kabinet smurhonskaha špitalu źviarnulisia ź pierałomami 112 čałaviek, 21 ź ich — dzieci. Čaściej za ŭsio traŭmujucca velasypedysty, pjanicy i staryja kabiety. Adna babulka złamała nahu, dyk 5 km paŭzła, jak mahła, da šašy na karačkach.

Łavicie dy płacicie

Na Višnieŭskim vadaschoviščy zazvyčaj bahata amataraŭ zimovaj rybałki. Ale apošnim časam za adpačynak z vudaj stali štrafavać — nie papiaredziŭšy, nie pastaviŭšy nivodnaj šyldy ab płatnaj rybałcy. Pa 10 tysiačaŭ dziaruć inspektary Miadzielskaha laśnictva z kožnaha rybaka, abhruntoŭvajučy svaje dziejańni tym, što vadaschovišča naležyć Nacyjanalnamu parku Biełarusi. Možna, kaniečnie, kupić kvitok za 2,5 tys., jaki dazvalaje bieź pieraškod siadzieć la łunki ceły dzień, ale da vioski, dzie znachodzicca laśnictva, daroha isnuje tolki tearetyčna. Jašče nichto z smurhonskich nie advažyŭsia tudy dabracca. I tolki tutejšym viaskoŭcam adpačynak na voziery ničoha nie kaštuje. Treba tolki spraŭku ź sielsavietu mieć, što ty tut žyvieš. I vudu.

68 prytonaŭ

U Smurhoniach aficyjna zarehistravana 10 kvater, haspadary jakich viaduć antyhramadzki ład žyćcia — źbirajuć šumnyja kampanii, pierachoŭvajuć skradzienyja rečy, parušajuć normy ekspluatacyi hazu, nia płaciać za śviatło, pjuć, bjucca, žančynaŭ niadobrych vodziać. Prytony, adnym słovam. Nieaficyjnych złačynnych chat jašče bolš — 58. Kab pastavić ich na ŭlik u milicyi, patrebny zajavy susiedziaŭ. Ale ludzi bajacca zajaŭlać, kab nie adpomścili.

Taciana Skarynkina, Smurhoni

Zaśpirtavanyja Dajlidki

Niadaŭna supracoŭniki pamiežnaj kamendatury, milicyi j padatkovaj inspekcyi zatrymali la vioski Dajlidki hruzavy “mersedes”, jakim kiravaŭ žychar Astraŭcu K. U aŭtamabili było dzieviać 200-litrovych bočak sa śpirtam. Dakumentaŭ na hruz u kiroŭcy nia vyjaviłasia. A nazaŭtra kala tych samych Dajlidak pamiežniki znašli pakinuty aŭtamabil UAZ-452 ź siamiu analahičnymi bočkami śpirtu. Haspadar hruzu pakul nie źjaviŭsia i naŭrad ci źjavicca.

Marjan Vianhroŭski, Astraviec

Pryjechaŭ protajarej

Na tym tydni pamiežnuju vajskovuju čaść №2044 naviedaŭ načalnik adździełu pa suviaziach z Uzbrojenymi Siłami (jość hetki ŭ Ekzarchacie) protajarej ajciec Sierhij. Baciuška hutaryŭ z sałdatami, adkazvaŭ na pytańni, padaravaŭ im Bibliju, pravasłaŭny kalandar i relihijnyja knihi. Pamiežniki, u svaju čarhu, pakazali hościu vajskovuju častku i jaje honar — sabačy hadavalnik.

Iryna Jasinskaja, Smurhoni

Novaje dziciačaje adździaleńnie

Paśla praciahłaj rekanstrukcyi zdadzienaje ŭ ekspluatacyju dziciačaje adździaleńnie haradzkoj lakarni imia Siamaški. Ciapier pierajezdu ŭ novyja budynki abo terminovaha adnaŭleńnia starych čakajuć stancyja chutkaj dapamohi, psychaneŭralahičny, tuberkulozny, skurna-veneralahičny dyspansery, radzilny dom.

Kramaŭ mienieje

11 kramak začynienyja z pačatku hodu ŭ Aršanskim rajonie. Takoje rašeńnie miascovaja ŭłada tłumačyć stratnaściu handlu na vioscy.

Viktar Lutynski, Vorša

Novyja pryznačeńni

Alaksandar Łukašenka pryniaŭ 1 lutaha šerah kadravych rašeńniaŭ. Jon pryznačyŭ: Alaksandra Ščurka — namieśnikam ministra ŭnutranych spraŭ i načalnikam milicyi hramadzkaj biaśpieki i specyjalnaj milicyi; Leanida Hłuchoŭskaha — namieśnikam ministra ŭnutranych spraŭ i načalnikam Śledčaha kamitetu MUS Biełarusi; Mikałaja Kochana — namieśnikam staršyni Dziaržaŭnaha kamitetu pahraničnych vojskaŭ i načalnikam vyviedki pahraničnych vojskaŭ; Uładzimiera Kaplijenku — namieśnikam staršyni Dziaržkamitetu pahraničnych vojskaŭ pa ŭzbrajeńni j načalnikam uzbrajeńnia pahraničnych vojskaŭ; Jaŭhiena Kamarnickaha — namieśnikam staršyni Dziaržaŭnaha kamitetu pahraničnych vojskaŭ pa tyle i načalnikam tyłu pahraničnych vojskaŭ. Vasil Puhačoŭ staŭ pieršym namieśnikam ministra zamiežnych spraŭ; Alaksandar Hierasimienka, Alaksandar Michnievič i Alaksandar Myčoŭ — namieśnikami ministra zamiežnych spraŭ; Siarhiej Filipaŭ — pieršym namieśnikam ministra architektury i budaŭnictva; Michaił Abramčuk, Anatol Ničkasaŭ i Leanid Sakałoŭski — namieśnikami ministra architektury i budaŭnictva; Mikałaj Vierchaviec — pieršym namieśnikam ministra transpartu i kamunikacyjaŭ Biełarusi; Alaksandar Minin — pieršym namieśnikam ministra transpartu i kamunikacyjaŭ Biełarusi j dyrektaram departamentu “Biełaŭtadar”; Alaksandar Nieściarovič i Ŭładzimier Ułasienia — namieśnikami ministra transpartu i kamunikacyjaŭ; Vital Kałuhin — namieśnikam ministra justycyi.

Plany “Hazpromu” niajasnyja

4 lutaha adbyłosia pasiadžeńnie rady “Hazpromu”, pryśviečanaje investycyjnaj i ekspartnaj palitycy. Pavodle słovaŭ siabra rady Barysa Fiodarava, było vyrašana admovicca ad pabudovy novaha hazapravodu praź Biełaruś i Polšču. Zamiest hetaha kancern źbirajecca skončyć budaŭnictva haliny hazapravodu “Jamał—Eŭropa” i pavialičyć jahonuju prapusknuju zdolnaść. Adnak vice-premjer Viktar Chryścienka abvierhnuŭ hetaje paviedamleńnie.

Haścinnaja Niamieččyna

Letaś niamieckaja ambasada vydała biełarusam bolej za 112 tysiačaŭ vizaŭ — našmat bolš, čym ambasada jakoj inšaj krainy. Vizy atrymali 97% asobaŭ, jakija źviartalisia pa ich. Najčaściej pryčynaj admovy było padańnie niepraŭdzivych źviestak. Štohod kolkaść asobaŭ, jakija žadajuć źjeździć u Niamieččynu, pavialičvajecca na 10—15%.

Rasiejskija spartoŭki vystupiać za Biełaruś

Mižnarodny alimpijski kamitet dazvoliŭ čatyrom rasiejskim spartoŭkam vystupać za Biełaruś na XIX zimovych Alimpijskich hulniach. Havorka idzie pra 37-hadovuju alimpijskuju čempijonku 1988 h. pa łyžnych honkach Śviatłanu Nahiejkinu, jaje kaleh pa łyžnaj kamandzie 27-hadovych siostraŭ Vieru i Natallu Ziacikavych, a taksama pra 21-hadovuju fihurystku Juliju Sałdatavu.

E.Ł.

99 tolki dla Hreckaha

Nivodzin chakieist klubu NCHŁ “Los Angeles Kings” nia budzie hrać pad numaram 99, pad jakim vystupaŭ lehiendarny chakieist biełaruskaha pachodžańnia Ŭejn Hrecki. Tak vyrašyli ŭładalniki kamandy. Hrecki, jaki źjaŭlajecca aŭtaram 60 rekordaŭ NCHŁ, hraŭ u składzie kamandy 8 hadoŭ. Ciapier 41-hadovy chakieist vykonvaje abaviazki staršyni alimpijskaha kamitetu Kanady.

Jan Macur

Dzień bałatoŭ

2 lutaha nasielniki biełaruskich puščaŭ i bałotaŭ adznačali Mižnarodny dzień vodna-bałocistych uhodździaŭ. U hety dzień 1971 hodu ŭ iranskim horadzie Ramsar było padpisanaje pahadnieńnie pra zachavańnie važnych u planetarnym maštabie bałotaŭ. Na siońnia bolš za sto krainaŭ źjaŭlajucca ŭdzielnikami Ramsarskaj kanvencyi. 982 terytoryi składajuć śpis bałotaŭ suśvietnaha značeńnia, a ich ahulnaja płošča pieravysiła 71 młn. hiektaraŭ.

Biełaruś ratyfikavała Ramsarskuju kanvencyju ŭ 1999 h. Status pieršaha Ramsarskaha ŭhodździa na našaj terytoryi maje bałota Sporaŭskaje, što ŭ abałonie Jasieldy. Heta ci nia samy bujny ŭ Eŭropie kompleks abałonnych nizinnych bałotaŭ mezatorfnaha typu. Ahulnaja jahonaja płošča składaje kala 135 km2. Niahledziačy na źmieny klimatu i melijaracyju, jano zastajecca adnym z samych naturalnych nizinnych bałotaŭ u Eŭropie. Sporaŭskaje — adno z samych bujnych u śviecie miescaŭ žyćcia viartlavaj čaracianki — ptuški, 60% papulacyi jakoj žyvie ŭ Biełarusi.

Dźmitry Hałuboŭski, Ihar Byšnieŭ