Da 200‑hodździa Dunina-Marcinkieviča planujecca adbudavać jaho falvarak

Vosień — najlepšaja para dla padarožžaŭ. Śpioku źmianiaje pryjemnaja prachałoda i tak dobra dychajecca i dumajecca ŭ hety čas. Mienavita ŭvosień ja niejak zavitaŭ u znakamityja Laŭki, jašče raz uzhadaŭšy radki Kupały. Sioleta naviedaŭ siadzibu Dunina‑Marcinkieviča. U Lucyncy Vincent Jakub pravioŭ usio svajo stałaje žyćcio — 44 hady, niepadaloku na viaskovych mohiłkach u Tupalščynie znajšoŭ svoj apošni prytułak.

Z dataj naradžeńnia Dunina‑Marcinkieviča peŭny čas tamu była błytanina: asobnyja daśledčyki śćviardžali, što znakamity biełaruski paet, dramaturh, teatralny dziejač źjaviŭsia na śviet u 1807 hodzie. Adnak, pavodle apošnich źviestak, adbyłosia heta 23 studzienia 1808 hoda ŭ Paniuškavičach, što ŭ Babrujskim paviecie. Mienavita tam baćki Vincenta arandavali majontak. Dunin‑Marcinkievič vučyŭsia ŭ Babrujskaj paviatovaj škole, a paśla praciahvaŭ adukacyju na miedycynskim fakultecie Vilenskaha ŭniviersiteta. U Vilni Vincent słužyŭ sakratarom u pryvatnym biuro Baranoŭskaha, dzie ź im zdaryłasia ramantyčnaja historyja — jon pakachaŭ 16‑hadovuju dačku svajho «šefa» Juzefu, ažaniŭsia ź joj biez zhody jaje baćkoŭ i źvioz maładuju žonku ŭ Minsk. Tam Dunin‑Marcinkievič spačatku pracavaŭ u kansistoryi, a paśla ŭ sudzie. Adtul pa stanu zdaroŭja byŭ vymušany zvolnicca, uładkavaŭsia ŭ kansistoryi archivaryusam.

U krasaviku 1840 hoda Vincent uziaŭ pazyku i nabyŭ u miežavoha sudździ Ałozija Sialavy falvarak Lucynka, što ŭ ciapierašnim Vałožynskim rajonie. Zvolniŭšysia sa słužby, mienavita siudy jon pierajechaŭ razam ź siamjoj. Što ŭjaŭlaŭ saboj falvarak? Jak śćviardžajuć daśledčyki, Marcinkievič nabyŭ 11 vałokaŭ ziamli — bolš čym 200 hiektaraŭ (1 vałoka składała 18 ha). Siadziba była davoli niedahledžanaja, ale tutejšyja krajavidy vielmi spadabalisia paetu.

Niezajzdrosnaja chata: dach — łata na łacie,
Dy zatoje svaja, niby rodnaja maci.
Kali chmara žyćcia dalahlad zachinaje,
Dyk chacina achvotna badziahu prymaje.
Bol dušy supakoić, utajmuje spačatku…
A zimoj dobra mary snavać la kaminku.
Dzietak ja ŭzhadavaŭ pad strachoju chaciny,
Tut cudoŭnyja časta ja viedaŭ chviliny.
Dom staić na pahorku — les vokał, alešnik,
Sad za domam, a ŭ sadzie — i hrušy, čarešni.
Z hanka stupiš i bačyš — les vodal, jaliny…
Dzielić les papałam stužkaj siniaj Lucyny…

Ale nie ad rečki ŭziaŭ nazvu chutar, dzie byŭ raniej majontak Dunina‑Marcinkieviča. Pra adnu ź viersij pachodžańnia raspavioŭ mnie miascovy krajaznaŭca, stvaralnik Piaršajskaha narodnaha teatra i školnaha muzieja Mikałaj Hančaryk.

— Lucynka pachodzić ad imia byłoj haspadyni hetaha miesca, — kaža Mikałaj Mikałajevič. — Žyła tut doŭhi čas Lucyna, jakaja pabrałasia šlubam ź biednym šlachcicam. U nas tak časta sustrakajecca na Biełarusi — dzie jakija ludzi žyvuć, tak miaściny i nazavuć. Majontak Marcinkieviča miežavaŭ z pasieliščam źbiadniełaj šlachty, pra jakuju kazali tak: «na nazie bot rypić, a ŭ haršku trasca kipić». Biednyja, ale ž i hanarlivyja.

Tak što ŭsiu nieabchodnuju «fakturu» Dunin‑Marcinkievič moh atrymać na miescy. Jak zaŭvažyŭ Mikałaj Hančaryk, haspadara Lucynki možna pa pravu ličyć pieršym biełaruskim prafiesijnym piśmieńnikam, pakolki jon peŭny čas žyŭ za hanarary ad vydańnia svaich tvoraŭ, mieŭ mienavita z hetaha asnoŭny dachod. Marcinkievič — stvaralnik pieršaha na Minščynie narodnaha teatra, pierakładčyk, dziakujučy jamu Lucynka stała dobra viadomaj usiamu kulturnamu asiarodździu. Jak pisaŭ kaliści Maksim Bahdanovič, hety čałaviek «uzbudžaŭ vakoł svaich tvoraŭ razmovu i palemiku, napaminaŭ ab isnavańni biełaruskaj movy i pačatkaŭ biełaruskaj litaratury, navodziŭ na pytańnie ab mahčymaści ich dalejšaha raźvićcia».

U svaim falvarku Dunin‑Marcinkievič stvaryŭ usie svaje viadomyja tvory, u tym liku i «Pinskuju šlachtu», jakaja stała sapraŭdnaj jahonaj «vizitkaj». Samaje cikavaje, što dla tutejšych miaścin biełaruski dudar nie pieraŭtvaryŭsia ź ciaham času ŭ niejkuju amal niabačnuju vyjavu, jon byccam i ciapier žyvie niedzie pobač. Pra «dziadźku Vincenta» (tak pra jaho mnie kazała adna ź miascovych kabiet) dobra viedajuć usie naŭkoła. Jak zaŭvažyła biblijatekar Piaršajskaj sielskaj biblijateki Nadzieja Maćviejeva, tvory svajho viadomaha ziemlaka ŭsie vyvučajuć nie pa prymusu, a z‑za vialikaj pavahi i lubovi. Miascovaj dziatvie dalokija, zdavałasia b, pa časie padziei i akaličnaści vielmi cikavyja.

— Vielmi važna adčuvać siabie haspadarami na svajoj ziamli, naščadkami vialikich ludziej i słaŭnych padziej, — adznačaje nastaŭnica historyi Piaršajskaj siaredniaj škoły, kiraŭnik školnaha muzieja Alena Šapavał. — Ekskursii pa znakamitych miaścinach zaŭsiody prachodziać z karyściu — dzieci čytajuć vieršy, śpiavajuć pieśni. Da nas pryjazdžajuć z usich kutkoŭ Biełarusi, naviedvajucca taksama i hości z‑za miažy — z Hiermanii, Japonii. Za apošnija niekalki hadoŭ nieadnojčy pryjazdžali i naščadki Dunina‑Marcinkieviča. U pryvatnaści, u rodnyja miaściny zavitała jaho prapraŭnučka Barbara, jakaja ŭ Čykaha vałodaje karcinnaj halerejaj.

Vielmi cikavaja žančyna, padaravała našamu muzieju kopiju abraza, jaki visieŭ u chacie jaje baćkoŭ u Lucyncy. Taksama ŭ nas jość fotakopija karciny, dzie namalavana siadziba Dunina‑Marcinkieviča: mora kvietak, prastora i viadomyja čatyry prystupki pry ŭvachodzie.

55 hadoŭ tamu ŭ Piaršajach byŭ stvorany narodny teatr, dzie ŭsie pastanoŭki rychtujucca mieścičami. Jak uzhadała dyrektar Piaršajskaha sielskaha Doma kultury Natalla Pračkoŭskaja, hladzielnaja zała zaŭsiody poŭnaja — «imknulisia zaprašać prafiesijnyja trupy, dyk na ich mienš ludziej prychodzić». Na jubilej narodnaha teatra miarkujecca padrychtavać kala 10 «mini‑pjesak», u asnoŭnym heta buduć uryŭki z tvoraŭ viadomaha ziemlaka. A da 200‑hodździa Dunina‑Marcinkieviča, jaki adśviatkujuć naleta, płanujecca adnavić dom, dzie jon žyŭ i dzie budzie stvorany admietny muziej. Zaraz na hetym miescy zastaŭsia tolki padmurak, a niepadaloku — vyjava biełaruskaha dudara. Ź Mikałajem Hančarykam staim na blizkim sercu kožnaha biełarusa miescy i jon tłumačyć, dzie jakija pabudovy raźmiaščalisia. Mikałaj Mikałajevič bačyŭ hety budynak, jaki navat padčas Vialikaj Ajčynnaj vajny ŭcaleŭ, a paśla jaho razabrali i niekudy vyvieźli.

U Duninskaj škołcy ŭ svoj čas vučyŭsia budučy piśmieńnik Jadvihin Š.

«Pamiataju ja, — uzhadvaŭ jon paśla, — i Lucynku, i jaje haspadara: stareńki ŭžo tady byŭ, ale dobry, viasioły, žartaŭlivy. Pamiataju i vialiki kufar, kudy chavaŭ svajo pisańnie, paŭniusieńki byŭ, ale mała vyjšła hetaha pisańnia adtul u śviet… Dziŭlusia ja ciapier, jak jon moh stolki pracavać, pisać… Na kožny važniejšy, byvała, dzień niabožčyk pisaŭ dla nas usich — dziaciej, jakuju‑kolečy kamiedyju, my jaje vučyli, źjazdžalisia hości i išło pradstaŭleńnie. Pamiataju doŭhija vosiennyja viečary, cikavyja apaviadańni ab rodnaj baćkaŭščynie, ščymieli našy sercy, u hrudzioch niešta buntavałasia…».

Mikałaj Litvinaŭ, Fota Jaŭhiena Piasieckaha, «Źviazda»

Hladzi jašče:
Fotazdymki z falvarka Dunina-Marcinkieviča na Radzima.org

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0