Ź sielskaha ŭčastkovaha — u dyrektary škoły. Były milicyjanier paraŭnoŭvaje, na jakoj pasadzie bolš kantrolu i adkaznaści
Žychary Hreskaha sielsavieta dahetul, kali bačać Alaksieja Navumava, pytajucca: «A čamu vy nie ŭ formie?» Dziva što! Amal 7 hadoŭ jon adpracavaŭ u hetych krajach učastkovym: vyjazdžaŭ na siamiejnyja kanflikty, adsočvaŭ amataraŭ samahonavareńnia i svaimi rukami transpartavaŭ trupy ź miescaŭ zabojstva ŭ adździaleńnie milicyi. Ale voś jak užo dva hady pracuje dyrektaram Majackaj siaredniaj škoły ŭ Słuckim rajonie.
Škoła
Kožny budzień Alaksiej pryjazdžaje ŭ Majak z susiedniaj vioski Hresk, za 10 kiłamietraŭ. Jaho baćki pierajechali ŭ Biełaruś ź Piermi, kali chłopcu było 6 hod: svajaki kazali, što žyviecca tut lepš, čym u Rasii. U vyniku maci znajšła siabie ŭ šviejnaj spravie, a tata ŭładkavaŭsia rabočym.
Što tyčycca budučyni Alaksieja, to baćki maryli, kab paśla škoły jon pastupiŭ na fakultet zamiežnych moŭ. Ale chłopiec nadta lubiŭ sport i nie zmoh pramianiać jaho na statyčny šturm knižak.
«Mianie i ŭ muzyčnuju škołu zapisali, ale ja ŭsio adno, pamiataju, prahulvaŭ tam zaniatki i zamiest ich išoŭ na fizkulturu», — pryhadvaje Alaksiej.
Bolš za ŭsio jon kaciravaŭ handboł i nastolny tenis. Baćki, kaniečnie, rasstrojvalisia praz takija pryjarytety syna, ale kali jon sa svaim srebnym miedalom vyrašyŭ pastupać u Akademiju fizvychavańnia i sportu, to piarečyć nie stali.
Na apošnim kursie Alaksiej ažaniŭsia: paznajomilisia z budučaj žonkaj na viasielli siabroŭ, aboje byli śviedkami. Užo razam z kachanaj jany viarnulisia ŭ Słucki rajon pa miescy raźmierkavańnia muža. Siońnia vychoŭvajuć dvaich dziaciej: dziaŭčyna vučycca na hieafaku BDU, ale maryć stać milicyjantam, a małodšy syn chodzić u škołu ŭ Hresku.
«Kali ja pryjšoŭ u majackuju škołu nastaŭnikam fizkultury, jana pa spartyŭnych pakazčykach zajmała 17-je miesca siarod usich 23 škoł rajona. I pieršaje, čym ja zaniaŭsia, kab palepšyć situacyju, — heta dyscyplinaj. Dyscyplina — samaje hałoŭnaje ŭ sporcie», — ličyć Alaksiej.
Milicyja
Čas išoŭ, naradziŭsia pieršyniec. Kab u siamji było bolš mahčymaściaŭ, Alaksiej nadumaŭ źmianić miesca žycharstva i pierajechać u horad: dla hetaha vyrašyŭ źmianić śfieru dziejnaści. Abraŭ milicyju, bo, jak viadoma, supracoŭniki hetaj struktury majuć peŭnyja lhoty.
Skončyŭ trochmiesiačnyja kursy pierapadrychtoŭki pry Departamiencie achovy MUS Biełarusi. Paśla ich dziažuryŭ na načnych dyskatekach u Minsku, dva hady adpracavaŭ u słuckaj Inśpiekcyi pa spravach niepaŭnaletnich, paźniej pieravioŭsia va ŭčastkovyja.
«Ja staraŭsia bačyć u svajoj prafiesii vyklučna plusy: zmahańnie sa złačyncami, dapamoha ludziam. Ad hetaha atrymlivaŭ sapraŭdnaje zadavalnieńnie. Ale chapała i stresavych situacyj: adnojčy za sutki dastaviŭ u adździaleńnie 9 trupaŭ. Heta siońnia miortvych razvozić mašyna chutkaj dapamohi, raniej ža ŭsich šybienikaŭ, achviar DTZ ci paharelcaŭ sa svajoj terytoryi dastaŭlaŭ učastkovy», — raskazvaje spadar Navumaŭ.
Adnoj z samych strašnych spraŭ z praktyki Alaksiej nazyvaje zabojstva adzinokaj žančyny ŭ Hresku, raskryć jaho nie ŭdałosia da hetaha času: «Paśla taho vypadku praviarali ŭsich raniej sudzimych i zatrymanych u rajonie. A mnie ŭłasnaručna pryjšłosia pravodzić daktyłaskapiju bolšaści navučencaŭ Hreskaj škoły». Čaściej ža za ŭsio prychodziłasia ŭcichamirvać udzielnikaŭ siamiejnych kanfliktaŭ i ałkaholikaŭ. Praŭda, mužčyna ŭpeŭnieny, što ŭ siamiejnych prablemach čałaviek z boku — nie pamočnik. «Ale kali sprava nabyvaje niebiaśpiečnyja rysy, to my zaŭsiody na baku maci. Kali jana ratuje dziaciej i siabie, nijakaj tak zvanaj mužčynskaj salidarnaści być nie moža», — dadaje Alaksiej.
Paśla siami hadoŭ pracy ŭčastkovym miesca žycharstva ŭsio ž źmianić nie atrymałasia. Pamianiać ža śfieru dziejnaści pryjšłosia niečakana: Alaksiej pieranios insult i apieracyju, što nie dazvoliła dalej pracavać u milicyi. Tamu jon znoŭ viarnuŭsia ŭ škołu.
I znoŭ škoła
Budynak majackaj škoły, jakoj jon siońnia kiruje — samy novy ŭ rajonie (1991 hoda pabudovy), ale dziaciej tut vučycca niašmat: usiaho 87. Dziesiacikłaśnikaŭ u hetym hodzie ŭvohule niama: školniki vučacca nie najlepšym čynam (siaredni bał atestataŭ nie dasiahaje i 6 bałaŭ), a isnuje ŭstanoŭka — nie samych mocnych dziaciej paśla 9 kłasaŭ nakiroŭvać u technikumy i kaledžy. Tych, što stajać na ŭliku, dyrektar naviedvaje piersanalna i vieryć: kali ź ich i nie vyrastuć navukoŭcy ci nastaŭniki, to chacia b atrymajucca dobryja ludzi.
Škoła choć i ličycca biełaruskamoŭnaj, ale pa-biełarusku tut razmaŭlajuć tolki padčas zaniatkaŭ, i toje nie na ŭsich. Situacyja krychu lepšaje na tradycyjnych dniach rodnaj movy i tydniach, pryśviečanych peŭnym piśmieńnikam-suajčyńnikam.
Pra toje, što ich siońniašni dyrektar — były ŭčastkovy, kapitan milicyi, viedaje amal kožny. Pry hetym dzieci na kalidorach adznačajuć, što heta nie pieraškadžaje Alaksieju Uładzimiraviču być navat dabrejšym, čym minuły kiraŭnik škoły. Sam jon imkniecca być na adnoj chvali z vučniami, što paćviardžaje, naprykład, pieśnia «Taje lod», jakaja hučyć na rynhtonie, kali da jaho datelefanoŭvajucca pa čarhovym pracoŭnym pytańni.
Pry hetym jon stroha, kožnuju ranicu, praviaraje chatniaje zadańnie ŭ kožnaha, chto pravinavaciŭsia (kali nie padrychtavaŭsia — budź hatovy adciskacca ad padłohi), a ŭ kabiniecie maje ałkatestar, jakim abaviazkova vypraboŭvajuć kačahara i kiroŭcu školnaha aŭtobusa.
Zusim nie vitaje Alaksiej i kureńnie. Adbivajecca prychilnaść da zdarovaha ładu žyćcia: paralelna z dyrektarstvam mužčyna praciahvaje vykładać fizkulturu. Praŭda, pryznajecca, što takoje spałučeńnie — nie najlepšy varyjant: «Zaŭsiody niechta patelefanuje, kudyści vyklikaje i adarvie: to ź sielsavieta, to z rajvykankama, to zahadčyk haspadarki — ciažka kancentravacca na niečym adnym… Voś siońnia, naprykład, nie zavioŭsia aŭtobus, jaki my ŭ śniežni nabyli, kab vazić dziaciej ź inšych viosak — taksama mnie raźbiracca».
A voś u sporcie majackaja škoła z prychodam Alaksieja Navumava padciahnułasia: z 17-ha miesca — na 2-je. Asabliva dobra spravy prasoŭvajucca ŭ nastolnym tenisie, jaki sam dyrektar vykładaje try razy na tydzień. «Hurtki i pazakłasnaja dziejnaść — heta toje, na čym škoła mahła b zarablać dadatkovyja hrošy, što ad nas i patrabujuć, ale ja razumieju, što vyklučna na płatnyja hurtki nichto b zusim nie chadziŭ. Heta jak z basiejnam: jak tolki my źbirajemsia jechać u toj, dzie niama lhot, adrazu adpadaje častka dziaciej, baćki jakich nie mohuć sabie heta dazvolić», — uzdychaje Alaksiej.
Supracoŭniki škoły čarhovy raz adznačajuć, što było b niadrenna, kab im dazvolili zajmacca ich pramymi abaviazkami, a nie biaskoncymi spravazdačami dla adździełaŭ adukacyi ŭsich uzroŭniaŭ.
Sam Alaksiej, paraŭnoŭvajučy svaju minułuju i ciapierašniuju pracy, adznačaje, što ŭ milicyi było kudy mienš kantrolu, a adkaznaść — prazrystaja: ty adkazvaješ vyklučna za svoj učastak. Na pasadzie ž dyrektara kožny dzień prychodzicca sutykacca z usio novymi abaviazkami, a ŭ jakaści orhanaŭ kantrolu vystupajuć i adździeł ideałohii, i sanstancyja, i ŭpraŭleńnie adukacyi, i sami baćki ź dziećmi…
Pry hetym zarobak u dyrektara kudy mienšy, čym za čas słužby ŭ milicyi ci navat pracy fizrukom — kala 800 rubloŭ za vykanańnie abaviazkaŭ kiraŭnika škoły i nastaŭnika.
Alaksiej maryć chutčej abnavić školny kampjutarny kłas, u jakim ź siami mašyn siońnia častka moža zusim nie ŭklučycca. A jašče nabyć prajektar, kab nastaŭniki mieli mahčymaść pravodzić zaniatki z vykarystańniem videa i prezientacyj.
«Niekatoryja dyrektary ŭ pieršuju čarhu robiać ramont u svaim kabiniecie, a ja nie razumieju taki padychod. U mianie tut i stol, zalitaja daždžom, i kampjutara pracoŭnaha niama, ale svaje prablemy ja vyrašu ŭ apošniuju čarhu. Zrazumieła, što ŭ krainie niaprostaja situacyja. Ale ŭsio roŭna treba, kab u dziaciej było maksimum mahčymaściaŭ dla raźvićcia»,
— padsumoŭvaje dyrektar. I dla jaho heta čarhovy vyklik.
Ciapier čytajuć
Pamiatajecie Daniiła z Ofisa Cichanoŭskaj, jakomu za dva dni sabrali hrošy na ankałahičnuju apieracyju? Jamu napisaŭ toj samy adnakłaśnik, jaki jaho ŭdaryŭ — z čaho ŭsio i pačałosia4
Kamientary