Jak moładź zajmajecca palitykaj u Niamieččynie

Paśla źnižeńnia vybarčaha cenzu da 16 hadoŭ čatyry himnazisty zasnavali partyju i stali treciaj palityčnaj siłaj u horadzie. A taksama: jak arhanizavanaje miascovaje samakiravańnie i jak prachodziać miascovyja vybary ŭ Niamieččynie? Piša Inha Petc.

1998 hod. Śviet, zdavałasia, niejkim dziŭnym čynam vyjšaŭ z kalainy. «Kajzerślaŭtern» adrazu ž paśla ŭvachodu ŭ bundeślihu staŭ čempijonam Niamieččyny. Francyja — čempijonam śvietu ŭ futbole. Jan Ulrych nia vyjhraŭ Tour de France. Helmut Kol i Chryścijanska‑demakratyčny źviaz upieršyniu za 16 hod prajhrali vybary ŭ bundestah. Navat u Manhajmie, miastečku miž Kiolnam i Duseldorfam z 43 tys. žycharoŭ, pačynała tvarycca niešta niejmaviernaje. Chałodnym śniežańskim dniom čaćviora padletkaŭ sustrełasia ŭ dziciačym pakoi. Miž imi byŭ Danijel Cymerman, 17‑hadovy bialavy chłopiec z žyvymi vačmi i śvietłymi dumkami. «My chacieli niešta arhanizavać, — uzhadvaje jon. — Niešta viasiołaje. Nam chaciełasia pasvavolić». Čatyry hałavy dumali. Zasnavać hurt? Niearyhinalna. Teatralnuju trupu? Nadta biaskryŭdna. I tut uźnikła ideja, jakuju Cymermanu i jaho paplečnikam adrazu ž udałosia ažyćciavić. Ideja, jakaja paśla natchniła burmistra Manhajmu Tomasa Dunchhajma na vykazvańnie: «Jany rabili tut historyju». Takoje palityki, moža, i achvotna kažuć, ale nie pra inšych. Himnazisty rabili historyju. Jany zasnavali partyju i nazvali jaje «Peto» (Peto — łac. «ja patrabuju»). Siaredni ŭzrost kiraŭnictva: 18,7 hodu. Mety zrazumiełyja: moładzievuju kaviarniu, taniejšyja kvitki na aŭtobus, načnuju liniju aŭtobusaŭ. Nie revalucyjnyja idei, jakija źmianiajuć śviet, adnak usio ž prahmatyčnyja, jany musili źmianić śviet u Manhajmie.

Mety zrazumiełyja: moładzievuju kaviarniu, taniejšyja kvitki na aŭtobus, načnuju liniju aŭtobusaŭ.

Partyi i hramadzianskija inicyjatyvy ŭ Niamieččynie ŭvieś čas niechta zasnoŭvaje. Ale kab vučni? Chiba ich nie dastała, jak vynikaje z šmatlikich apytańniaŭ, palityka i partyi? Cymerman pryznajecca, što jaho nia nadta cikaviła palityka. «Nu tolki ŭ cełym. Ale partyjnaja palityka?!» Nie, vykrykvaje jon, jak byccam jahonyja pohlady i siońnia nie źmianilisia. «My byli ŭsio ž krychu naiŭnyja». Jak jon moh viedać, što stanie kiraŭnikom frakcyi i miascovaja presa budzie ŭtrapiona chvalić jaho za pramovy na temu biudžetu? «Nam ničoha tak mocna nie pieraškadžała, kab my tolki tamu chacieli niešta źmianić. Nie, my chacieli vyprabavać siły. Kab viedać, čaho vartyja. Heta było našaj metaj». Cymerman — nie krykun i nie krytykan. Jon staranna vybiraje słovy. Možna było b nazvać jaho działkom ćviarozaha rozumu albo «zialonym» z realistyčnaj aryjentacyjaj. Adnojčy ŭ interviju hazecie adnoj marksisckaj partyi z Rurščyny jon musiŭ tłumačyć, čamu «Peto» nie arhanizoŭvała mitynhaŭ. Heta ž, jak śćviardžaŭ intervijuer, najlepšy šlach pryciahnuć da siabie ŭvahu. Interviju nie było nadrukavanaje. «Peŭna, my dla ich niedastatkova radykalnyja, — kaža Cymerman. — Ale ŭsio zaležyć ad taho, što razumieć pad słovam radykalny. Možna stać zaŭvažnym i inšym čynam».

Naprykład: kanstruktyŭna vystupać u kamunalnaj palitycy ŭ abaronu moładzi. «Peto» chacieła, adnak, zrabić niešta «ŭłasnaje». I jakraz tamu nie dałučyłasia da moładzievych sajuzaŭ papularnych partyjaŭ. Cymerman kazaŭ: «U nas nie było žadańnia siadzieć śpiarša šeść hadoŭ u ciomnych kamorkach CHDZ ci SDPH (Sacyjał‑demakratyčnaja partyja Hiermanii), hatavać kavu i ciahać papiery. Pavodle devizu «Hladzi, pierš čym kazać» «Peto» chacieła sama zajmacca palitykaj i pry tym adrazu ž — tut i ciapier.

Lozunh «Peto» hučyć: «My nia sprava, my nia źleva. My napieradzie».

Kamunalnaja palityka adkrytaja takomu pijanerskamu duchu i žadańniu dziejničać. Prynamsi, farmalna. Na kamunalnych vybarach adsutničaje 5‑adsotkavy barjer i ŭ niekatorych ziemlach, jak u Paŭnočnym Rejnie — Vestfalii, hałasavać možna z 16 hod. «Nam było patrebna kala 1000 hałasoŭ, kab zdabyć adno miesca ŭ Radzie. I heta nie było niemahčyma». Peto zmahajecca za palapšeńnie dziciačaj i moładzievaj palityki, uviadzieńnie niadzieli, volnaj ad mašyn, za stvareńnie adukacyjnych miescaŭ. I nieaficyjna za reformu kamunalnaj palityki. Preč zastyłyja partyjnyja lahiery, nieabchodnyja hnutkija bolšaści, «što ŭtvarajucca ŭ zaležnaści ad sytuacyi». Heta mara Cymermana. Realizacyja jakoj, — zhadžajecca jon, — adbudziecca niachutka. Usio jašče siadzić u hałovach toje, što tolki frakcyja vyznačaje liniju». Tamu jany i nia chočuć palityčna padparadkoŭvacca. Lozunh «Peto» hučyć: «My nia sprava, my nia źleva. My napieradzie».

«Jany pracujuć vielmi kanstruktyŭna. Heta nie naturystaja partyja, što zaŭsiody tolki suprać i ładzić šumichu, — kaža daśledčyk partyjaŭ Ulrych fon Aleman z Duseldorfskaha ŭniversytetu. — Drobiazny nehatyvizm, jaki zvyčajna panuje ŭ hramadzianskich inicyjatyvach i partyjach, tut zamianili śviežymi idejami. Na paru ź intelektualnym patencyjałam i hramadzianskaj padaplokaj». Žycharam Manhajmu spadabaŭsia śviežy viecier ź dziciačaha pakoju. Na kamunalnych vybarach u 1999 h. partyja zdabyła 6,1% — adpaviedna 2 miescy ŭ Radzie. Cymermana tam nie było. Jamu było tady ŭsiaho 17 hod. Kab być u Radzie, treba było mieć prynamsi 18. Adnak jon vystupaŭ u tok‑šoŭ, tłumačyŭ, čamu ŭ Manhajmie niekatoryja rečy zdavalisia inšymi, čym pa ŭsioj krainie. Žurnalisty pryjaždžali ŭ horad na Rajnie rabić repartažy pra paśpiachovych zasnavalnikaŭ partyi. I sioj‑toj z tradycyjnych palitykaŭ zielanieŭ z zajzdraści, što niejkim vučniam nadajecca takaja ŭvaha. Adzin siabra Haradzkoj rady ad CHDZ skazaŭ niejak u interviju: «Heta dobra, što moładź biare ŭdzieł. Ale było b jašče lepš, kali b jany dałučylisia da nas». Šmat chto ličyŭ dasiahnieńnie «Peto» adnadzionnym pośpiecham ci niaščasnym vypadkam na vytvorčaści. Ale atrymałasia nasamreč sapraŭdnaja historyja pośpiechu. U 2004 h., na nastupnych kamunalnych vybarach, «Peto» atrymała 16,6%. Partyja zaniała siem miescaŭ u Radzie, pakinuŭšy Svabodnaj demakratyčnaj partyi (2 miescy), tradycyjnaj treciaj sile ŭ Niamieččynie, byłuju kamoru, jakuju «Peto» vykarystoŭvała da hetaha času ŭ jakaści frakcyjnaha ofisu. Zzadu zastalisia i «zialonyja» (2 miescy). «Peto» stała treciaj palityčnaj siłaj u Manhajmie paśla CHDZ (18) i SDPN (11). Pieršyja piać hadoŭ upłyŭ «Peto» ŭ Radzie byŭ niaznačnym, ale siońnia ni SDPN, ni CHDZ nia mohuć atrymać bolšaści biaz školnikaŭ.

Sioj‑toj z tradycyjnych palitykaŭ zielanieŭ z zajzdraści, što niejkim vučniam nadajecca takaja ŭvaha.

Paŭstaje pytańnie: jak heta ŭsio mahło zdarycca? «Inšyja partyi ličyli, što nas abrali z pratestu. Ja tak nia dumaju, — kaža Cymerman. — Žychary Manhajmu ŭbačyli, što my možam i što my sprabujem złamać staryja lahiery. Bolš za pałovu moładzi abrała nas. I darosłyja, kaniečnie, taksama, inakš my b nie nabrali 16%». Padčas vybarčaj kampanii ŭsie kandydaty ad «Peto» krasavalisia na vializnym postery na fonie Rajnu. Na im stajała: «Zorka — heta kamanda», «Naš kamandny duch — najlepšy recept pośpiechu». My ŭžo daŭno viedajem adno adnaho, častkova navat siabrujem. Hetkim čynam, nam, kaniečnie ž, praściej spračacca mižsobku. Da taho ž my, choć krychu i dziorzkija, ale zaŭsiody sprabujem znajści najlepšaje rašeńnie». Naprykład, u 2000‑m u Radzie išła havorka pra toje, kab nadać adnoj vulicy novaje imia. «Peto» prapanavała — «Haściniec vałasianki‑čornahałovika». «Heta vid ptušak, jakim u našaj miascovaści pahražaje vymirańnie, — skazała kolišniaja siabroŭka Haradzkoj rady Julijana Vojht. — My chočam, kab žychary Manhajmu vyvučyli niešta novaje». Ale CHDZ nie schacieŭ. U jaho tady była absalutnaja bolšaść. Rašeńnie było pryniataje na karyść bolš tradycyjnaha «Savinaha haścincu».

«My nia honimsia za efektami ci pasadami, my zajmajemsia surjoznaj palitykaj, — tłumačyć Liza Rydel. — My možam navat pracavać nadpartyjna: siabry «Peto» majuć roznyja palityčnyja pohlady. My chočam rabić niešta razam. Ubaku ad partyjnaj hryźni». Jana razmaŭlaje chutka, niaŭpynna. Žančyna z mnostvam idejaŭ. Joj 22, i jana kiraŭnik frakcyi «Peto». Dva hady tamu jana trapiła ŭ maładuju partyju, i jaje chutka abrali ŭ kiraŭnictva. Jana zamianiła Cymermana na pasadzie kiraŭnika partyi i stała kiraŭnikom frakcyi. Cymerman, u 24 hady adzin z najstarejšych u «Peto», sam adyšoŭ na zadni plan. «Heta było daŭno zaplanavana, bo inakš była niebiaśpieka sastareć».

Rydel vyvučaje prava i trapiła ŭ «Peto» niezadoŭha da vybaraŭ. «Ja tut adrazu ž apynułasia pry spravie. Niama patreby spačatku vysłuhoŭvacca, kab trapić navierch. I dla moładzi biaz nas rabiłasia b jašče mieniej. My — dokaz taho, što možna niešta źmianiać. Kali chočaš, ty možaš vielmi chutka pieraniać adkaznaść. Spačatku ŭ kiraŭnictvie, a paśla i ŭ palitycy». Jasna. Palityka mocna źviazanaja ź biurakratyjaj i peŭnaj taktykaj dziejańniaŭ, i joj taksama treba było šmat čamu navučycca: palityka časta aznačaje — pieraadolvać vialikija ciažkaści. «Vymahajucca ciarpieńnie i nastojlivaść». Taksama treba damahacca palityčnaha plonu chutčej u małych spravach. Tak, «Peto» zmahła adkinuć zakryćcio stadyjonu. I Rada adzinahałosna pryniała prapanovu «Peto» adnosna adkryćcia moładzievaj kaviarni. Kaniečnie, partyja nia moža abmiažoŭvacca tolki moładzievymi temami. Jana jak mocnaja palityčnaja siła musić zajmacca ŭ Radzie ŭsimi prablemami i farmulavać da ich prapanovy, dakazvajučy svaju pazycyju i pohlad. U haspadarčych pytańniach, padtrymcy ekanomiki, ekalahičnaj i transpartnaj palitycy. I tut «Peto» patrapiła davieści toje, što «byvałyja» ŭ palitycy nazyvajuć instynktam. Vučni zapatrabavali pry zaplanavanym kalcavym ruchu razhruzić dadatkova prylehłuju hałoŭnuju vulicu, čaho ŭžo daŭno damahalisia miascovyja žychary. «Peto» nie baicca zrabić i niepapularnuju prapanovu, kali jość upeŭnienaść u słušnaści spravy. Tak adbyłosia, kali Rada Manhajmu praź źnižeńnie kolkaści dziaciej musiła była vyrašyć, jaki ź dziciačych sadkoŭ horadu treba zakryć.

Kolki času Rydel pryśviačaje palitycy? «20 hadzin na tydzień dakładna. Časam bolš, časam mienš. Ale inšyja bolš vydatkoŭvajuć na kamputarnyja hulni ci televizar. Ja ž zajmajusia palitykaj». Paśla jana skazała toje, što kažuć mnohija siabry «Peto», kali pytajeśsia, čamu jany heta robiać. «Bo heta prynosić zadavalnieńnie».

«Adnyja bolš vydatkoŭvajuć na kamputarnyja hulni ci televizar. Ja ž zajmajusia palitykaj».

Heta možna nazirać u haradzkim parku na ŭskrajku Manhajmu. Štohod «Peto» ładzić turnir u plažnym valejbole. Na jarka‑zialonaj travie horača. Z pank‑rokam, pivam i vaflami paśla turniru raspačynajecca vialikaja viečarynka. Pryjšło kala 500 padletkaŭ; kali zapytacca, ci cikaviacca maładyja žychary Manhajmu palitykaj, to adkaz nia budzie niečakanym. «Nie. Nia vielmi, — kaža adzin vučań. — Ale toje, što robić «Peto», mnie daspadoby. Jany dobra razvarušyli Manhajm». Na viečaryncy palityka — nia pieršasnaja reč, hałoŭnaje — razam bavić čas. «Peto, — napisała adna žurnalistka, — heta jak hurt, jaki padabajecca i na kancerty jakoha chodziš. Ich muzyčnaja radyjostancyja nazyvajecca «Manhajm», tut ich zaŭsiody kruciać». Entuzijazm panuje i ŭ haściavoj knizie na chatniaj staroncy «Peto». «Vy robicie vartyja rečy!» — možna pračytać tam. Albo: «Supervažna razburyć zaskaruzłyja partyjnyja struktury». Navat ad maładych sacyjalistaŭ z Hamburhu prychodziać kamplimenty: «Respekt. Aktyŭnaść i achviarnaść moładzi dla moładzi musić być uznaharodžanaja adpaviednym vynikam vybaraŭ».

Śpikier Niamieckaha federalnaha sajuzu moładzievych arhanizacyjaŭ Volfhanh Pešel ličyć, što hramadzianskaja zaanhažavanaść moładzi časta niedaaceńvajecca: «Užo sam paniatak «palityka» časta asacyjujecca z partyjnaj palitykaj. A palityka pačynajecca tam, dzie moładź samaarhanizujecca». «Peto» złučaje volu da hramadzkaj zaanhažavanaści moładzi z kamunalnaj palitykaj.

Kali zasnavać partyju tak lohka, čamu ž partyi školnikaŭ nie rastuć pa krainie, jak hryby paśla daždžu? «Treba mocna anhažavacca, — analizuje fon Aleman, — palityka adbiraje šmat času».

Kali zasnavać partyju tak lohka, čamu ž partyi školnikaŭ nie rastuć pa krainie, jak hryby paśla daždžu?

I tut — słova kiraŭniku partyi. Markus Rajnhald — atletyčny 18‑hadovy chłopiec u bejsbołcy i džynsach. Jon havoryć jašče krychu niaŭpeŭniena. Jaho tolki niadaŭna abrali kiraŭnikom «Peto». Jak jon trapiŭ siudy? «U 2004 h. była adna ich viečarynka. Mnie spadabałasia, što niechta dbaje pra moładź. Ja parazmaŭlaŭ ź imi. I siońnia ja kiraŭnik!» Jon śmiajecca. Paśla znoŭ robicca surjoznym. «Ja dobry arhanizatar, ale palityčnych ambicyjaŭ nia maju. Akramia jak u «Peto». My ž dziejničajem tolki ŭ Manhajmie. Tak možna zasiarodzicca na spravie i nie zajmacca mižasabovymi svarkami. Toj, chto choča pracavać u kiraŭnictvie, davoli chutka siudy traplaje. Naprykład, novaj kiraŭnicy frakcyi ŭsiaho 17». Zaŭsiody zajmacca hetym jon nie žadaje. «Ja chaču vyvučać mašynabudaŭnictva. Tady ja kinu». Moža, mienavita hetaja ideja robić «Peto» takoj pryvabnaj? Kožny moža ŭziać udzieł, stvaryć plac idejaŭ, jaki ŭ vyniku pojdzie na karyść inšym. Adnak partyja musić zaŭsiody kłapacicca pra źmienu. Bo, kali prychodzić čas na vyšejšuju adukacyju, kali pačynajecca pracoŭnaje žyćcio, kali niechta źjaždžaje z horadu ci prosta hublaje žadańnie hetym zajmacca, tady kaniec z palitykaj i «Peto». Partyja naličvaje 190 siabroŭ. «Treba prapanavać moładzi stymuły. My niejk zładzili akcyju: razdavali maroziva, a razam ź im farmulary na ŭstupleńnie. I kali časam ničoha bolej nie funkcyjanuje, — skazaŭ Cymerman, — tady my biarem partyjnyja hrošy i ładzim viečarynku. Najvažniej, kab my dobra praviali čas». Dla taho, chto nia ličyć siabie revalucyjaneram, heta hučyć davoli revalucyjna.

Svaich maładych palitykaŭ «Peto» załučaje najpierš u himnazii imia Ota Hana. U jaje šerym budynku zasnavalniki partyi taksama niekali siadzieli za partami.

Kali b Cymerman byŭ u CHDZ albo SDPH, jon užo šmat zrabiŭ by dla svajoj partyi. Moža, jamu b načapili pačesnuju značku i siabry z vopleskami ŭzdymalisia b pry jaho źjaŭleńni na letnich viečarynkach i kaladnych festach miascovaha abjadnańnia. Jamu b paciskali ruki, chacieli b być pablizu. A tak Cymerman siadzić na turniry pa plažnym valejbole jak roŭny siarod roŭnych. Ci nia dumaŭ jon kali‑niebudź prezentavać «Peto» na ŭzroŭni federalnaj ziamli albo federacyi? «Nie, u nas na heta niama hrošaj. I tady było b składaniej trymać razam ludziej. Adnoj moładzi niedastatkova. Toje, što my robim, moža funkcyjanavać tolki na kamunalnym uzroŭni. Inakš patrebnaja była b niejkaja partyjnaja linija albo idealohija». Jon uśmichajecca. Siońnia jon vyvučaje francuskuju movu i fizyku ŭ Kiolnie i choča pracavać vykładčykam. Ci nie razhladaje jon mažlivaści dałučycca da inšaj partyi, kab stać, moža, prafesijnym palitykam? Cymerman hladzić na sonca. «Na siońnia heta nie aktualna». Paŭza. Ale. Nie. Jon nia moža vyklučyć hetuju mažlivaść.

Inha Petc

Fota peto.de

❏

Za bolš detalovaj infarmacyjaj pra žyćcio Eŭropy źviartajciesia da ŭeb-bačynaŭ http://www.belarus-europe.info/ i www.belarus-europe.info.

Teleprahrama "Akno ŭ Eŭropu" tranślujecca na kanale RTV i praz kabelnaje telebačańnie štoniadzielu a 17-j i z paŭtoram u paniadziełak (a 5.00), aŭtorak (12.00), čaćvier (5.00) i subotu (2.00).

Štotydniovaja radyjoprahrama "Akno ŭ Eŭropu" tranślujecca na Eŭrapiejskim Radyjo dla Biełarusi na častotach AM i FM, praz spadarožnik i ŭ Siecivie a 8-j ranicy (AM: AM: 612 kHz, spadarožnik: 11013 Mhz, Sieciva: http://www.belradio.fm/, www.belradio.fm/, FM: 103.4 a 5.40).

Hetyja prahramy finansujucca Eŭrakamisijaj.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0