Mastačka Lizavieta Čyrvoncava z Maładziečna prapanuje stvaryć jašče adzin brend Biełarusi
Jašče 20 hadoŭ tamu zahadkavaje słova «vycinanka» mała chto viedaŭ i mała chto jaho ŭspaminaŭ.
A ciapier, pahladzicie, ažurnyja malunki źjaŭlajucca na biełaruskim adzieńni, vyrazanymi ŭzorami z papiery azdablajucca cełyja budynki napiaredadni Novaha hoda. Nie skažam za ŭsiu Biełaruś, ale ŭ Maładziečnie, adkul naša hierainia, dakładna. Usie škoły, sadki, mahaziny, banki spaborničajuć pamiž saboj, u kaho ž sioleta budzie samaja pryhožaja vycinanka na voknach.
Lizavieta Čyrvoncava, majstrycha i vykładčyca Maładziečanskaha muzyčnaha kaledža imia Ahinskaha, i ciapier zaniataja tym, što rychtuje vycinanki, jakija ŭpryhožać vokny kaledža da Novaha hoda.
I adnačasova raskazvaje, jak jaje maci, Viktoryja Čyrvoncava, adradziła mastactva vycinanki, jak sama Lizavieta pieršaj pryniesła va Univiersitet kultury dypłomnuju pracu pa vycinancy, i jak dzieci Lizaviety, Safija i Stefanija, praciahvajuć siamiejnuju dynastyju majstrych-vycinanščyc.
Luboŭ da vyrazańnia ad pradzieda
«Pa praŭdzie skazać, luboŭ da raźbiarstva pačałasia daloka nie ad majoj mamy, Viktoryi Mikitaŭny. Moj baćka raskazvaŭ pra svajho dzieda, što toj u vioscy ličyŭsia admysłovym raźbiarom, prydumlaŭ siužety i vyrazaŭ adnaviaskoŭcam pryhožyja i ažurnyja lištvy na vokny. Ale raskazvali, što da voknaŭ nie mahli daprasicca prybić. Kazaŭ, što jon mastak i svaju rabotu vykanaŭ».
Dla samoj ža Lizy vycinanka ź dziacinstva była zabavaj, hulnioj.
«Šmat vyrazała, prydumlała. A kali ŭ Minsku prachodziŭ pieršy Źjezd biełarusaŭ śvietu, u Maładziečnie ładzilisia niejkija imprezy, maja mama, jakaja pracavała ŭ mastackaj škole, skazała mnie: «Zrabi sieryju vycinanak pa biełaruskich śviatach».
Lizavieta namalavała, vyrazała, paniesła svajmu vykładčyku, mastaku Jurasiu Hierasimienka-Žyźnieŭskamu. Toj skazaŭ, što treba bolš papracavać z hrafikaj, što vycinanka, pry ŭsioj źniešniaj prastacie, zusim nie prosty vid mastactva. Kožny vyrazany romb, kožny trochkutničak znachodzicca na svaim miescy, za kožnym ź ich staić svaja simvolika.
«Paśla, kali ja vučyłasia va Univiersitecie kultury, ja zabyłasia pra vycinanku, była zaniataja inšymi spravami, ale nadyšoŭ čas dypłoma. Pa ŭmovach, my pavinny byli vybrać niešta z tradycyjnaha mastactva: habielen, kieramiku ci sałomku. Tady toj ža Juraś Hierasimienka-Žyźnieŭski paraiŭ mnie ŭziać vycinanku. Tady, u 1998 hodzie, daviałosia pabiehać pa vykładčykach, nichto nie chacieŭ kiravać dypłomam pa zabytaj i na toj čas nikomu nie patrebnaj vycinancy».
Jak praca dački trapiła ŭ maładziečanski kaścioł
Heta ŭžo paśla, raskazvaje Lizavieta, namahańniami Viktoryi Čyrvoncavaj u kaledžy, jaki tady byŭ jašče muzyčnym vučyliščam, adkryli dekataratyŭna-prykładnoje adździaleńnie.
Sioleta jano adznačyła svajo 20-hodździe.
«My šmat jeździm na roznyja plenery ŭ Polšču, Litvu, Rasiju, i kožny raz zamiežniki ździŭlajucca, što ŭ našych mastackich ustanovach jość taki pradmiet, jak vycinanka. Tolki ŭ Biełarusi ŭ siarednich navučalnych ustanovach vycinanku vykładajuć na prafiesijnym uzroŭni».
Kožny hod vypuskniki kaledža robiać dypłomnyja pracy pa vycinancy. Prydumlajuć novyja formy, uvasableńni.
«Pa ŭmovach, dypłomnaja rabota pavinna zastavacca ŭ muziei kaledža, ale byvajuć vyklučeńni, kali dypłomnuju rabotu robiać na zamovu. Pracy našych vypusknikoŭ, naprykład, azdablajuć cerkvy i kaścioły».
Safija, starejšaja dačka Lizaviety, sioleta skončyła kaledž imia Ahinskaha. I vyrašyła rabić dypłomnuju vycinanku admysłova dla kaścioła.
«My damovilisia s ksiandzom Juryjem, jon prychodziŭ da nas, razhladaŭ pracy našych vučniaŭ, ja jamu raskazvała pra simvoliku vycinanki. Paśla jon prychodziŭ navat na abaronu dypłoma. Pracaj zastaŭsia zadavoleny».
Siońnia pracu Safii Čyrvoncavaj «Śviaty Francysk Asizski» možna pabačyć u kaściole śviatoha Pia ŭ Maładziečnie.
Małodšaja dačka — čort na łyžach
Małodšaj dačce našaj hieraini Stefanii zaraz 12 hadoŭ. I sioleta jana paprasiła ŭ mamy … tvorčy adpačynak ad mastackaj škoły.
«Stefanija taksama maluje, ale sioleta voś vyrašyła hod prapuścić. Ničoha, ja dumaju, što joj heta pojdzie na karyść. Vierniecca z novymi dumkami i novymi siłami».
Kali Safija — vielmi surjoznaja i strymanaja dziaŭčyna, to Stefaniju sama Lizavieta nazyvaje «čartom na łyžach».
«Jana mnie kaža tut niadaŭna. Mama, ja zrazumieła, ja lublu ludziej. Treba stanavicca ci psichołaham, ci načalnikam».
Maskvu na Novy hod upryhožać pracy Lizaviety
Šmat rabot i samoj Lizaviety, i jaje vučniaŭ dy vypusknikoŭ upryhožvajuć ścieny samoj navučalnaj ustanovy. Tut navat pracuje muziej.
«U nas na ścianie visić vializnaja vycinanka: mifičny śviet biełarusaŭ».
«Dyk voś ja zaŭvažyła, što pravasłaŭnyja śviatary vielmi admoŭna staviacca da jaje, jak i da ŭsiaho pahanskaha ahułam. Pamiataju, jak mnie vyhavorvali za knihu «Mifałohija biełarusaŭ», jakaja padčas niejkaj ekskursii lažała ŭ mianie na stale. Ja ž liču, što bieź viedańnia mifałohii, historyi, niemahčyma patłumačyć i zrazumieć kulturu biełarusaŭ».
Akramia asnoŭnaj pracy ŭ kaledžy, Lizavieta Čyrvoncava robić prynty na adzieńnie, supracoŭničaje sa šmatlikimi firmami.
Sioleta śviatočnyja navahodnija vulicy Maskvy ŭpryhožać pracy Lizaviety: ažurnyja arki, teatr cieniaŭ, vializnyja sełfi-zony.
«Mnie vielmi škada, što ŭ Biełarusi heta nikomu nie patrebna. Nie biez zajzdraści saču za ŭkrainskaj mastačkaj Darjaj Aloškinaj. Jaje vycinanki ŭpryhožvajuć buciki «Šanel» i «Karćje» pa ŭsioj Ukrainie».
Pry zacikaŭlenym padychodzie, upeŭnienaja Lizavieta, vycinanka mahła b stać sapraŭdnym brendam Biełarusi, z centram, viadoma, u Maładziečnie.
«Ja hladžu na niejkija suśvietnyja prykłady i dumaju, čamu b vycinanku nie zrabić našaj «fiškaj»? Jak Hiote ŭ Viejmary ci Mocart u Zalcburhu. Dzie ich vyjaŭ tolki niama! Tak i vycinanka hladzicca vielmi sučasna, lohka kładziecca na sučasny dyzajn. Vycinankaj možna ŭpryhožvać adzieńnie, drukavać jaje na kubkach, rabić upakoŭki šakaładak i cukierak, vyrablać mahniciki, paštoŭki. Aj, što tut kazać, kali va ŭsioj Biełarusi niama nivodnaha muzieja dekaratyŭna-prykładnoha mastactva. Nie ŭmiejem my canić svajho».
Ciapier čytajuć
Byłoha vajskoŭca z Bresta, jaki viarnuŭsia z Polščy, abvinavacili ŭ «teraryźmie» i adpravili ŭ kałoniju6
Kamientary