Sakrety i historyi z turmy na Akreścina

U turmie na Akreścina siadziać čarhovyja aryštanty ad apazycyi – Alaksandar Milinkievič, Vincuk Viačorka, Alaksandar Buchvostaŭ i Siarhiej Kalakin. Ad pieršych pratestnych akcyj kanca 1980-ch hadoŭ da siońniašnich dzion u turmie na Akreścina daviałosia siadzieć sotniam apazycyjaneraŭ. Čym admietnaja historyja hetaj ŭstanovy i jakija źmieny jana źviedała za minuły čas vyśviatlaŭ karespandent "Svabody".

Za dzień da prezydenckich vybaraŭ, uviečary 18-ha sakavika, ź mienskaj turmy na vulicy Akreścina vyšli niekalki mužčyn z tvarami vypivochaŭ. Jany aburalisia, što ich «vykinuli na maroz, navat nie pakarmiŭšy viačeraj». «Preč adsiul, ciapier nie da vas!»,– prahučała z-za dźviarej.

Śviedkami hetaha epizodu stalisia ludzi, jakija stajali ŭ čarzie ź pieradačami. Jany zrazumieli, ź jakoj metaj kamery vyzvalajuć ad alkaholikaŭ, chulihanaŭ – užo praz dva dni kanvejer zapracavaŭ na ŭsiu moc i da 25 sakavika ŭ turmu źmiaścili kala 700 viaźniaŭ.

Dzie im znajšłosia miesca? Niaŭžo zvyčajny mienski izalatar dla bamžoŭ i siamiejnych debašyraŭ ad pačatku byŭ raźličany na takuju kolkaść «pastajalcaŭ»?

Dziažurny Akreścinskaj turmy zhadaŭ, što ŭładkavaŭsia tudy ŭ 1979 hodzie, a «turma ŭžo hady dva jak pracavała». Pavodle milicyjanta, spačatku ŭ turmie štodnia siadzieli pa 40-50 čałaviek, ciapier byvajuć dni, kali i ŭ try razy bolej. Majo pytańnie, čym tłumačyłasia pabudova novaha korpusu, turemny achoŭnik adrasavaŭ presavaj słužbie mienskaj milicyi. Kiraŭnik presavaj słužby Aleh Ślepčanka.

(Ślepčanka: ) «Mahu tolki skazać, što izalatar časovaha ŭtrymańnia byŭ adkryty ŭ hetym hodzie i pavodle maich źviestak, usie suśvietnyja normy i standarty ŭ hetaj ustanovie ŭličany i vykonvajucca».

Pavodle Aleha Ślepčanki, u novym korpusie Akreścinskaj turmy viaźniaŭ rehularna vodziać u duš, im vydajuć paścielnuju bializnu, u kamerach ciopła i sucha. Adnak čamuści ničoha hetaha nia źviedali abaroncy namiotavaha lahieru, jakich pryvieźli z Kastryčnickaj płoščy ranicaj 24 sakavika. Nadzieja Batura zhadvaje:

(Batura: ) «My čaćviora spali na dvuch łožkach. Heta doški ababityja metaličnymi vuhałkami. Było vielmi choładna, ale ničoha ŭziać, kab dadatkova nakrycca, nam nie dazvolili».

I ŭsio ž pieramieny adbyvajucca. Pravaabaronca Valer Ščukin, jaki z kanca 1990-ch siadzieŭ na Akreścina bolej za piać razoŭ i navat sustrakaŭ tam Novy hod, zhadvaje, jak vydavali abrezanyja, biaz ručak, łyžki. Daviałosia pisać skarhi i abviaščać akcyi pratestu. Jašče Valer Ščukin ličyć svajoj maleńkaj pieramohaj palapšeńni ŭ režymie charčavańni.

(Ščukin: ) «Stali karmić štodnia, bo raniej karmili praź dzień. I tak byvała, što čałaviek traplaje tudy paśla viačery, a nastupny dzień «pralotny», u vyniku ludzi bolej za dva dni haładavali».

U zmahańni za pravy viaźniaŭ Valeru Ščukinu daviałosia navat źviedać akreścinski karcer – kamienny «stakan» dva na dva metry, vilhotny i chałodny. Były viazień zhadaŭ, što ŭ karcer źmiaščali i žančyn, jakich achoŭvali milicyjanty-mužčyny. Pavodle pravaabaroncy, mižnarodnyja standarty heta zabaraniajuć.

Ale niekatoryja aryštantki «Akreścina» zachavali pra vartaŭnikoŭ i niadrennyja ŭspaminy. Paśla maršu «pustych kastrul» na narach apynułasia byłaja deputatka Ludmiła Hraznova.

(Hraznova: ) «Ja vam skažu, što j siarod ich byvajuć narmalnyja ludzi, jakija ŭsio dobra razumiejuć. Jany akazvali nam peŭnyja znaki ŭvahi. Haračuju vadu prynosili, chacia heta nie praduhledžana. Kali heta ty adčuješ u kamery, to ŭsio – nieba ŭ zorkach, takaja radaść! Navat ciapier, praz šeść hadoŭ, ja zhadvaju hetyja pačućci».

Šmat viadomych apazycyjaneraŭ prajšli praz Akreścinskuju turmu zadoŭha da padziejaŭ, źviazanyja z Kastryčnickaj płoščaj i namiotavym lahieram. Naprykład, Siarhiej Antončyk, Alaksandar Dabravolski, Vincuk Viačorka, Anatol Labiedźka...

Adnym ź pieršych palitykaŭ, jaki apynuŭsia na tych narach, byŭ nieŭzabavie źnikły Viktar Hančar. Jaho aryštavali ŭ sakaviku 1999 hoda za sprobu pravieści pasiedžańnie apazycyjnaha Centravybarkamu. Kolišni načalnik mienskaha śledčaha izalataru Aleh Ałkajeŭ zhadaŭ, jak pačuŭ pra Hančara na milicejskaj naradzie:

(Ałkajeŭ: ) «Kali Hančar tam siadzieŭ i abviaščaŭ haładoŭku, kiraŭnik haradzkoj milicyi Barys Tarlecki pytaŭsia na naradzie, što treba rabić, kali haładaje čałaviek? U ich nie było nijakaj instrukcyi, u ich heta ŭpieršyniu zdaryłasia, i jany pytalisia, što rabić z haładoŭnikam. A ŭ toj čas zakony stali bolš humannymi i ŭžo ličyłasia, što haładoŭka – prava kožnaha čałavieka».

Niahledziačy na jahonaje prava na haładoŭku, Viktara Hančara ŭ Akreścinskaj turmie prymusova pakarmili – praz šlanh ŭ horła ŭlili ježu.

Žonka źnikłaha palityka Zinaida ličyć, što heta było nie prajavaj miłasernaści, a chutčej fizyčnaje i maralnaje katavańnie. Padčas haładoŭki Zinaida litaralna prarvałasia da muža ŭ kameru. Tady heta jašče było mahčyma.

(Zinaida Hančar: ) «Heta kamienny pakiet, kamienny pakiet z narami i ŭnitazam, albo prosta dzirkaj u padłozie. Ja nie paśpieła razhledzić, bo tam było napałovu ciomna i mianie ž tudy nichto nie puskaŭ, ja sama tudy zaskočyła pahladzieć, u jakich umovach siadzić moj muž. Zdajecca, heta było na piaty dzień jahonaj haładoŭki».

Jašče praź piać dzion kančaŭsia termin, na jaki asudzili Viktara Hančara. La bramy turmy palityka čakali svajaki i žurnalisty, ale nie dačakalisia. U aŭtobusie z zaciamnionymi škłom, prykavanaha kajdankami da poručniaŭ palityka vyvieźli z Akreścina i niepadalok ad domu vykinuli ŭ prydarožny śnieh. Hety akt zapałochvańnia, adnak, mieŭ advarotny vynik: Hančar nie skaryŭsia, da apošniaha dnia svajho žyćcia jon praciahvaŭ palityčnuju baraćbu.

Paśla padziejaŭ na Kastryčnickaj płoščy pra tuju turmu ŭviedali tysiačy ludziej. I amal usie zadavali pytańnie: čamu hetak zdaryłasia, što imiem Hieroja Savieckaha Sajuza lotčyka Barysa Akreścina, jaki zahinuŭ padčas vyzvaleńnia Miensku ad fašystaŭ, nazvanaja vulica, dzie staić turma?

«Napeŭna, joj bolš by pasavała nazva Turemnaj, Hułahaŭskaj, a mo navat Paŭličenkaŭskaj – pa imieni sumnaviadomaha pałkoŭnika SOBRu», – napisaŭ u internecie žychar Miensku Vasil Pinčuk nieŭzabavie paśla prezydenckich vybaraŭ u Biełarusi.

Aleh Hruździłovič

Radyjo Svaboda

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0