Jak u Polščy dahladajuć pachavańni savieckich sałdat

U 2017 hodzie ŭ Polščy nabyli moc papraŭki ŭ zakon ab zabaronie prapahandy kamunizmu abo inšaha tatalitarnaha ładu ŭ nazvach budynkaŭ i abjektaŭ. Papraŭki dazvolili rujnavać taksama pomniki žaŭnieram Čyrvonaj Armii. U Rasii da hetaje naviny pastavilisia rezka niehatyŭna, i ŭ viadučych rasijskich ŚMI dahetul čas ad času źjaŭlajucca abvinačvańni polskich uładaŭ u źniščeńni pamiaci ab armii, jakaja vyzvaliła krainu ad niamieckaj akupacyi. U Ministerstvie zamiežnych spraŭ Polščy «Našaj Nivie» raspaviali, što ličać heta absalutnaj dezynfarmacyjaj, nakiravanaj na eskałacyju kanfliktu pamiž dźviuma krainami. Čynoŭniki padkreślivajuć, što hałoŭnaj metaj zakonu jość baraćba ź simvolikaj tatalitarnaha režymu.

Pavodle pradstaŭnikoŭ viedamstva, pomniki z kamunistyčnaj simvolikaj nie padlahajuć znosu ŭ adnym z čatyroch vypadkaŭ: kali jany zaniesienyja ŭ śpis słavutaściaŭ, majuć vysokuju mastackuju kaštoŭnaść, niedastupnyja dla hramadstva abo — samaje hałoŭnaje — znachodziacca na terytoryjach mohiłkaŭ abo pachavańniaŭ. Mienavita hety fakt rasijskija ŚMI vielmi časta ihnarujuć abo, jak śćviardžajuć u ministerstvie, prosta ŭvodziać svaju aŭdytoryju ŭ zman.

Demantažom takich pomnikaŭ zajmajucca miascovyja ŭłady, papiarednie atrymaŭšy zhodu Instytuta nacyjanalnaj pamiaci. Reštki źniesienych pomnikaŭ zachoŭvajucca na składach, pry hetym Rasija ni razu nie vykazała žadańnia zabrać ich sabie.

«Što tyčycca Pieršaj suśvietnaj vajny, my majem 1129 abjektaŭ, dzie pachavanyja ŭ sumie 165 tysiač žaŭnieraŭ armii Rasijskaj impieryi, u tym liku biełarusaŭ, — raspaviadaje Jarasłaŭ Sielin, pieršy namieśnik ministra kultury i nacyjanalnaj spadčyny Polščy. — Što tyčycca Druhoj suśvietnaj vajny, my pryblizna aceńvajem, što na terytoryi našaj krainy pachavana bolš za 1,3 miljona žaŭnieraŭ Čyrvonaj Armii. Jany spačyvajuć u 718 miescach».

Vajskovyja mohiłki i pachavańni znachodziacca pad apiekaju polskaj dziaržavy, a kankretna — vajavodaŭ: kožny ź ich adkazvaje za spravy pachavańniaŭ, što znachodziacca na terytoryi jaho vajavodstva. U śfieru ich dziejnaści ŭvachodziać, u pryvatnaści, spravy, źviazanyja z ulikam, ramontam i ŭtrymańniem hetych abjektaŭ. Niepasredny ž nahlad za stanam vajskovych mahił ažyćciaŭlajuć administracyjnyja adzinki terytaryjalnaha samakiravańnia (harady, hminy).

«Peŭnyja supiarečnaści ŭ adnosinach z Rasijaj datyčacca taho, što ŭ šmatlikich polskich haradach majucca tak zvanyja simvaličnyja pomniki, jakija ŭschvalajuć Čyrvonuju Armiju, adnak nie majuć la siabie jakich-niebudź pachavańniaŭ. Hetyja pomniki byli ŭstalavanyja ŭ epochu kamunizmu ŭ Polščy ŭ honar tak zvanaj «vyzvalenčaj armii», — praciahvaje pan Sielin. — Mnohija nie chočuć bačyć hetyja pomniki, pakolki, z punktu hledžańnia historyi Polščy, hetaje vojska choć i vyzvaliła krainu ad niamieckaj akupacyi, adnak pryviało da novaj zaležnaści — ad Savieckaha Sajuza. Tamu miascovyja samakiravańni ŭsprymajuć takija pomniki niepažadanymi i vielmi časta ich paprostu likvidujuć. Rasija ž ličyć, što my pavinny achoŭvać ich taksama, jak i mohiłki. Ale my z hetym nie zhodnyja i ličym, što naša hramadstva maje prava nie žadać ich dalejšaha isnavańnia».

Na pachavańniach sałdat Čyrvonaj Armii dazvalajecca ŭstaloŭvać čyrvonyja zorki, ale zabaraniajecca vykarystańnie «siarpa i mołata» jak simvałaŭ tatalitaryzmu.

Zhodna z zakonam, vajennyja pachavańni i mohiłki, niahledziačy na nacyjanalnaść pachavanych asobaŭ, majuć być dahledžanyja i akružanyja naležnaj pavahaj i hodnaściu. Vydatki na ŭtrymańnie vajskovych mohiłak pakryvajucca ź biudžetnych srodkaŭ polskaj dziaržavy.

«Na dohlad pachavańniaŭ savieckich sałdat urad štohod vyłučaje 6 miljonaŭ złotych [kala 2 miljonaŭ dalaraŭ — NN]. Peŭnuju dapamohu na miescach akazvaje taksama rasijski bok, ale ahulny jaje abjom nam nieviadomy», — kaža Jarasłaŭ Sielin.

Naprykład, niadaŭni ramont vajskovych mohiłak u Milejčycach byŭ napałam prafinansavany polskim i rasijskim bakami. Mohiłki byli stvoranyja jašče ŭ 1949 hodzie na miescy bitvy, što adbyłasia tut 20 červienia 1944 hoda pamiž žaŭnierami Čyrvonaj Armii i niemcami. Padčas ramontu, u jakaści vyklučeńnia, pakinuli navat vyjavy siarpa i mołata na bramie. Prybirać ich nie płanujuć.

Pavialičyć

Tut znajšli spačyn u asnoŭnym žaŭniery, što zahinuli letam 1944-ha ŭ rajonie Čaremchi, Darahičyna, Siamiatyčaŭ, Milejčycaŭ i Mielnika, — 1613 čałaviek. Žaŭniery lažać u 58-mi braterskich mahiłach. Na nadhrobkach paznačanyja viadomyja proźviščy, a taksama kolkaść nieviadomych.

Pavialičyć

Pavialičyć

Na skulpturnaj kampazicyi raźmieščany nadpis: «Hierojam-žaŭnieram savieckaje armii, jakija zahinuli ŭ baraćbie z hitleryzmam u 1941—1945 hadach, viečnaja pamiać!» Jak adznačaje Anna Vicka, supracoŭnica Biuro pamiaci baraćby i pakutnictva Instytuta nacyjanalnaj pamiaci, u našy dni padčas rekanstrukcyi słovy «fašysty» i «hitleraŭcy» starajucca zamianiać na «niemcy», bo časta moładź zusim nie viedaje, chto taki Hitler i adkul fašysty pryjšli na polskuju ziamlu. Na hetych ža mohiłkach zachavali raniejšy nadpis.

Taksama imiony zahinułych starajucca pisać kirylicaj, chacia časta ŭźnikajuć pamyłki i niedakładnaści, bo ŭ svoj čas usie jany byli pierapisanyja na polski ład.

Pracedury ekshumacyi i pierapachavańnia ciełaŭ znachodziacca ŭ jurysdykcyi Instytuta nacyjanalnaje pamiaci. Praces identyfikacyi i pierapachavańnia zahinułych žaŭnieraŭ pravodzicca rehularna. Jak praviła, na śpiecyjalnych šyldach paznačajecca adras ustanovy, jakaja zachoŭvaje ŭsie viadomyja imiony pachavanych na peŭnych mohiłkach žaŭnieraŭ.

Pavialičyć

Pavialičyć

Čym bolš zahinułych identyfikujecca, tym čaściej ich naščadki ŭstaloŭvajuć ułasnyja pamiatnyja šyldy. Jany robiać heta samavolna, biez uzhadnieńnia ź miascovymi ŭładami. «Adnak nichto hetyja šyldy nie źniščaje, bo ŭsie razumiejuć, što časta ludzi jeduć za sotni kiłamietraŭ, kab ušanavać pamiać svajho prodka», — zapeŭnivaje pani Vicka.

Pavialičyć

Na žal, nie mienš časta na vajennych pachavańniach ździajśniajucca akty vandalizmu. Nievialikija paškodžańni (naprykład, hrafici) ułady starajucca prybrać jak maha chutčej, a voś u vypadku sa značnym apahańvańniem nie ŭsio tak prosta. Tak, čakajuć svajoj čarhi na restaŭracyju mohiłki ŭ Biełastoku, dzie ŭ skulpturnaj kampazicyi vandały paadbivali častki aŭtamataŭ i nasy vajskoŭcaŭ.

Abaviazvaje polskuju dziaržavu kłapacicca pra vajennyja pachavańni pryniaty jašče ŭ 1933 hodzie zakon «Ab vajennym pachavańni i vajennych mohiłkach». Dadatkovaj achovaj pachavańniaŭ rasijskich vajskoŭcaŭ jość padpisanaja ŭ 1994 hodzie damova pamiž uradami Polščy i Rasii ab pachavańniach i miescach pamiaci achviaraŭ vojnaŭ i represij. Zhodna z hetaj damovaj, mohiłki abaviazanyja dahladać abiedźvie krainy.

Pavodle Jarasłava Sielina, mižuradavaja damova ab achovie vajennych pachavańniaŭ była padpisanaja ŭ studzieni 1995 hoda i ź Biełaruśsiu. 

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0