Hod knihi jak «skoki na kaściach» biełaruskaj cyvilizacyi

Sama pa sabie inicyjatyva pravieści Hod knihi — dobraja, i toje, što jana zychodzić ad uładaŭ, całkam łahična, bo biełaruskaja dziaržava kantraluje kala 75% nacyjanalnaj ekanomiki, samastojna vyznačaje sacyjalnuju, kulturna-adukacyjnuju i vydavieckuju palityku ŭ krainie, abychodziačysia biez pryvatnych instytutaŭ i ŭstanovaŭ.

Ja hartaŭ raspracavany ŭradam krainy respublikanski płan mierapryjemstvaŭ pa praviadzieńni Hoda knihi, što składajecca z 40 punktaŭ. Płan źmiaščaje važkija i vielmi patrebnyja nacyi kulturnyja mierapryjemstvy, jakija adbuducca pa ŭsioj krainie; čyrvonaj nitkaju praź jaho prachodzić śviatkavańnie 130-hodździa z dnia naradžeńnia Janki Kupały i Jakuba Kołasa.

Sioleta ŭ Biełarusi zapłanavana mnostva konkursaŭ, vystavaŭ, dabračynnych akcyjaŭ, prajektaŭ. Častka mierapryjemstvaŭ projdzie na mižnarodnym uzroŭni:, adbuducca mižnarodny kanhres «Nacyjanalnaja biblijateka jak fienomien kultury», VIII Mižnarodnyja knihaznaŭčyja čytańni, mižnarodny kruhły stoł «Encykłapiedyja — pašpart krainy».

Razam z tym uvasableńnie ŭ rečaisnać normaŭ ukazu № 618 i praviadzieńnie śviata litaratury ŭ krainie niemahčymyja z šerahu abjektyŭnych pryčynaŭ. Nazavu try najhałoŭnyja.

Śmiech djabła

Pa vynikach pieršych piaci miesiacaŭ užo možna kanstatavać: Hod knihi nie prachodzić jak Hod biełaruskaj knihi.

I heta nie dziŭna, bo ŭ krainie adbyvajecca metanakiravanaje vyniščeńnie biełaruskaj cyvilizacyi.

Biełaruś, hvałtoŭna adarvanaja ad nacyjanalnych karanioŭ — movy, kultury, historyi — imkliva nabyła mientalnyja abrysy toj samaj hniusnaj krainy, u jakoj zhadany mnoju Janka Kupała sprabavaŭ skončyć žyćcio samahubstvam,

a potym byŭ zabity śpiecsłužbami. I voś sioleta biełarusam prapanoŭvajuć u ramkach Hoda knihi «kulturna» adśviatkavać jubilej Kupały — byccam djabał vyrašyŭ šče raz paśmiajacca nad nacyjanalnym lidaram, jahonym žyćciom i mastackaj tvorčaściu. I žachlivy zdieklivy śmiech nad vialikaj nacyjaj i jaje duchoŭnymi skarbami nie zmaŭkaje katoraje dziesiacihodździe, kocicca pa ŭsio krainie!..

Nie centr, a pieryfieryja

Niemałavažna i toje, što Hod knihi adznačajecca ŭ časy, kali sama litaratura jak vid tvorčaj dziejnaści čałavieka pakrysie hublaje svajo centralnaje miesca i rolu.

Kulturnaja ijerarchija źnikaje; čytackaja hramada dzielicca na łakalnyja hrupy

(pracesy siehmientacyi niaspynna iduć i ŭ samim hramadztvie), u jakich źviestki ab knihach pieradajucca naprastki, minajučy takich upłyvovych raniej pasiarednikaŭ, jak nastaŭniki, krytyki, žurnalisty.

Pavialičvajecca kolkaść čytačoŭ, jakija nie źbirajucca zachoŭvać knihi, —

jašče adno śviedčańnie ŭstalavańnia novaj rečaisnaści. Tak, u Rasiei heta ŭžo 40% (!) ad ahulnaha liku čytačoŭ knih — niadziva, što ciapier tolki 2% rasiejskich siemjaŭ majuć vialikija chatnija biblijateki (zvyš 600 tamoŭ), tady jak u 1990-ja heta ličba składała 10%. Adnačasova hramadskaja biblijateka hublaje svaju značnaść jak sacyjalny instytut. I choć moładź pa-raniejšamu zdabyvaje ŭ jaje ścienach viedy, ale sacyjałahičnyja daśledavańni śviedčać:

ludziej, jakija rehularna naviedvajuć biblijateku, pamienieła ŭ razy.

Źmieny adbyvajucca i ŭ samoj litaratury: jana rušyć ad bujnych formaŭ da nievialikich, ad kłasičnaj maniery piśma — da madernovaj, nieliniejnaj, ad pabytova-realistyčnych temaŭ — da intelektualnych, ad surjoznaha — da kamičnaha, ad mastackich vobrazaŭ — da dakumientalnaj fiksacyi, a taksama vychodzić za miežy žanraŭ ci bałansuje na pamiežžy. Zhadaju, što niedziaržaŭnuju

premiju imia Ježy Hiedrojca sioleta ŭ nas atrymaŭ zbornik apaviadańniaŭ «Zbornaja RB pa niehałoŭnych vidach sportu». Kniha Paŭła Kaściukieviča ŭ značnaj stupieni adlustroŭvaje śpiecyfiku sučasnaj litaratury, jaje ŭnutrany stan i źniešnija pracesy drableńnia aŭdytoryi: vybar žury jakraz uchvaliła najbolš aktyŭnaja ciapier (kali kazać pra nacyjanalnuju litaraturu) čytackaja hrupa — biełaruskamoŭnaja moładź,

jakaja vyznaje aŭtara knihi «svaim».

Adnak

novyja realii isnavańnia litaratury absalutna nie ŭličvajucca kryejterami, arhanizatarami Hoda knihi —

hetyja ludzi žyvuć u inšym, niebiełaruskim, vymiareńni i vyrašajuć svaje nieadkładnyja, prahmatyčnyja prablemy, dalokija ad doŭhaterminovych nacyjanalnych zadač, u liku jakich — raspracoŭka nacyjanalnaj prahramy papularyzacyi čytańnia, dazvoł svabodnaj pracy pryvatnaha knihavydavieckaha biznesu, stvareńnie biełaruskaj pierakładčyckaj škoły i inš. Usio adno heta kaliści pryjdziecca rabić, nie zvažajučy na toje, što śviet bolš nie litaraturacentryčny.

Čytańnie ŭ čas halečy

U niedalokim minułym u krainie adbylisia dźvie devalvacyi (u mai i kastryčniku 2011 hoda), z-za čaho nasielnictva źbiadnieła ŭtraja. Situacyja ŭ ekanamičnaj śfiery tolki paharšajecca; pavodle novych źviestak Biełstatu, u Biełarusi jość rehijony, dzie biespracoŭje siahaje 10–15%, a siarod moładzi — i 20%. U niespryjalnych varunkach žyćcia ludzi aščadžajuć ź ciažkaściu zaroblenyja hrošy i najpierš ekanomiać na kulturnym adpačynku, pa-inšamu baviać volny čas. A

knihi ciapier kaštujuć vielmi doraha, nie kažučy pra daviedniki, słoŭniki, encykłapiedyi.

Kaniešnie, značnaja kolkaść ludziej — čytačoŭ knih ciapier padałasia ŭ biblijateki i bukinistyčnyja kramy ci abrała elektronnyja hadžety, zajmieŭšy «chatnija» biblijateki pamieram u dziasiatki hihabajt. Ale ja nie kažu pra stratehii pavodzinaŭ (vyžyvańnia) asobnych hrupaŭ čytačoŭ i novyja ŭmovy isnavańnia litaratury, a akcentuju ŭvahu na niemahčymaści paŭnavartasnaha śviatkavańnia Hodu knihi ŭ našaj krainie.

Naša śviata

Tak, čynoŭniki «ad mastactva» ź viedańniem spravy prakruciać vialikija biudžety, vydatkavanyja na Hod knihi z našaj z vami kišeni. Školniki vypraviacca aŭtobusami na «małuju radzimu» Kołasa, u knižnyja kramy padviazuć novyja mastackija albomy i zbory tvoraŭ, praŭładny Sajuz piśmieńnikaŭ Biełarusi na šyrokuju nahu adznačyć 80-hodździe stvareńnia «svajoj» arhanizacyi (p. 15 płanu mierapryjemstvaŭ pa praviadzieńni Hoda knihi), u praŭładnych ŚMI prahučać paniehiryki vysokaj roli kiraŭnictva Biełarusi ŭ raźvićci litaratury i čytańnia, u novuju pramovu Łukašenki śpičrajtary ŭvapchnuć čarhovuju cytatu z Dastajeŭskaha ci Kupały. I

ŭsio heta budzie adbyvacca ŭ krainie, dzie 82% ad nievialičkaj ahulnaj kolkaści čytačoŭ čytajuć knihi pa-rasiejsku i tolki 13,8% — pa-biełarusku; pry hetym 70% z apytanych nie viedajuć nivodnaha sučasnaha piśmieńnika!

Hety «knižny» hod — «skoki na kaściach» biełaruskaj cyvilizacyi, čarhovaje śviatkavańnie ŭ stylistycy Dažynak. Ale my možam hodna adkazać na novy vyklik režymu, najpierš čytajučy sapraŭdnuju biełaruskuju litaraturu.

My taksama možam nabyvać biełaruskamoŭnyja knihi i časopisy dla svaich dziaciej, siabroŭ i znajomych, možam naviedvać prezientacyi knih, udzielničać u bukkrosinhu i inšych litaraturnych akcyjach, možam pisać u sacyjalnych sietkach ab svaich litaraturnych uražańniach, achviaravać knihi dziciačym damam.

My možam mnohaje.

Prajaviŭšy čytackuju salidarnaść, my zdolnyja zrabić i hety hod, i ŭsie nastupnyja sapraŭdnym Śviatam biełaruskaj knihi,

jakoje zaŭsiody budzie z nami.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0