SUČASNY, ARYHINALNY, LIĆVINSKI SŁOŬNIČAK.

Asiarodak - centar.

Vodca - Duchovy Kiraŭnik, Nastaŭnik, jaki viadzie.

Dajoma - 1) padača; podajanije (ras,)

2) krynica, vytok. Słova hetaje znajšła, pierakładajučy Mickievičaŭ Vierš "Śniłasia zima..."

Źbiehlisia ludzi-my zołata šnarym,

Chto z nas daść bolej- dajomy šukajem.

Pierastvarajučy "Klič", znajšła druhoje značeńnie dajomy: "Podatiel živoj vody" - Dajoma žyvoj vady.

Karma - rok (ras.), albo "dziejańnie i kaśmičnaja spraviadlivaść" (vytłumačeńnie Aleny Rerych).

Klok - toje ž, što prana, albo žyćciovaja siła. "Psychičnaja enerhija, u jakaści žyćciovaj siły raźlitaja skroź jak PRANA" (A. Rerych ) " Klok-žyćciovaja siła ŭ zierni, "- padavaŭ hetaje słova Jan Čačot. U Słoŭniku Bajkova-Niekraševiča za 1925 hod klok maje ŭžo dva značeńni: 1. Žyćciovaja siła, jak naahuł. 2. Kiemnaść.

Mačuha albo nasieka - doŭbnia, admysłovy kij u Litoŭskich vajaroŭ. Słova ŭziata z Abjaśnieńnia Adama Mickieviča da svajho tvoru "Pan Tadeuš".

Namitka - admysłovy ŭbor Maci Suśvietu. U Słoŭniku Jana Čačota zanatavana: "Namietka - hałaŭny ŭbor zamužniaj žančyny-kryvičanki, nakštałt tych, jakija my bačyli na indyjskich statujach. Kavałak biełaha pałatna, jaki pakryvajecca na hałavu; častkova na tvar; kancy spadajuć na plečy. Siońnia pačynaje vychodzić u maładych z mody, bo jany ŭsio čaściej zamiest hetaha nadziajuć na hałavu šapački albo kapturyki, ci zaviazvajuć na čapcy chustki ".

Niedaviarak - pryblizna: medyjum ; jašče kažuć u nas - apantany.U Słoŭniku Bajkova-Niekraševiča: niedavierak-diśsidient.

Pakunak - posyłka (ras.), słova majho Nastaŭnika Jana Piatroŭskaha.

Pošaść - pošłosť.

Pryčynak - pritvor (ras.) Hetaje słova zachavała dla mianie z časoŭ Vialikaj Litvy maja Babula Zonia. Pa ŭspaminach jašče jejnaha dziaduni, Apalinara Matuseviča, z zaścienku Vostrava pryčynkam nazyvalisia hetkija admysłovyja oźviery ŭ kałodach dla pčoł.

Radziuha - słaboumnyj (ras ) U Słoŭniku Jana Čačota zanatavana: "Radziuha, radziužka - niešta vyciertaje, dzie vidać rady nitak, naprykład, u suknie; havorycca taksama pra kiepskaje sukno ci adzieńnie. Kažuć časam z pahardaj i na jakoha čałavieka: radziuha. Što značyć- prastak, siarmiažnik. Tak kažuć i na drobnaha šlachcica, kali chočuć jaho źniavažyć".

Samaść - tŝiesłavije (ras.) Šmatužyvanaje słova ŭ Listach A. Rerych.

Uciełanieńnie - rejnkarnacyja; vopłošienije (ras.)

Tutejšyja słovy

Abijaki - samarobny draŭlany abutak.

Apałonik - čarpak.

Aparanicca - rana ŭstać. "Niešta ty siońnia aparaniłasia",- skaža mama.

Apłanavać - spłanirovať (ras.)

Askabałak - zvyčajna, vialiki kavałak niečaha.

Bazerstva - seks; prielubodiejanije (ras.), naohuł, marnatraŭstva.

Basota - basiaki. padšyvalcy.

Breśnia - amal toje ž, što i pleśnia.

Viesnavać - prajaŭlać pałavuju aktyŭnaść (pra žyvioł).

Vypieradak - vyskočka (ras.)

Vypłyvany - pieršyja hryby nazyvała Babula Zonia, jakija na Miorščyčynie zavucca kałasavikami.

Daŭłosu - z hołaj hałavoj.

Jezdały - pajezdki.

Zahatavać (vadu) - vskipiatiť (ras.)

Zakamandavać - zahadać.

Zajadły - jaryj (ras.)

Zbersać - raskidać, parušyć paradak.

Zdrabantavać - zdratavać.

Złaślivaść - złobnosť (ras.)

Złośnik - toj, chto złujecca. (Na dzicia naravistaje kažuć).

Zedlik -stołačak, usłon, maleńkaja łavačka.

Źbiahlec - biežieniec (ras.)

Źjada - źjedlivy, hryzotny čałaviek.

Kampanavacca - tusavacca.

Kuloma - toje, što ŭ rasiejcaŭ "kłuša" (pra žančynu kažuć)

Łuśpiny - šałupińnie.

Lubovaje (miasa) - niatłustaje.

Matłašyć - treści, rujnavać.

Navałač - vałacuhi.

Naviaredzić (ruku) - natrudiť (ras.)

Nastrapalić (niekaha) - padšturchnuć da dziejańniaŭ.

Niahodny (čałaviek) - niedobryj, złoj (ras.). "Niadobry"- heta ŭžo maskalizm.

Pałykać - hłytać.

Parocik - žeŭžyk.

Poliŭka - podliva (ras.)

Prasnak - kovrižka (ras.)

Praciŭny (čałaviek) - zły, hruby.

Rastruchaniec - aby-jak, u łachmany apranuty.

Reŭcień - riova (ras.)

Sabakar - kažuć na lichoha čałavieka, jaki breša.

Sakatucha - kažuć na havarkuju žančynu.

Salcison - zvaranyja ŭ trybuchu śvinyja nutranaści.

Samasiejka - choraša nazyvajuć u našym narodzie narodžanaje dzicia biaz baćki.

Skupavać - skupiťsia (ras.)

Strajnisia - farsucha.

Strojny - choraša apranuty.

Strenčyć - dahadžać; potakať (ras.)

Ślepanda - kažuć na taho, chto nia bačyć ci nie znachodzić niečaha.

Ślavienda - raźziava.

Uździaburyć (vopratku) - nasunuť (ras.)

Uschody - pristupy (ras.) "Tabie žyvot uschodami balić, ci jak?"- pytałasia ŭ Vieraniki maja śviakroŭ ź Miorščyny.

Ulehca - nalehkie (ras.)

Uśmiatku - niaćviorda.

Ubirvać - ubiraťsia (ras.). Zdarovaje nutro našaha naroda! Vuń jak my prypadobnili da svajho maŭleńnia čužoje słova! "Pahladziecie, jak Mikołka ŭbirvaje ad sabak!"- pakazvała (užo daŭnavata) na svajho małoha ŭnuka maja mama. Ale j svajho słova nie addajem čužyncam. "Vybiersia zasucha!"- niekali svarylisia, prahaniali preč nas, małych nazołaŭ, baćki. Voś na kanvertach napisana: adpraŭščyk. Ja miarkuju, što budzie pravilniej napisać: vypraŭščyk.

Cybury - toŭstyja ściabliny (burakoŭ)

Cytra - nu hetki nachabny vyłupak žanočaha rodu.

Frazy, prykazki, prykmiety- čyje ž jany? Lićvinskija, viedama ž, bo ad Litvy nam zastalisia ŭ spadčynu,

Panskaja łustačka - taniusieńkaja łustačka chleba, bo mužyki kroili toŭstyja łusty, kab najeścisia.

U mianie tut dabra, jak ŭ taho žyda! - skažuć praŭdzivyja Lićviny, bo abmaskalenyja biełarusy ŭzhadajuć Pluškina.

Paskudztva, brat, i nie pytajsia! - ale hetaje "paskudztva" hučyć pryhoža, bo pa-lićvinsku. I nam treba procistajać "etoj hadosti - zalivnoj rybie", što piščanicaju lezie ŭ našuju chatu z teleekranu.

Zhiniecie, jak maskali pad Voršaj! - pieraścierahaju ja svaich niesłuchaŭ, miž tym, jak u dziaržaŭnych navučalnych ustanovach im raskazvajuć pra švedaŭ pad Pałtavaj.

Nia hnieciesia jak śvinyja tatki! - zaklinaju ja dziaciej.

Ź ziamli nia budzieš bahaty, a budzieš tolki harbaty,- pačuła ja na Kojdanaŭskaj vulicy. Daŭno ŭžo našyja dziady viedali, što treba vučycca kab nia byd́ harbatym rabom.

Hara z haroj nia schodzicca, a čałaviek z čałaviekam stračajecca. Praŭda ž, choraša pra ludzkija adnosiny skazana!

Złažy ŭ dźvie stołki!- skaža maja mama.

Złažy ŭ dźvie redzi! - skaža maja śviakroŭ.

Padsmaliła štoś na kuchni haspadyńka - chłopcy za joju smalić buduć! Heta ja ad mamy pačuła takuju prykmietu i nie zasmučajusia, kali što j prysmaliła.

"I tam im nia smak budzie!" - papiaredžvała mianie Babula Zonia, kali ja navažvałasia źvieźci svaich šlachciukoŭ na leta ŭ viosku da baćkoŭ, dzie treba rabić, jak čornamu vału.

Ale viedama ž, jakaja matka, takoje j dziciatka, Što tut budzieš narakać na svaich dziaciej!

Kiń pierad saboju - znojdzieš za saboju! A ja hetak i rablu, bačycie, Słoŭnik Lićvinski składajučy...

Maja mama vučyła mianie, što kapustu na zimu treba šatkavać u mužčynski dzień: paniadziełak, aŭtorak, čaćvier. Chleb nielha pierakulvać podam dahary, kab chto zaŭčasna nie pamior. Sol nie rassypać, kab nie pasvarycca. A jak pojdzieš u les, treba prypomnić, u jaki dzień sioleta było Źviestavańnie, kab nie ŭkusiła hadziuka. Kali ŭ chacie jakaja zhuba, treba prasić Śviatoha Antoni, kab jon pamoh adšukać.

Na treci dzień paśla Vialikadnia b́hvaje hradavaja sierada, kali nielha varušyć ziamlu. Hetak sama paśla Siomuchi byvaje. U dzień Uźvižańnia (14 vieraśnia) nie zasypać na zimu ani bulby, nia kłaści siena, bo ŭ hety dzień źbirajucca ŭ kučy hady, myšy, i nia budzie lažać pakładzienaje. Zasypać treba ŭ dzień Źviestavańnia. Skažam, kali nia vykapana jašče bulba, dyk choć troški sypnuć u sklep u dzień Źviestavańnia, aby lažała zimoj dobra.

Nia možaš hałavoj - rabi rukami! - kpili niekali ŭ Kamaroŭščynie karciožniki z durnia, kali tamu davodziłasia tasavać karty. A mnie dyk voś treba i hałavoj, i rukami, i nahami, i ŭsimi čłunkami, što Boh daŭ, rabić, kab Volu svajoj Litvie zdabyć... At, daŭ Boh dolu - daść i chatu! I viedama mnie: što hałava-to rozum...

Kali chočaš viedać, što robicca ŭ svaim siale - schadzi ŭ susiedniaje. Dobraja parada!

Što kažuć na hłum - biary na vum. Jašče lepiej!

A narešcie voś što ja vam skažu: svoj z svaim siačysia - rubajsia, a čužy nie miašajsia! Dyk i nie miašajciesia, čužyncy, u hety naš Lićvinski Słoŭnik!

Budziem viedacca: Ja - Hanna Matusevič. A Vy - chto?..

22.03.02. Kojdanava.

• 1
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0