Mižvajennyja ŭłady Polščy schavali škilet u karaleŭskaj krypcie Vilenskaj katedry, śćviardžaje Saŭlus Podzierys.
Detali histaryčnaha rasśledavańnia, praviedzienaha litoŭskim restaŭrataram Saŭlusam Podzierysam, byli niadaŭna ahučanyja ŭ padkaście Neredaguota i na partale Alkas.lt. U ich byli sistematyzavanyja materyjały daśledčyka, pradstaŭlenyja raniej padčas tematyčnaj pres-kanfierencyi ŭ Siejmie.
Historyja z mahčymym znachodžańniem pareštkaŭ vialikaha kniazia biare pačatak paśla katastrafičnaj viasnovaj pavodki 1931 hoda. Tady padčas maštabnych ramontna-ratavalnych rabot pad kiraŭnictvam prafiesara Julijuša Kłosa byŭ znojdzieny maŭzalej z pachavańniami manarchaŭ. Aficyjnaja histaryjahrafija i ŭłady mižvajennaj Polščy abviaścili pra znachodku tolki troch ciełaŭ: vialikaha kniazia Alaksandra Jahiełončyka, Lizaviety Aŭstryjskaj i Barbary Radzivił.
Adnak archiŭnyja materyjały, vyjaŭlenyja ŭ fondach Hdańska, staviać aficyjnuju viersiju pad sumnieŭ. Na niehatyvach, zroblenych padčas budaŭnictva karaleŭskaha maŭzaleja i antrapałahičnaha analizu znachodak, vyrazna bačnyja nie try, a čatyry akuratna raskładzienyja škilety.
Hetaje nazirańnie ŭskosna paćviardžajecca i niekatorymi histaryčnymi dakumientami. Jašče ŭ 1806 hodzie prałat katedry Francišak Ksavieryj Bohuš u svaich listach pisaŭ, što vialiki kniaź Vitaŭt spačyvaje ŭ adnoj krypcie z Alaksandram Jahiełončykam. Daśledčyki taksama źviartajuć uvahu na pieršapačatkovyja čarciažy samoha architektara Kłosa, dzie ŭ płanach novaha maŭzaleja było praduhledžana miesca mienavita dla čatyroch sarkafahaŭ.
Adkul uziałasia viersija pra ŭtojvańnie
Infarmacyja pra toje, što pareštki Vitaŭta byli znojdzienyja, ale z palityčnych ci kansiervacyjnych mierkavańniaŭ schavanyja, nie źjaviłasia na pustym miescy. Jak vynikaje z sabranych daśledčykami dakumientaŭ, hetyja čutki cyrkulavali ŭ vuzkich kołach vilenskaj intelihiencyi dziesiacihodździami. Spačatku pra heta aściarožna zhadvaŭ skulptar Rafał Jachimovič, jaki ŭ mižvajenny čas zajmaŭsia stvareńniem pomnikaŭ vialikamu kniaziu. U 1990‑ia hady hetuju viersiju pa archiŭnych śladach surjozna vyvučaŭ architektar Romas Kazłaŭskas.
Ale najbolš važny dokaz utrymlivajecca ŭ miemuarach architektara Vitaŭtasa Łandśbierhisa-Žamkalnisa «Z ekrana pamiaci», vydadzienych u 2009 hodzie. Aŭtar abapiraŭsia na pramyja śviedčańni svajho kalehi Jana Piekšy — taho samaha architektara, jaki ŭ 1931 hodzie razam z technikam Vilkusam pieršym pracisnuŭsia ŭ zatoplenuju karaleŭskuju kryptu.
Pavodle ŭspaminaŭ Piekšy, u padziamiellach było bolš miescaŭ pachavańniaŭ i asobnych trunaŭ, čym trapiła ŭ aficyjnyja spravazdačy. Kamisija śviadoma chavała infarmacyju, imknučysia źvieści da minimumu maštab adkryćcia, kab paźbiehnuć palityčnych sprečak (palaki šanavali Jahajłu, dla litoŭcaŭ hałoŭny hieroj — Vitaŭt) i nie ŭskładniać pracesu ŭmacavańnia avaryjnaha sabora.
Kudy mahli pieranieści pareštki vialikaha kniazia Vitaŭta
Analiz usich hetych śviedčańniaŭ, a taksama histaryčnych architekturnych płanaŭ katedry dazvoliŭ Podzierysu vyznačyć najbolš imaviernaje miesca, kudy ŭ pačatku 1930‑ch hadoŭ mahli pieranieści čaćviorty škilet. Heta stary, zamuravany ŭvachod časoŭ dynastyi Vazaŭ, raźmieščany ŭ padmurku kaplicy Śviatoha Kazimira kala zachodniaj ściany maŭzaleja.
Suchi kalidor maje daŭžyniu kala troch mietraŭ. Jon znachodzicca krychu vyšej za ŭzrovień sučasnaj padłohi, jakraz pamiž sučasnym raźmiaščeńniem trunaŭ z pareštkami Barbary Radzivił i Alaksandra Jahiełončyka.
Kali heta tak, to pareštki niazručnaha dla polskich uładaŭ vialikaha kniazia schavali tak, kab nie mučyła sumleńnie: pakinuli ŭ maksimalna pačesnym miescy, pobač ź inšymi kniažackimi pachavańniami, ale za hłuchoj ścianoj.
Podzierys ličyć, što kab pravieryć hetuju viersiju, nie patrabujecca ni miljonnych biudžetaŭ, ni maštabnych raskopak. Dastatkova atrymać dazvoł na śvidravańnie nievialikaj adtuliny ŭ histaryčnym mury, praź jakuju ŭsiaredzinu možna prasunuć endaskapičnuju kamieru z padśvietkaj i ahledzieć pustoty.
Čamu litoŭskaja dziaržava nie śpiašajecca reahavać na hipotezu Podzierysa
Realizacyja hetaha prostaha techničnaha płana pakul tarmozicca, mahčyma, nie ŭ apošniuju čarhu z-za śpiecyfičnaj reputacyi inicyjataraŭ.
Aŭtar hipotezy, restaŭratar Saŭlus Podzierys, raniej byŭ asudžany za suviazi z čornaj archieałohijaj i znachodzicca ŭ adkrytym kanflikcie z archidyjacezijaj praz sprečki vakoł vyjaŭleńnia tajnika z karaleŭskimi insihnijami. Jon taksama viadomy podpisam pad patrabavańniem zabaranić biełarusam vykarystoŭvać histaryčny hierb «Pahonia».
U liku pieršych užo vykazaŭ svajo abureńnie biaździejnaściu litoŭskich uładaŭ u hetaj spravie deputat Vitaŭtas Sinica, zaklikaŭšy aceńvać vykazvańni Podzierysa asobna ad acenki jaho asoby. Sinica raniej byŭ vyklučany z ułasnaj nacyjanalistyčnaj partyi za parušeńnie jaje statuta, biełarusam jaho asoba viadomaja ŭ pieršuju čarhu akcyjami z patrabavańniami vyhnać ź Litvy Ofis Śviatłany Cichanoŭskaj.
Na hety momant infarmacyja pra dakładnaje miescaznachodžańnie hipatetyčnaha pachavańnia pieradadziena Ministerstvu kultury i parłamienckaj kamisii pa histaryčnaj pamiaci. Rašeńnie ab tym, ci budzie praviedziena endaskapičnaje daśledavańnie mura, zastajecca za dziaržaŭnymi ŭstanovami i Vilenskaj archidyjacezijaj.
«Naša Niva» — bastyjon biełaruščyny
PADTRYMAĆU Litvie apublikavali šerah archiŭnych spraŭ z fotazdymkami Jana Bułhaka
U Litvie źbirajucca dakazać, što pareštki kniazia Vitaŭta lažać u krypcie Vilenskaj katedry
Jak razhuł pryrody viarnuŭ cieły Barbary Radzivił i vialikaha kniazia Alaksandra i čamu tajamnicu źniknieńnia ichnich rehalij zmahli raskryć tolki ciapier
U Vilni buduć šukać mahiłu Vitaŭta. Pošuki, jakija pravodzilisia stahodździe tamu, pryviali da vialikich adkryćciaŭ, ale mety nie dasiahnuli
Ciapier čytajuć
Kala Safii ŭ Połacku pastavili pomnik lotčykam Ničyparčyku i Kukanienku. Ale navat nie samalot toj madeli, na jakoj jany zahinuli, a aerapłan stalinskaha času1818
Kamientary