Vostraja Brama: 1997—2002
Spoŭniłasia piać hadoŭ radyjoprahramie “Vostraja Brama”. Jana pačynałasia jak supolny prajekt “Našaj Nivy” i Biełaruskaj słužby radyjo “Svaboda”. Kožnuju niadzielu na chvalach “Svabody” hučali repartažy, refleksii, hutarki, jakija adnačasova znachodzili svajo miesca na staronkach hazety. Adnoŭleny i pieračytany kantekst biełaruskaje kultury XX stahodździa ŭ “Vostraj Bramie” pierapłaŭlajecca va ŭnikalny nacyjanalny radyjonaratyŭ. Ničoha padobnaha da “Bramy” na biełaruskich radyjostancyjach niama. U “NN” — uryŭki z “Bramaŭ” za piać hadoŭ.
Aŭtar i viadučy “Vostraje Bramy” — Siarhiej Dubaviec.
U niesfarmavanaści kulturnaha kantekstu jon bačyŭ pryčynu hlabalnaje dezaryjentacyi nacyi. Z žadańnia pieraadoleć takuju sytuacyju i naradziłasia hetaja litaraturnaja pa duchu prahrama, unikalnaja pa praciahłaści isnavańnia i farmacie. “Brama” vyłučaje ŭzajemasuviazi asobnych padziejaŭ kulturnaha, akademičnaha i hramadzkaha, palityčnaha žyćcia. Siarod suaŭtaraŭ Dubaŭca — śpiavak Źmicier Bartosik, mastactvaznaŭca Siarhiej Chareŭski.
Śmiarotny dvuboj (Vostraja Brama i Kurhan Słavy)
Vostraja Brama i Kurhan Słavy ŭstupajuć u etyčny i estetyčny kanflikt mienavita jak chryścijanskaja i pahanskaja śviatyni. Vostraja Brama — mižkanfesijny symbal. Dla kurhanasłaŭščykaŭ jon niezrazumieły i čužy. Kurhan Słavy — dla vastrabramščykaŭ — symbal čužoje vajny na biełaruskaj ziamli. Davodziačy hety raskoł da zusim kankretnaha znakavaha ŭzroŭniu, ja sprabuju pastavić estetyčnuju zadaču: vierš, u jakim by apiavalisia Vostraja Brama i Kurhan Słavy adnačasova. Moža być, kali taki vierš usio ž źjavicca, tady adbudziecca i naša nacyjanalnaja kansalidacyja.
20 kastryčnika 1997 h.
Internet adkryvaje biełaruskuju kulturu
Hałoŭnaja asablivaść Internetu — heta jahonaja ŭsieahulnaść. U hetaj prastory biełaruskaja kultura sapraŭdy adkrytaja śvietu. Jaje tvory mohuć uvachodzić u Internet u lubym punkcie ziamli i ŭ lubym inšym punkcie prymacca. Jaje budučynia tut zaležyć tolki ad jaje samoj.
15 śniežnia 1997 h.
Niezaŭvažany Čarnobyl
U našaj krainie nia tolki načalstva pieratvaryła katastrofu ŭ prafanacyju, ale i hramadztva dazvoliła načalstvu heta zrabić. “Duchoŭny Čarnobyl” — ci nia samaja mocnaja mazachisckaja vynachodka našych trybunaŭ, jakaja stavić kropku na lubym dušeŭnym niespakoi. Voś jana — fatalnaja biezdapamožnaść, suprać jakoj nie papreš, chiba što ty sam prarok Majsiej ci Danka, hatovy vyrvać svajo serca.
29 krasavika 1998 h.
Usio naadvarot
Mahčyma, niekali mnie ŭdasca adkazać na svajo adkrytaje pytańnie pra rolu majho asobna ŭziataha narodu ŭ historyi. Nia chočacca źviazvać z nacyjanalnym charaktaram abo pryrodnymi dadzienymi. Choć, ščyra kažučy, kali čuju choć aficyjoznyja, choć apazycyjnyja razvahi pra samuju kvalifikavanuju nacyju ŭ Eŭropie abo pra toje, što my samyja pracavityja i ścipłyja, moj ułasny žyćciovy dośvied pačynaje cichieńka pratestavać. Mahčyma, niekali varta budzie kazać pra advarotnaje — pra toje, što čuŭ i bačyŭ. I kali b hazety pačali šyroka pisać pra samuju biazdarnuju i hultajskuju, samuju žłobskuju, jak piaje Šałkievič, nacyju ŭ Eŭropie, tady i adbyŭsia b toj žadany katarsys, jaki b pieratvaryŭ biełarusaŭ u prosta narmalnych spasiarod inšych narodaŭ.
28 śniežnia 1998 h.
Na pratokach
Biełarusam niama jak jadnacca ŭ ahulnym kompleksie viny, što inšym narodam časam duža dapamahaje, jak, skažam, niemcam. Nie abjadnoŭvaje nas i kompleks achviary abo bohaabranaści. Adzinaja charaktarystyka, ahulnaja dla biełarusaŭ, jakaja, tym nia mienš, ich nia łučyć, a čaściej raźjadnoŭvaje, — heta niekrytyčnaść u dačynieńni da siabie. Mahčyma, jana i robić našych ludziej takimi biezdapamožnymi pierad abliččam kryzysu i pierad abliččam budučyni. Saviecki standart žyćcia z usioj jaho biezadkaznaściu čałavieka za siabie i svaje ŭčynki — voś da čaho siońnia zaklikaje biełarusaŭ načalstva.
A moža, nam pačać śmiajacca z svajoj biezdapamožnaści, paniavolenaści? Sarkastyčna vyśmiejvać tuju pracavitaść, haścinnaść i ścipłaść, nad jakimi my vypłakali ŭžo nie adnu samazamiłavanuju ślazu? Ci znojducca ŭ narodzie na takoje siły?
11 studzienia 1999 h.
Što abjadnaje nas?..
Biełarusaŭ najlepiej jadnaje vioska. Mienavita zdrada vioscy najmacniej raźjadnała biełarusaŭ jak nacyju. Biełarusy tak i nie stvaryli svajoj haradzkoj kultury. Abjadnacca dla nas — značyć paviarnucca da vioski i palubić jaje tak, jak lubili našyja prodki.
8 lutaha 1999 h.
Kryŭda i Praŭda
ŭ biełaruskim kulturnym kantekście XX st.
Usio naša nacyjanalnaje adradžeńnie maje ŭ sabie hety matyŭ — pakryŭdžanaści, u pieršuju čarhu kali zachodzić havorka pra biełaruskuju movu. Hety płač ci navat chnykańnie prysutničali na ŭsich źjezdach piśmieńnikaŭ apošnich hadoŭ. Pry hetym nie źviartałasia ŭvahi na toje, što takim čynam vyjaŭlajecca słabaść, biezdapamožnaść i toje, što paet Ihar Babkoŭ nazvaŭ marhinalizacyjaj litaratury.
29 sakavika 1999 h.
Hepi-end
dla Čarnobylu
U hramadzkim uśviedamleńni Čarnobylu nie chapaje krejsera, nadziei na hepi-end, uvohule nadziei. Čarnobyl padbiŭ žyćciazdolnaść nacyi nia stolki radyjenuklidami, kolki hetaj voś bieznadziohaj. Nacyja — u svajoj śviadomaści abkładzienaja niezrazumiełaj i absalutnaj pahrozaj — nijak nia bačyć ułasnaje budučyni. Zastajecca tolki marudna apuskacca ŭ ništo.
26 krasavika 1999 h.
Try miljony za bojaź NATO
Antynataŭskija nastroi spres pierahukajucca z pryzabytym ad časoŭ pieršaha našaniŭstva paniaćciem ciemry narodnaj.
Narod, biełaruski narod!
Ty ciomny, ślapy, byccam krot.
5 lipienia 1999 h.
Samajedztva historykaŭ
Varta niejkaj źjavie tolki pakinuć miežy našaj krainy, jak šeraja biełaruskaja hlina pieratvarajecca ŭ zołata čužoje historyi. Trapiatkoje staŭleńnie našych historykaŭ da histaryčnych faktaŭ śviedčyć pra maładość i słabaść biełaruskaj histaryčnaj navuki. U vyniku ničoha nie napracoŭvajecca ŭ hramadzkaj śviadomaści, a ščyraje šukańnie praŭdy adbivajecca advarotnym vynikam. Dla masavaje śviadomaści symbali važniejšyja za značeńni.
27 vieraśnia 1999 h.
Dziady —
nie “Diedy”
Raźvitańnie z kamunizmam u Rasiei na ŭzroŭni narodnaj śviadomaści adbyłosia nadzvyčaj lohka. Ni ŭ jakaje paraŭnańnie nia jdzie sytuacyja ź biełaruskaj narodnaj śviadomaściu, jakaja jašče doŭha budzie raźvitvacca sa svaim sacyjalizmam. Heta śviedčyć pra pryrodny kanservatyzm i, u vyniku, žyćciazdolnaść našaj nacyi, jakaja spradvieku imkniecca “staryny nia ruchać, a naviny nia ŭvodzić”. Možna sabie ŭjavić, što pry ŭmacavańni ŭ dušach ludziej stanoŭčych aryjenciraŭ my možam stać adnymi z najbolšych prychilnikaŭ demakratyi i rynkavaj ekanomiki siarod susiedziaŭ.
1 listapada 1999 h.
Dziacinstva nacyi
Apošnim časam usio čaściej pierakonvajusia, što pavodziny i razvahi biełarusaŭ nahadvajuć učynki i dumki dziciaci. Nia toje kab u hetym było niešta kiepskaje. Moža być, navat naadvarot. Bo havorka idzie nie pra infantylizm ci zatarmožanaść, a mienavita pra rańniuju stadyju raźvićcia, pavolnaje, ale niaŭchilnaje stanaŭleńnie nacyi.
Biełarusy nia viedajuć svaje historyi. Jany jašče zamałyja, kab čytać histaryčnyja knižki. Voś padrastuć i z zadavalnieńniem buduć daviedvacca pra dziadoŭ svaich z VKŁ. Staŭleńnie biełarusaŭ da pryvatnaj ułasnaści, da pryniaćcia rašeńniaŭ albo, skažam, da seksu z dakładnaściu paŭtaraje staŭleńnie dziaciej.
XXI st. abiacaje być spryjalnym dla nas. Heta značyć, što dzicia budzie staleć, usio jaśniej razumiejučy siabie j svoj budučy los. Dzicia nie vinavataje ŭ tym, što jano małoje i pavodzić siabie nia tak, jak darosłyja. Ź inšaha boku (heta da paprokaŭ na adras biełarusaŭ), nierazumna, hledziačy na małoje, jakoje vučycca chadzić i havaryć, kazać pra hibiel nacyi i hibiel movy.
3 studzienia 2001 h.
Pasadžeńnie na koł
Mienavita arystakratyzmu tak baicca Alaksandar Łukašenka ŭ svajoj apazycyi, kali kaža pra ich, što jany pasadziać jaho na koł. Vierahodna, jakraz u arystakratyźmie chavajecca vialikaja siła viartańnia krainy z prastoju na šlach raźvićcia.
Kazačok, haračaja hałava, symbalizuje saboj volnicu i adsutnaść prymusu, a Radzivił patrabuje paradku i dyscypliny. Radzivił symbalizuje hijerarchiju pavodle pachodžańnia, majomaści, zdolnaściaŭ, adukacyi. U vyniku atrymlivajecca postup — rastuć harady, pavialičvajecca skarb, adkryvajucca ŭniversytety, vydajucca knihi, kraina i nacyja nabyvaje mižnarodny prestyž.
7 traŭnia 2001 h.
“Vosień patryjarcha”
Dyktatar sapraŭdy rukatvorny. U stvareńni jaho ŭdzielničaje ŭvieś narod. Bolš-mienš typova vyhladaje šerah apalahietaŭ — prapahandystaŭ, samaduraŭ i zapałochanych. Tut najmienš vyjaŭlajecca nacyjanalnaja sutnaść. Ale za dziesiać hadoŭ stvarylisia vobrazy apazycyjnaha palityka, apazycyjnaha tvorcy, apazycyjnaj moładzi — takija niepadobnyja da padobnych u inšych kulturach. I samaje hałoŭnaje — paŭstaŭ zusim inšy biełarus, jakoha raniej nie było. Heta biełarus pierad vybaram.
Varta zhadać jašče adzin dośvied paŭdniovaamerykanskich dyktaturaŭ. Jany spryčynilisia da farmavańnia nacyjaŭ. Nie chaču, kab padumali, što ja staŭlu nacyjanalnaje stanaŭleńnie ŭ zasłuhu dyktatury. Heta pryrodnaja źjava i adbyvajecca sama saboju. Ale hart nacyja nabyvaje ŭ supraćstajańni. Albo ŭ ekspansii vonki, abo ŭnutry siabie macnieje ducham.
10 vieraśnia 2001 h.
Kamientary